Eindexamen aardrijkskunde havo 2004 tijdvak 1

bij dit examen

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.

Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.

De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de

51e druk van de atlas.

opgave 1Migratie en vervoer (opgave 1)

Opgave 1

Verdeling van enkele groepen migranten naar herkomst, in 25 gemeenten met meer

dan 100.000 inwoners, 1 januari 2001

'Hs-aH'aser-rlGetZAAoMmrRAoEGDmEgamNZeiomparnenovHsaoiAetteaUejsnEdrAeettaamnTrLZdlrseecnmhBbtrrdsilanneiwtrrlmmrrmehnhoofobrreerhsimddoegeidEagvlsouoeeetccceeaaoeededaceedglrrreehhhmlmmmrganneedhnneeennrrtttt0L√(egenda:10 20)√(30)√(40)√(50 60)√(7)√(0)√(80 90 10)0 %

bron: CBS, Maandstatistiek van de bevolking, 2002/7

Als je het aandeel migranten uit België dat woonachtig is in Eindhoven, Nijmegen en

Zwolle met elkaar vergelijkt, blijkt er een verband te zijn tussen het aandeel migranten uit

België en de afstand tot België.

12p

Welk verband is dat?

Een soortgelijk verband als in de vorige vraag is niet te constateren voor migranten uit

voormalig Joegoslavië.

22p

Geef daarvoor de verklaring.

31p

Uit welk herkomstland (zie bron 1) zal het percentage mensen dat de Nederlandse

nationaliteit heeft het grootst zijn?

41p

Motiveer je antwoord.

opgave 2Migratie en vervoer (opgave 2)

bron 2 Migratie van en naar Zuid-Europa, 1945-2000 1950 1960 1970 1980 1990 2000 migratie vanuit Zuid- Europa emigratie vertrek - vrij naar: Migration in Southern Europe, Russell King (ed.), New York, 2000 Bron 2 geeft een beeld van de migratie van en naar Zuid-Europa in de tweede helft van de 20e eeuw. De ontwikkeling van het migratiesaldo vanaf 1960 is in het onderstaande schema voor een deel weergegeven. Periode Ontwikkeling van het migratiesaldo A: 1960-1975 D: afnemend en negatief saldo B: periode 1975 - …… E: …………………………… …………………………… C: periode …… - 2000 F: …………………………… ……………………………

→ Schrijf de letters B, C, E en F uit het schema op je antwoordblad en vul de ontbrekende gegevens in. Let op: het jaartal bij B en C moet hetzelfde zijn.

bron 3 Aantal legaal aanwezige buitenlanders in Italië, Spanje en Portugal, 1997 Italië aantal % Spanje aantal % Portugal aantal % Marokko 131.406 10,6 Marokko 77.189 14,3 Kaapverdië 39.769 22,7 Albanië 83.807 6,8 Verenigd Koninkrijk 68.359 12,7 Brazilië 19.990 11,4 Filipijnen 61.285 4,9 Duitsland 45.898 8,5 Angola 16.296 9,3 USA 59.572 4,8 Portugal 38.316 7,1 Guinee- Bissau 12.785 7,3 Tunesië 48.909 3,9 Frankrijk 33.134 6,1 Verenigd Koninkrijk 12.342 7,0 Ex- Joegoslavië 44.370 3,6 Italië 21.362 4,0 Spanje 9.806 5,6 Duitsland 40.079 3,2 Argentinië 18.246 3,4 USA 8.364 4,8 Roemenië 38.138 3,1 Peru 18.023 3,3 Duitsland 8.345 4,8 China 37.838 3,0 Dominicaanse Republiek 17.845 3,3 Frankrijk 5.416 3,1 Senegal 34.831 2,8 USA 15.661 2,9 Mozambique 4.426 2,5 Polen 31.329 2,5 Nederland 13.925 2,6 São Tomé 4.304 2,5 Frankrijk 28.333 2,3 Filipijnen 11.770 2,2 Venezuela 3.783 2,2 Sri Lanka 28.162 2,3 China 10.816 2,0 Verenigd Koninkrijk 26.771 2,2 Egypte 26.171 2,1 Peru 24.362 2,0 Overig 50,5 Overig 27,6 Overig 17,7 Totaal 1.240.721 100 Totaal 538.984 100 Totaal 175.263 100 bron: Respective national registers, taken from Caritas di Roma, 1998; Eaton, 1999; Permanent Observatory on Immigration in Barcelona, 1999 Russell King (ed.), The Mediterranean Passage, Liverpool, 2001 Wat betreft de landen van herkomst van de immigranten in Zuid-Europa zijn er nogal wat opmerkelijke verschillen. Zo vormen volgens bron 3 de Albanezen de op één na grootste groep immigranten in Italië. Voor de verklaring van migratieprocessen is de interactietheorie van Ullman goed bruikbaar. Eén van de begrippen daaruit is de transporteerbaarheid / transferability.

→ Leg met gebruikmaking van de twee overige begrippen uit waarom er juist zo veel Albanese migranten in Italië zijn terechtgekomen. Portugal heeft, naast een groot aantal immigranten van de Kaapverdische eilanden, veel immigranten uit Angola, Guinee-Bissau, Mozambique en São Tomé.

→ Geef met behulp van een kaart uit de atlas de verklaring voor dat grote aantal immigranten uit deze landen en noem hierbij tevens de gebruikte kaart. In Spanje blijken de belangrijkste twee groepen immigranten afkomstig te zijn uit Marokko en het Verenigd Koninkrijk. Wat betreft de migratiemotieven is er tussen deze twee groepen een duidelijk verschil.

→ Schrijf de namen Marokko en Verenigd Koninkrijk onder elkaar op je antwoordblad en noteer achter de naam van elk land het belangrijkste motief voor migratie naar Spanje. Stel dat je onderzoek doet naar de ontwikkeling van het migratiesaldo van Spanje. In het kader van dat onderzoek heb je de volgende hypothese geformuleerd: “De ontwikkeling van het migratiesaldo van Spanje is sterk afhankelijk van de groei van het BNP per hoofd van de bevolking.” Je wilt deze hypothese toetsen voor de periode 1970-2000. Je beschikt over de migratiesaldi per jaar van Spanje in de periode 1970-2000. Daarnaast weet je het BNP per hoofd van de bevolking van dit land in het jaar 2000.

opgave 3Migratie en vervoer (opgave 3)

Opgave 3

Multimodaal Transport Centrum Valburg:

Op de kaart of van de kaart?

In Gelderland heeft enkele jaren een felle strijd gewoed over het Multimodaal Transport

Centrum (MTC) bij het Betuwse plaatsje Valburg. In najaar 2002 vond de ontknoping plaats.

De provincie Gelderland, het bestuur van het Knooppunt Arnhem-Nijmegen (KAN), het

Ontwikkelingsbedrijf MTC (OMTC) en de bedrijven die zich op het MTC wilden vestigen,

waren de belangrijkste voorstanders. Milieudefensie en de gemeente Overbetuwe, waarin

Valburg ligt, waren de belangrijkste tegenstanders. Inmiddels hebben de tegenstanders de

eerste slag gewonnen. Eind augustus 2002 verklaarde de Raad van State hun bezwaren

gegrond.

De raad vond dat de provincie Gelderland een onzorgvuldig besluit heeft genomen en zo’n

grote ruimtelijke ingreep beter had moeten rechtvaardigen. Of het MTC daarmee definitief

van de baan is, is nog onduidelijk. Legenda: bestemmingen haven agrarisch gebied water haventerminal verkeer uiterwaarden Rail Service C e n ter groen nog uit te werken bedrijfsterrein bebouwing buiten grens plangebied plangebied Valburg Elst Eimeren A 15 Reeth Betuwelijn A15 Slijk- Ewijk Oosterhout geplande A73 W aal 0 300 600 m

bron: Geografie, oktober 2002

Voor het Multimodaal Transport Centrum (MTC) was een insteekhaven aan de Waal

gepland. Volgens de milieuorganisatie Milieudefensie zou dit een aantasting van een deel

van de Ecologische Hoofdstructuur van Nederland hebben betekend. Zie kaart 61D

(51e druk: 53D).

112p

Leg uit waarom de geplande insteekhaven een deel van de Ecologische Hoofdstructuur zou

aantasten.

Voorstanders van het MTC Valburg beweerden dat de aanleg van het MTC goed zou zijn

voor het milieu.

122p

Waarom zou aanleg van het MTC goed zijn voor het milieu?

Pieter Jansen van Milieudefensie schrijft in het artikel, waarvan bron 4 een onderdeel is, dat

de overslag van spoor- naar watervervoer en omgekeerd bij het MTC Valburg niet logisch

is.

132p

Waarom is dit volgens Milieudefensie geen logische locatie voor (deze vorm van) overslag

van goederen die van en naar Rotterdam vervoerd worden?

142p

Waarom ligt de overslag van spoor naar vrachtauto of van water naar vrachtauto veel meer

voor de hand?

opgave 4Migratie en vervoer (opgave 4)

Opgave 4

Enkele gegevens over het Westerschelde Container Terminalproject*

De nieuw te bouwen Westerschelde Container Terminal (WCT) in het Sloehavengebied kan

ruimte bieden aan grootschalige containeroverslag tussen de verschillende

transportmodaliteiten. De oppervlakte van de terminal bedraagt 180 hectare, waarvan

139 hectare landaanwinning en 41 hectare op bestaand terrein. Voor de exploitatie heeft

Zeeland Seaports al een overeenkomst gesloten met het Antwerpse bedrijf

Hesse-Noord Natie NV, dat voor een periode van 50 jaar de terminal mag exploiteren.

De zeekadelengte is 2.615 meter, waarvan 2.500 meter voor schepen met een diepgang van

17,50 meter. Aan de oostzijde van de terminal is een binnenhaven gesitueerd met een totale

kadelengte van 930 meter. De terminal krijgt een capaciteit van 1,5 miljoen containers per

jaar. Er komen twee spooremplacementen met elk 4 sporen van minimaal 750 meter lang.

Achterlandverbindingen

Er komt een directe aansluiting over de weg met de snelweg A58 en met de

Westerscheldetunnel. Het havengebied wordt ontsloten via een geëlektrificeerde aansluiting

op de spoorlijn Vlissingen-Bergen op Zoom. Er wordt rekening gehouden met een verdere

uitbreiding van het bestaande emplacement naar 20 sporen met een lengte van 700 meter.

Er komt een aansluiting van de lijn Vlissingen-Bergen op Zoom met de Antwerpse

havenspoorlijn.

De WCT is direct bereikbaar vanuit zee. De waterdiepte van de Westerschelde is bij extreem

laag water 14,9 meter. De binnenvaarthaven is direct toegankelijk vanuit de Westerschelde

en er is een toegang naar de Rijn via het kanaal van Zuid-Beveland of via Antwerpen.

vrij naar: www. zeeland-seaports.com

*De Raad van State heeft in een op 16 juli 2003 gepubliceerde uitspraak het besluit van

Provinciale Staten van Zeeland waarmee de aanleg van de WCT mogelijk wordt gemaakt,

vernietigd. De aanleg gaat dus voorlopig niet door.

De Raad van State heeft deze uitspraak gedaan mede op basis van argumenten die door de

gemeente Goes zijn aangevoerd.

De ligging van de geplande Westerschelde Container Terminal (WCT)

kana W a a l l d c o h o e r re A n rnemuiden Middelburg A58 Lewedorp nieuwe Sloelijn verdubbeling Sloeweg Nieuw- dorp Vlissingen Sloehaven 's-Heerenhoek geplande WCT W es t e r s c h eld kerncentrale Borssel nnn e aaaaaarrr WWWeeesssttteeerrr--- e sssccchhheeellldddeeetttuuunnnnnneeelll Legenda: 0 2,5 5 km haven- en industriegebied

bron: de Volkskrant, 4 oktober 2002

Zie kaart 38-39 (51e druk: 34-35).

In bron 5 staat dat voor de exploitatie van de Westerschelde Container Terminal (WCT)

Zeeland Seaports een contract heeft afgesloten met een bedrijf uit Antwerpen. In

vergelijking met de haven van Antwerpen biedt de locatie Sloehaven namelijk belangrijke

voordelen voor dit bedrijf.

152p

Noem twee voordelen van de locatie Sloehaven ten opzichte van de locatie Antwerpen.

Tegenstanders van de WCT menen dat met de aanleg van deze nieuwe containerhaven

Zeeland het risico loopt een soort uitbreidingszone te worden van de haven en industrie van

Rotterdam en Antwerpen. Zij zijn bang dat de sterke punten van Zeeland op het gebied van

de openluchtrecreatie in het gedrang komen.

162p

Noem twee gebiedskenmerken van Zeeland (van belang voor de openluchtrecreatie) die

bedreigd gaan worden door de komst van de WCT.

De gemeente Goes is tegen de bouw van de WCT.

172p

Noem op basis van de atlas en de bronnen, daarvoor twee redenen.

Stelling: “de aanleg van de WCT is ongunstig voor het vervoersaanbod van de Betuwelijn”.

182p

Geef een argument voor deze stelling.

In het kader van de Deltawerken is de Westerschelde de enige zeearm in

Zuidwest-Nederland die niet is afgedamd.

191p

Waarom is de Westerschelde niet afgedamd?

opgave 5Natuur en milieu (opgave 5)

Opgave 5 bron 7 Commissie: Land expres onder water bij grote overstromingen DEN HAAG zijn er drie overgebleven. (…) Rijnstrangen, de Ooijpolder en een deel van de Beersche Overlaat moeten bewust onder water worden gezet als er enorme watermassa’s via de Maas en de Rijn naar Nederland komen. Deze gebieden kunnen in geval van nood samen zo’n 350 miljoen kubieke meter water bergen. Daarmee wordt voorkomen dat er elders ongecontroleerde overstromingen plaatsvinden. Maas en Waal vinden het wrang dat hun Tot deze keuze komt de commissie Luteijn in het advies Gecontroleerd overstromen dat is aangeboden aan de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en rampenbestrijding. (…) Aanvankelijk onderzocht de commissie zes gebieden langs de Rijn en drie langs de bron: de Volkskrant, 30 mei 2002 bron 8 Noodoverloopgebieden aangewezen door de commissie Luteijn ‘Gemiddelde waterhoogte: 4 meter’ wil zeggen dat het water hier gemiddeld maximaal 4 meter hoog kan staan bij overstromingen. vrij naar: de Volkskrant, 30 mei 2002

bron 9 Veiligheid per dijkringgebied dijkringenkaart 2002, veiligheidsnorm per dijkringgebied Legenda: normfrequentie 1/10000 jaar 1/4000 jaar 1/2000 jaar 1/1250 jaar Toelichting: Een normfrequentie van 1/1250 jaar wil zeggen dat er een kans op over- stroming bestaat van eens in de 1250 jaar. bron: Technische adviescommissie voor waterkeringen, rapport overstromingsrisico’s, RWS Dienst Weg- en Waterbouwkunde, 30 juni 2000 Kenmerken Ooijpolder Rijnstrangen 1 bergingsvolume 2 ligging ten opzichte van de stroomrichting 3 ……………………………………………………… tabel 1 Je gaat de geschiktheid van de noodoverloopgebieden Ooijpolder en Rijnstrangen met elkaar vergelijken met behulp van tabel 1. Daarbij gebruik je de kenmerken die uit de kaart van bron 8 afgelezen kunnen worden.

→ Neem tabel 1 over op je antwoordblad. Vul in de tabel het ontbrekende kenmerk achter 3 in. Er staan nu drie kenmerken in de tabel op je antwoordblad.

→ Zet achter elk van de drie kenmerken één plusteken (+) bij het gebied dat door dit kenmerk het meest geschikt is als noodoverloopgebied. In bron 8 staan met de letters A en B twee verschillende gebieden aangegeven die niet geschikt zijn als noodoverloopgebied. Zet de letters A en B onder elkaar op je antwoordblad.

→ Zet achter elke letter een argument op grond waarvan het aangegeven gebied niet geschikt is. Ontleen daarbij de argumenten aan atlaskaarten.

De Commissie Luteijn verwacht dat de Rijn en de Maas in de toekomst af en toe grote watermassa’s te verwerken krijgen. Deze verwachting hangt samen met ingrepen die in de meer stroomopwaarts gelegen delen van de stroomgebieden van Rijn en Maas hebben plaatsgevonden en nog plaatsvinden. Een voorbeeld van zo’n ingreep is ontbossing.

→ Noem twee andere ingrepen in de meer stroomopwaarts gelegen delen van het stroomgebied waardoor de mens de afvoer van de betrokken rivieren onregelmatiger maakt. Op de kaart van bron 8 worden mogelijke locaties voor noodoverloopgebieden aangegeven. De bewoners van West-Nederland zullen met deze locaties wel tevreden zijn, maar de bewoners van Oost-Nederland niet.