Eindexamen aardrijkskunde havo 2006 tijdvak 1 (compex)

bij dit examen

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.

Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.

De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de

51e druk van de atlas.

opgave 1Opgave 1 − Provinciale herindeling

Politiek en ruimte

Opgave 1 − Provinciale herindeling

Nederland is al heel lang opgedeeld in provincies en gemeenten. De belangrijkste

werkzaamheden van het provinciaal bestuur liggen op het gebied van de ruimtelijke

ordening, waterhuishouding en milieubeheer.

11p

Noem een concrete taak van de provincie op het gebied van de ruimtelijke ordening.

De schaal waarop de grote inrichtingsvragen (verstedelijking, lokale economie, waterbeheer,

duurzaamheid, landinrichting) spelen, gaat in een aantal opzichten die van de bestaande

provincies te boven. De vraag of Nederland niet aan grotere provincies toe is, is daarmee

aan de orde. Ook de noodzaak van decentralisatie stuit op deze vraag.

(…) Bevoegdheden en fondsen die nu bij het rijk zitten, zouden aan de provincies moeten

worden overgedragen. Bij minder en grotere provincies ontstaan betere voorwaarden voor

zo’n decentralisatie dan bij de huidige twaalf.

bron: Commissie Geelhoed, Op schaal gewogen, 2002

Ouwerkerk ziet Almere wel naar Holland gaan

Door: Bart Vuijk

Burgemeester Ouwerkerk verwacht dat zijn gemeente Almere wordt ingedeeld bij de nieuwe

randstadprovincie Holland. De commissie Geelhoed, die onderzoek doet naar een eventuele

bestuurlijke herindeling, stelt een herindeling van Nederland in vijf grote provincies voor. In

het rapport van deze commissie worden Almere en Lelystad ingedeeld bij de nieuwe

randstadprovincie en niet meer bij Flevoland. In de enclave-achtige ligging van Almere in dat

plan ziet Ouwerkerk tot zijn genoegen een bevestiging voor de ‘aparte positie van Almere’.

Lelystad gaat samen met Almere naar Holland, terwijl de rest van Flevoland bij de nieuwe

‘plattelandsprovincie’ Flevoland-Utrecht wordt ingedeeld.

vrij naar: Dagblad van Almere, 10 maart 2002

De twaalf provincies zoals wij die nu nog kennen, zouden binnenkort wel eens kunnen

verdwijnen. In maart 2002 presenteerde een commissie de nota ‘Op schaal gewogen’,

waarin werd geadviseerd het aantal provincies in Nederland terug te brengen tot vijf à

zeven. Deze zouden dan wel meer bevoegdheden moeten krijgen dan nu het geval is.

Het opheffen van provincies zal vermoedelijk weerstand oproepen bij de bewoners. Hoe

groot dat verzet is, hangt mede af van de mate van regionaal bewustzijn dat bij de bewoners

van die provincies aanwezig is. Je mag verwachten dat dit regionaal bewustzijn in de

provincie Flevoland kleiner is dan in bijvoorbeeld de provincie Friesland.

22p

Beargumenteer met behulp van een gegeven op kaartblad 48 (51e druk: kaartblad 44)

waarom je mag verwachten dat het regionaal bewustzijn in Flevoland minder groot is (dan

in bijvoorbeeld Friesland).

Volgens de commissie Geelhoed is met name in de Randstad provinciale schaalvergroting

op korte termijn dringend gewenst. Bij zo’n herindeling van provincies zijn diverse

varianten denkbaar. Eén daarvan is het samenvoegen van Noord-Holland, Zuid-Holland,

Utrecht en een deel van Flevoland. Op regionale schaal verwacht de commissie Geelhoed

dat de vorming van zo’n superprovincie veel voordelen oplevert. Maar op nationale schaal

gezien zou deze provinciale herindeling, vooral buiten de Randstad, wel eens veel

weerstand kunnen oproepen.

32p

Leg uit waarom op nationale schaal gezien, de vorming van zo’n superprovincie op veel

weerstand zou kunnen stuiten.

De commissie Geelhoed heeft ervoor gekozen om Almere en Lelystad in te delen bij de

nieuw te vormen randstadprovincie. Gezien de fysiek-ruimtelijke begrenzing van de

provincie Flevoland is dat een opmerkelijke keuze.

42p

Leg uit waarom deze keuze gelet op de fysiek-ruimtelijke begrenzing van Flevoland

opmerkelijk genoemd mag worden.

De commissie Geelhoed heeft ervoor gekozen om Almere en Lelystad bij de nieuwe

randstadprovincie in te delen. Gezien de ruimtelijke relaties van de bewoners van deze twee

steden is die keuze uit functioneel oogpunt wel te verdedigen.

51p

Geef een argument waarmee je deze keuze uit functioneel oogpunt kunt verdedigen.

Stelling: ‘Zonder Almere en Lelystad verliest de provincie Flevoland haar bestaansrecht.’

62p

Op grond van welk argument, af te leiden uit de cijfers in het statistisch overzicht van de

atlas, valt deze stelling te verdedigen?

opgave 2Opgave 2 − Gemeentelijke herindeling van Eindhoven

bron 3 Waarom groter mooier is Voor een gezonde toekomst van Eindhoven is het nodig de stad uit te breiden met Best, Son en Breugel, Nuenen, Geldrop, Waalre, Veldhoven en een gedeelte van Eersel, Oirschot en Mierlo. Dat is nog steeds de inzet van het Eindhovens gemeentebestuur in de discussie over de noodzakelijke gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Brabant. Omdat we zo krap in onze ruimte zitten, wordt de bevolkingssamenstelling van Eindhoven ook te eenzijdig (…). Een gezonde stad kent een harmonieuze bevolkingsopbouw, waarin elke groep burgers evenredig vertegenwoordigd is. bron: www.eindhoven.nl bron 4 Gemeentelijke herindeling regio Eindhoven-Helmond van de baan Persbericht van 24 oktober 2002 Minister Remkes van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft besloten om het voorstel tot gemeentelijke herindeling van Eindhoven en van Helmond, waarvoor het vorige kabinet een wetsvoorstel in voorbereiding had, in te trekken. De bewindsman heeft de betrokken gemeentebesturen donderdag 24 oktober van zijn besluit in kennis gesteld. Kern van het voorstel was om de gemeenten Son en Breugel, Nuenen en Waalre samen te voegen met Eindhoven en om delen van het grondgebied van Eersel, Oirschot, Best, Geldrop en Mierlo aan Eindhoven toe te voegen. Daarnaast zouden door grenscorrecties delen van Someren, Asten en Mierlo naar Helmond gaan en de gemeenten Geldrop en Mierlo worden samengevoegd. De bewindsman heeft verder laten weten dat hij bereid is in te gaan op het verzoek van de gemeenten Geldrop en Mierlo tot een vrijwillige samenvoeging. In het overleg met alle betrokkenen bleek dat hiervoor een breed bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak bestaat. bron: www.herindeling-eindhoven-helmond.nl bron 5 Voorstel tot herindeling van Eindhoven-Helmond, 2002 gemeentegrens volgens vervallen gemeentegrens Legenda: voorstel volgens voorstel vrij naar: www.herindeling-eindhoven-helmond.nl

→ Leg uit wat Eindhoven zou kunnen doen om zelf te voorzien in de ruimtebehoefte. De minister gaat wel akkoord met de vrijwillige samenvoeging van Geldrop en Mierlo.

→ Welk belang hebben de gemeenten Geldrop en Mierlo in het kader van de herindeling om te fuseren tot één gemeente? In kleine gemeenten is vaak sprake van verzet tegen herindeling. Behalve specifieke bezwaren van lokale aard zijn er ook argumenten die bij vrijwel elke gemeentelijke herindeling gebruikt worden door de tegenstanders van zo’n herindeling.

→ Noem twee argumenten die ook de bewoners van de buurgemeenten van Eindhoven kunnen gebruiken om zich tegen de geplande samenvoeging met Eindhoven te verzetten. De gemeente Eindhoven heeft verschillende keren gewezen op het gevaar van een steeds eenzijdiger bevolkingssamenstelling in deze stad.

→ Selecteer drie kaarten uit de atlas waaruit blijkt dat de bevolkingssamenstelling van Eindhoven nu al duidelijk verschilt van die van de omliggende gemeenten. Noteer op je antwoordblad welke kaarten dat zijn. De steeds eenzijdiger bevolkingssamenstelling van grote steden als Eindhoven lijkt vooral een gevolg te zijn van het wegtrekken van mensen met hogere inkomens.

opgave 3Opgave 3 − Uitbreiding van de Europese Unie, van twee kanten bekeken

Rusland vreest geringere toegang tot Poolse markt

Van onze redacteur

AMSTERDAM – Premier Michail Kasjanov van Rusland vreest dat de toegang tot de

Poolse markt voor Russische bedrijven minder makkelijk zal worden wanneer Polen

toetreedt tot de Europese Unie. (…)

Kasjanov drong er vrijdag in Warschau bij zijn Poolse ambtgenoot Leszek Miller op aan om

met name de samenwerking in de energiesector te verbeteren.

De Russen zouden nog voor mei van het volgend jaar een contract met de Polen willen

afsluiten voor de levering van ruwe aardolie. Verder willen zij dat Russische oliebedrijven

een grotere kans krijgen te investeren in de Poolse markt. De privatisering van Poolse

energiebedrijven biedt daartoe kansen.

Vorig jaar heeft de Russische energiegigant Lukoil tevergeefs geboden op het Poolse bedrijf

Rafineria Gdanska, in grootte de tweede raffinaderij in Polen. De op een na grootste

staalproducent van Rusland, Severstal, heeft belangstelling getoond voor de Poolse

staalfabrikant PHS.

bron: Het Financieele Dagblad, 22 februari 2003

De uitbreiding van de EU in oostwaartse richting heeft ook voor Rusland grote

economische en politieke gevolgen. In dat verband is vooral de relatie tussen Rusland en

Polen van belang.

Volgens bron 6 willen zowel Russische oliebedrijven als staalproducenten graag investeren

in de Poolse markt.

122p

Geef hiervoor twee verschillende redenen van economische aard.

Samenwerking in de energiesector kan zowel voor Polen als voor Rusland voordeel hebben.

131p

Welke kaart op kaartblad 80 (51e druk: kaartblad 70) is het meest geschikt om het

wederzijds voordeel van samenwerking te illustreren?

Wat betreft de import van Polen is er een opmerkelijk verschil tussen de soort goederen die

Polen vanuit Rusland importeert en de soort goederen die Polen vanuit de EU importeert.

142p

Welk soort goederen importeert Polen vanuit Rusland en welk soort goederen uit de EU?

Handelspartners van Polen in 2001 (in% van de totale import en export van Polen)

Import Export Duitsland 24,0 34,4 Italië 8,3 5,4 Rusland 8,8 2,9 Verenigd Koninkrijk 4,2 5,0 Nederland 3,6 4,7 Tsjechië 3,5 4,0 USA 3,4 2,4 België 2,7 3,1 Oekraïne 0,9 2,8 Japan 1,9 0,2

bron: Central Statistical Office of Poland (GUS), 2002

152p

Verklaar met behulp van een geografisch en een demografisch gegeven waarom de Poolse

export naar Duitsland zo veel groter is dan die naar de andere EU-landen in bron 7.

Belangrijkste handelspartners van Polen, 1970-2000, in % van de totale im- en export

1970 1980 1990 2000 import uit USSR 37,7 33,1 19,8 9,4* export naar USSR 35,2 31,2 15,3 onbekend import uit Oost-Duitsland 11,1 6,6 export naar Oost-Duitsland 9,3 onbekend import uit West-Duitsland 6,7 onbekend export naar West-Duitsland 8,1 onbekend import uit Tsjecho-Slowakije 8,6 onbekend onbekend export naar Tsjecho-Slowakije 7,5 6,9 onbekend import uit Italië onbekend onbekend 7,5 8,3 export naar Italië onbekend onbekend onbekend 6,3 import uit Verenigd Koninkrijk onbekend onbekend onbekend 7,1 export naar Frankrijk onbekend onbekend onbekend 5,2 import uit Duitsland 20,1 23,9 export naar Duitsland 25,1 34,9

*gegeven heeft betrekking op Rusland

bron: Central Statistical Office of Poland (GUS), 2002

Duitsland is niet altijd de belangrijkste handelspartner van Polen geweest. Bron 8 laat zien

dat er sinds 1970 nogal wat veranderd is in de top drie van de belangrijkste handelspartners

van Polen.

162p

Geef de politiek-geografische verklaring voor de opvallende wijziging in de top drie van de