bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 1999, tijdvak 2

opgave 1Bevolkingsgeografie

De sociaal-economische ontwikkeling had ook in de vorige eeuw invloed op de
ontwikkeling van de bevolkingsomvang.
12p
Leg uit hoe de sociaal-economische ontwikkeling in de tweede helft van de 19e eeuw
bijdroeg aan een versnelde bevolkingsgroei in de steden.
tekst 1 Suburbanisatie in Noord-Holland
„Halverwege de jaren zeventig ziet de provincie Noord-Holland de ongebreidelde
suburbanisatie met lede ogen aan.(…) Aan het eind van de jaren zeventig komt er een zekere
kentering in het suburbanisatieproces. (…) In de jaren tachtig slaat het vestigingsoverschot
voor veel suburbane gemeenten om in een vertrekoverschot. De belangrijke
vestigingsoverschotten blijven voornamelijk beperkt tot Alkmaar en Hoorn, maar ook daar
lopen ze terug.
De tijdelijk grote vestigingsoverschotten in sommige plaatsen roepen een halt toe aan de
teruggang in het voorzieningenniveau die voor veel plattelandsgebieden in de naoorlogse
periode zo kenmerkend is.”
bron: De Pater, B.C., G.A. Hoekveld, J.A. van Ginkel, Nederland in Delen, deel 2, Houten,
1989
22p
Welke maatregel heeft de nationale overheid in de jaren zeventig genomen om de
ongebreidelde suburbanisatie (zie tekst 1) in de hand te houden?
In de jaren zeventig is een kentering in het suburbanisatieproces opgetreden.
32p
Geef hiervoor een demografische oorzaak.
De teruggang van het voorzieningenniveau in plattelandsgebieden (zie tekst 1) werd niet
alleen veroorzaakt door afname van het aantal inwoners, maar ook door de samenstelling
van de bevolking die nog over bleef.
42p
Leg dat uit.
De ruimtelijke spreiding van migranten binnen Nederland is te bestuderen op drie
verschillende schaalniveaus. Zo bevinden op regionaal niveau veel migranten zich in de
grote steden.
52p
Noem de twee overige schaalniveaus en beschrijf de spreiding van de migranten op deze
beide niveaus.
De ruimtelijke spreiding – zoals bedoeld in vraag 5 – is niet van toepassing op groepen
immigranten als asielzoekers en Zuid-Molukkers.
62p
Geef daarvoor de gemeenschappelijke verklaring.
72p
Welk gevolg heeft het toenemende aantal echtscheidingen voor de arbeidsparticipatie van
de vrouw?
Als gevolg van vergrijzing en toenemende koopkracht van ouderen ontstaat er een
specifieke vraag op de woningmarkt.
Met het compacte-stadbeleid kan goed op deze vraag worden ingespeeld.
82p
Leg uit dat met dit beleid goed aan deze specifieke vraag op de woningmarkt kan worden
tegemoetgekomen.

opgave 2Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke

factoren (toegepast op het veenlandschap en het zeekleilandschap) Veenplassen (in laagveengebieden) zijn ontstaan door een combinatie van een sociaal- geografische en een fysisch-geografische factor.
■ Leg uit op welke wijze veenplassen zijn ontstaan en ga daarbij in op beide genoemde factoren. kaart 1 Een gedeelte van Noord-Holland bron:Topografische Dienst Emmen,kaart 19 West,1994 Op kaart 1 zijn met de letters A,B,C en D vier deelgebieden aangegeven. Gebied C is een deel van het…

■ Leg uit op welke wijze veenplassen zijn ontstaan en ga daarbij in op beide genoemde factoren. kaart 1 Een gedeelte van Noord-Holland bron:Topografische Dienst Emmen,kaart 19 West,1994 Op kaart 1 zijn met de letters A,B,C en D vier deelgebieden aangegeven. Gebied C is een deel van het Noord-Hollandse laagveenlandschap.

■ Noem twee verschijnselen in gebied C waaraan je kunt zien dat het een laagveenlandschap is.Let op:op de kaart is geen agrarisch grondgebruik aangegeven. Veengebieden als afgebeeld op kaart 1 werden al in de vroege Middeleeuwen in cultuur gebracht.In de loop der tijd veranderde echter het…

■ Noem twee verschijnselen in gebied C waaraan je kunt zien dat het een laagveenlandschap is.Let op:op de kaart is geen agrarisch grondgebruik aangegeven. Veengebieden als afgebeeld op kaart 1 werden al in de vroege Middeleeuwen in cultuur gebracht.In de loop der tijd veranderde echter het overheersende agrarische grondgebruik.

■ Geef de verklaring voor deze verandering in agrarisch grondgebruik. Zie kaart 1.In principe geldt:hoe verder van de kust,hoe minder kans op verzilting.Toch hebben de boeren in gebied D meer last van verzilting dan de boeren in gebied A.
■ Geef daarvoor de verklaring.
In de vorige eeuw is de ontginning van hoogveen in Nederland sterk toegenomen.De hoofdoorzaak daarvoor is de gestegen vraag naar turf als brandstof.
■ Noem twee ontwikkelingen in de vorige eeuw waardoor de vraag naar turf sterk steeg. Na de vervening in Noordoost-Nederland ontstond daar op grote schaal de zogenaamde veenkoloniale landbouw. De bolster (bonkaarde) werd daarbij gebruikt om de bodem te verbeteren.
■ Waardoor leidt toevoeging van de bolster tot een verbetering van de bodem? In Nederland zijn nog enkele restanten van het oorspronkelijke hoogveen overgebleven.
■ Leg uit dat deze hoogveenrestanten een belangrijke informatiefunctie hebben. Het onderscheid tussen laagveen en hoogveen wordt vaak gebaseerd op twee factoren. Eén ervan is ligging ten opzichte van het grondwater.
■ Wat is de andere factor? kaart 2 Noord-Nederland, hoogteligging bron:De Pater,B.C.,G.A.Hoekveld,J.A.van Ginkel,Nederland in Delen,deel 2,Houten, 1989
De punten X,Y en Z liggen in gebieden met verschillende hoogten ten opzichte van NAP.
■ Zet de letters X,Y en Z onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste hoogte ten opzichte van NAP achter. Kies uit:(hoogte in meters) • –2/–1 • –1/NAP • NAP/+1 • +1/+2 De hoogteverschillen tussen de punten X en Z op kaart 2 zijn veroorzaakt door twee processen.
■ Noem één van beide processen en beschrijf bij het gekozen proces de rol van de factor tijd. Het gebied X heeft andere kenmerken dan de gebieden Y en Z.
■ Schrijf de letter X van kaart 2 op je antwoordblad en zet er twee van de volgende begrippen achter die kenmerkend zijn voor gebied X. • grootschalige zeekleipolders • opstrekkende verkaveling • aanwezigheid van een groot aantal terpen • overwegend grasland
■ Leg uit waardoor er in de zeekleilandschappen van Zuidwest- en Noord-Nederland binnendijken voorkomen. kaart 3 Landaanwinning vanaf 1300 vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 Na landaanwinning in de gebieden A werd een andere grondsoort aan de oppervlakte aangetroffen dan na landaanwinning…

■ Leg uit waardoor er in de zeekleilandschappen van Zuidwest- en Noord-Nederland binnendijken voorkomen. kaart 3 Landaanwinning vanaf 1300 vrij naar:De Grote Bosatlas,51 e druk,1996 Na landaanwinning in de gebieden A werd een andere grondsoort aan de oppervlakte aangetroffen dan na landaanwinning in gebied B.Zie kaart 3.

■ Schrijf de letters A en B op je antwoordblad. Zet er de juiste grondsoort achter.
De volgende gebieden hebben elk een typerend agrarisch grondgebruik. A oudste droogmakerijen B jongste droogmakerijen C gebieden met zware zeeklei in Groningen
■ Zet de letters A,B en C van deze gebieden onder elkaar op je antwoordblad. Zet achter elke letter het juiste agrarische grondgebruik. Kies uit: • grasland • akkerland Vlak na de aanleg van de eerste droogmakerijen was er nauwelijks keus in agrarisch grondgebruik mogelijk.
■ Noem een menselijke factor die als oorzaak kan worden gezien voor het feit dat bij later aangelegde droogmakerijen wel keus in agrarisch grondgebruik mogelijk werd. Het zeekleilandschap van Zuidwest-Nederland wordt gekenmerkt door kreekruggen en poelgronden.
■ Schrijf de termen ’kreekruggen’ en ’poelgronden’ op je antwoordblad en zet er het overheersende agrarische grondgebruik achter.

opgave 3Nederland Distributieland: Mainports

De aan te leggen Betuwelijn loopt door twee provincies. In beide provincies zijn diverse
gemeenten na afweging van argumenten tegenstander van aanleg. De gemeente
Rotterdam was direct voor.
252p
Noem twee argumenten die de gemeente Rotterdam gebruikt om de aanleg van de
Betuwelijn te verdedigen.
tekst 2 Rijnmondgebied redt het niet met haven alleen
De economische situatie in het Rijnmondgebied wordt steeds problematischer vindt
econoom A. van Klink. „De haven is nog steeds de motor van de Nederlandse economie,
maar niet van de regionale”, stelt hij.
De economie van de Rijnmond zit in het slop. In de haven en de distributiesector is de
werkgelegenheid de afgelopen tien jaar met 20 procent afgenomen. Daarnaast verdwenen
banen in de industrie. De werkloosheid is met 16 procent van de beroepsbevolking twee keer
zo groot als het gemiddelde in Nederland.
Het grootste deel van het werk werd vroeger aan de kade gedaan, waar de pakhuizen
stonden. Maar de distributie- en vervoersbedrijven zijn verhuisd van Rotterdam naar
Gelderland, Limburg of Brabant.
Van Klink: „Ze vinden daar onder andere een beter arbeidsklimaat. Als een bedrijf niet perse
bij de haven hoeft te zitten, kiest het eerder voor het achterland dan voor Rotterdam”.
vrij naar: de Volkskrant, 12-10-1996
„De haven is nog steeds de motor van de Nederlandse economie, maar niet van de
regionale”, zo stelt de heer A. van Klink (zie tekst 2).
262p
Leg uit wat hij bedoelt met deze uitspraak en gebruik daarbij de begrippen directe en
indirecte werkgelegenheid.
272p
Geef, naast een beter arbeidsklimaat (zie tekst 2), twee redenen waarom distributie- en
vervoersbedrijven verhuizen naar Gelderland, Limburg of Noord-Brabant.
Nederland heeft eind jaren tachtig gekozen voor een beleid om van Nederland een
distributieland te maken, om, onder andere, de werkloosheid te bestrijden. Dit leidde tot
prioriteit voor de mainports Schiphol en Rotterdam.
Van zeer groot belang voor het welslagen van dit beleid zijn de energieprijs en het
milieubeleid van de overheid.
282p
Leg uit waarom de energieprijs én het milieubeleid van groot belang zijn voor het succes
van Nederland als distributieland.
Het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam is warm voorstander van een provinciale
herindeling die moet leiden tot de stadsprovincie Rotterdam.
292p
Welk belangrijk argument voert het havenbedrijf daarvoor aan?
In het begin van de jaren negentig werd in verschillende documenten over de toekomst
van Schiphol gesproken van een ’dubbele doelstelling’.
302p
Wat wordt met deze ’dubbele doelstelling’ bedoeld?
tekst 3 Kosteneenheid
Om de geluidshinder voor omwonenden vast te stellen is in 1963 de Kosteneenheid (Ke,
genoemd naar professor Kosten, die deze maatstaf voor geluidshinder heeft ontwikkeld)
ingevoerd. De Ke drukt het geluidsniveau van vliegtuigen uit in een cijfer. Hierbij wordt
uitgegaan van omvang en ernst van de geluidsbelasting, dus de objectieve geluidswaarde
gekoppeld aan het tijdstip van de dag en het aantal keren dat er een toestel overkomt. Zo
ontstaan zones rond de luchthaven die de mate van hinder uitdrukken: de Ke-geluidszones.
De grens die wordt aangehouden als aanvaardbaar is de 35 Ke-zone.
bron: Schipholkrant, 1996-1997
De geluidsbelasting door vliegtuigen op en rond Schiphol kan in de hand worden
gehouden door:
• mogelijkheid A: grenzen stellen aan het aantal passagiers dat Schiphol mag bezoeken: per
jaar niet meer dan 44 miljoen.
of
• mogelijkheid B: geluidsmaxima vaststellen: niet meer dan 35 Kosteneenheden (zie tekst 3)
per geluidszone.
312p
Waarom is, uit het oogpunt van werkgelegenheid, mogelijkheid B gunstiger dan
mogelijkheid A?
tekst 4 In de krant Trouw van zaterdag 26 april 1997 doet de bekende econoom J. Pen de suggestie
om de milieudruk van het vliegen te beperken. Hij stelt: „Iedere Nederlander zou van de
Staat der Nederlanden een bonkaart (een soort strippenkaart) moeten krijgen ter waarde van
een aantal luchtkilometers.”
bron:Trouw, 26 april 1997
322p
Leg uit waarom het beoogde doel (beperking van de milieudruk door het vliegverkeer in
Nederland, zie tekst 4) met deze bonkaart niet wordt bereikt.
In hetzelfde artikel in Trouw vergelijkt hij de maatregelen tegen de varkenspest met de
groei van Schiphol en vraagt hij zich af: „Waarom wordt het aantal varkens in Nederland
wel drastisch beperkt en het vliegverkeer niet?”
Het aantal varkens wordt in Nederland door regering en parlement met 25% beperkt,
maar het vliegverkeer niet.
332p
Geef twee argumenten voor deze keuze van de overheid. Ga in je antwoord uit van het
vliegverkeer.

opgave 4Frankrijk

kaart 4 Frankrijk
A B C E D 0 100 200 km
vrij naar: De Grote Bosatlas, 51e druk, 1996
Kaart 4 toont een aantal locaties. Op een van deze locaties is tijdens het kwartair
vulkanisme opgetreden.
341p
Schrijf de letter van deze locatie op je antwoordblad.
In een Frans aardrijkskundeboek wordt het Centraal Massief de ’watertoren’ van een
groot deel van Frankrijk genoemd.
352p
Leg uit waardoor het Centraal Massief de functie van watertoren kan vervullen.
kaart 5 Delfstoffen in Frankrijk
A A B C C C C D 0 100 200km
vrij naar:Atlas 2000 La France et le Monde
De letters A, B, C en D op kaart 5 geven de vindplaats van delfstoffen aan.
362p
Schrijf de letters B en C onder elkaar op je antwoordblad en zet er de juiste delfstof
achter.
Kies uit:
• aardgas
• kalizout
• steenkool
• uranium
kaart 6 Gemiddelde temperaturen in een bepaalde maand in Frankrijk
Legenda: hoog y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y ylaag y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y…

Legenda: hoog y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y ylaag y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y y

bron: Lacoste,Y. en M. Ozouf, Géographie, Parijs, 1963
372p
Leg uit waarom kaart 6 de temperaturen van januari aangeeft en niet van juli.
kaart 7 Parijs en zijn arrondissementen
N XVIII XVII XIX IX X VIII II III I XX VII XI XVI IIVV VI V XV XII XIII 0 1 2 km
bron: Cito
Kaart 7 is een kaartje van Parijs met de bestuurlijke indeling. De Romeinse cijfers I tot en
met XX geven de 20 arrondissementen van de stad aan. Zoals alle wereldsteden, kent ook
Parijs vrij duidelijke verschillen wat betreft grondgebruik en status van de woonbevolking
in de diverse arrondissementen.
383p
Schrijf de Romeinse cijfers VIII, XVI en XIX onder elkaar op je antwoordblad en zet er
de bijbehorende typering van het arrondissement achter.
Kies uit:
A hoge concentratie van Noord-Afrikanen
B gentrification komt er sinds de jaren zeventig veel voor
C het luxe zakendistrict van Parijs
D het traditionele woongebied van de Parijse elite („Bon Chic, Bon Genre”)
In het Franse bevolkingsbeleid neemt de kinderbijslag sinds de jaren dertig een
belangrijke plaats in.
392p
Leg uit waarom voor de opeenvolgende Franse regeringen de kinderbijslag steeds een
belangrijk beleidspunt is gebleven.
kaart 8 Parijs: ligging van de Grands Ensembles
Legenda: O is ligging Grands e Ensembles Epinay-s-S. Sarcelles Garges Argenteuil Orgemont e ei n GGGeeennnnnneeevvviiilllllliiieeerrrsss S CCCooolllooommmbbbeeesss Asnières les Bondy MMMaaarrrlllyyy---llleee…

Legenda: O is ligging Grands e Ensembles Epinay-s-S. Sarcelles Garges Argenteuil Orgemont e ei n GGGeeennnnnneeevvviiilllllliiieeerrrsss S CCCooolllooommmbbbeeesss Asnières les Bondy MMMaaarrrlllyyy---llleee RRRoooiii llleeesss Courtilliéres GGGrrraaannndddeeesss TTTeeerrrrrreeesss PPAAARRRIIIJJJSSS Montval Romainville Marne le Chesnay Meudon- Parly il la-Forét Vélizy- Villacoublay Créteil-Mont-Mesly Châtenay-Malabry Choisy Orly Massy Antony Bures Orsay Val d' Yerres la Grande Borne S ein e Grigny il 0 5 10 km

bron:Augereau, M. e.a., Géographie, classe de première, Parijs, 1982
foto 1 Voorbeeld van Grands Ensembles
figuur bij de opgave
bron: Collins-Longman Atlases, Resource Atlas France, Harlow, 1993
In de banlieue van Parijs liggen de zogenaamde Grands Ensembles. Op kaart 8 is de
ligging ervan weergegeven. Foto 1 geeft een idee van het uiterlijk van de Grands
Ensembles. Deze zijn tot stand gekomen in de jaren vijftig en zestig van deze eeuw.
402p
Leg uit waardoor met name in deze decennia (ook) in de Parijse agglomeratie behoefte
was aan een omvangrijke productie van woningen, uitgevoerd in standaardbouw.
De grootste sociaal-economische problemen binnen de Parijse agglomeratie vindt men
niet meer in oostelijk Parijs, maar met name in de Grands Ensembles.
412p
Noem twee verschillende problemen waarmee de Grands Ensembles te kampen hebben.
Investeringen in de toeristische sector worden door overheden in perifere regio’s als zeer
aantrekkelijk beschouwd.
422p
Noem twee economisch-geografische redenen waarom het juist in perifere regio’s
aantrekkelijk is om in de toeristische sector te investeren.
Men zegt wel dat Parijs als een spin midden in het Franse verkeersnet zit, maar Lyon kan
men op weg van Parijs en Noord-Europa naar het Franse Middellandse Zeegebied ook
nauwelijks ontwijken.
432p
Leg uit waardoor Lyon op de genoemde route nauwelijks te ontwijken is.
In de planregio’s Rhône-Alpes en Provence-Alpes-Côte d’Azur bevindt zich bijna een
derde van de Franse technopoles.
441p
Geef daarvoor een verklaring en zie daarbij af van de factor ’ruimte’.
Het onderstaande alfabetisch geordende rijtje bestaat uit een aantal Franse export- en
importproducten.
453p
45 Noem de drie belangrijkste Franse exportproducten.
Kies uit:
• aardolie
• chemische producten
• consumentenelektronica
• ijzererts
• landbouwproducten/voedingsmiddelen
• transportmiddelen
Einde