bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2016, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Bolivia, Kazachstan en Nieuw-Zeeland

Wereld
Opgave 1 − Bolivia, Kazachstan en Nieuw-Zeeland
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
Bron 1 toont de leeftijdsopbouw van de bevolking van Bolivia.
De leeftijdsopbouw van de bevolking van Nieuw-Zeeland wijkt af van die
van Bolivia.
12p
Geef twee verschillen tussen de leeftijdsopbouw van de bevolking van
deze twee landen.
Gebruik de atlas.
De levensomstandigheden in Kazachstan verschillen van die in
Nieuw-Zeeland.
22p
Geef aan
− met welke twee demografische indicatoren, die zijn weergegeven op
de kaartbladen 234 en 235, je dit het beste kunt aantonen;
− waardoor de VN-index over levensomstandigheden (de Human
Development Index) een betrouwbaarder beeld geeft van de
levensomstandigheden dan deze twee demografische indicatoren.
Gebruik bron 2 en de atlas.
In bron 2 zijn de kenmerkende exportproducten weergegeven van de
landen a, b en c. Deze letters horen in alfabetische volgorde bij Bolivia,
Kazachstan en Nieuw-Zeeland.
32p
Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.
Gebruik kaartblad 236.
Bolivia en Nieuw-Zeeland zijn een kolonie geweest.
42p
Noteer deze twee landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land
− de naam van het koloniale moederland;
− wat voor type kolonie dat land was.
De relatieve ligging van Nieuw-Zeeland is de afgelopen decennia
verbeterd.
51p
Geef aan waardoor de relatieve ligging van Nieuw-Zeeland verbeterd is.

opgave 2Opgave 2 − Vanille uit Madagaskar

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de atlas.
Meer dan 30% van de totale uitvoer van Madagaskar gaat naar Frankrijk.
62p
Geef aan
− met welke atlaskaart je kunt aantonen dat meer dan 30% van de
uitvoer van Madagaskar naar Frankrijk gaat;
− waarom veel van de uitvoer van Madagaskar juist naar Frankrijk gaat.
Gebruik bron 1 en de atlas.
In Madagaskar worden alleen aan de oostkust vanillebonen verbouwd.
71p
Geef aan waardoor alleen de oostkust geschikt is voor de verbouw van
vanillebonen.
De grootste afnemer van vanille is frisdrankfabrikant Coca Cola. In 1985
introduceerde dit bedrijf de ‘New Coke’ waarin geen vanille, maar een
vervangende synthetische stof werd gebruikt. Coca Cola stopte hier al
snel weer mee.
82p
Geef aan
− welk gevolg de introductie van de ‘New Coke’ had op de economie van
Madagaskar;
− waarom dit gevolg vooral voorkomt in periferielanden.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De boeren die vanillebonen produceren zouden de tweede stap in de
productieketen van vanille naar zich toe kunnen trekken. Dit zou hen
onder andere meer werkgelegenheid opleveren.
93p
Geef aan
− op welke twee manieren dit nog meer kan bijdragen aan een
verbetering van de inkomenspositie van de boeren;
− waarom het niet waarschijnlijk is dat dit op korte termijn zal gebeuren.

opgave 3Opgave 3 − De Himalaya

Aarde
Opgave 3 − De Himalaya
Gebruik de atlas.
De Himalaya is het hoogste gebergte op aarde en er vindt nog steeds
gebergtevorming plaats.
102p
Beschrijf de wijze waarop tektonische bewegingen leiden tot
gebergtevorming in de Himalaya.
Gebruik atlaskaart 217A.
In de Himalaya komen vulkanische gesteenten voor (zie atlaskaart 216A).
112p
Beschrijf met behulp van atlaskaart 217A de wijze waarop deze
vulkanische gesteenten zijn ontstaan.
Gebruik de atlas.
Verweringsmateriaal uit gebergten wordt naar laaggelegen kustgebieden
getransporteerd en daar afgezet. Het verweringsmateriaal van het
Hoogland van Tibet wordt voor een groot deel in China afgezet. Het
verweringsmateriaal van de Himalaya wordt vooral in drie andere landen
afgezet.
122p
Welke drie landen zijn dit?
Gebruik de atlas.
De Himalaya beïnvloedt de hoeveelheid neerslag in het gebied ten zuiden
en het gebied ten noorden van dit gebergte.
132p
Beschrijf op welke wijze de Himalaya van invloed is op de hoeveelheid
neerslag in het gebied
− ten zuiden van dit gebergte;
− ten noorden van dit gebergte.

opgave 4Opgave 4 − Landschappen in Ierland

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas.
142p
Geef
− de naam van het gesteente waaruit Giant’s causeway bestaat;
− het kaartblad dat aanwijzingen geeft voor de wijze waarop dit
gesteente daar is ontstaan.
Gebruik de atlas.
De gesteenten in The Burren zijn honderden miljoenen jaren oud. In de
laatste 200.000 jaar is het landschap sterk afgevlakt.
151p
Welke vorm van erosie heeft de grootste rol gespeeld bij het afvlakken
van het landschap van The Burren?
Nadat The Burren was afgevlakt door erosie zijn door een andere
exogene kracht allerlei diepe gleuven en spleten ontstaan (zie bron 2) die
de kalksteen verdelen in blokken.
161p
Geef de oorzaak van het ontstaan van de gleuven en spleten in de
kalksteen.
Gebruik bron 2.
Bij de kliffen bij Moher staat een stenen pilaar in zee, die bestaat uit
hetzelfde gesteente als de kliffen.
172p
Beschrijf de wijze waarop de pilaar is ontstaan.
Gebruik de atlas.
Ierland ligt op ongeveer dezelfde breedte als Labrador in het oosten van
Canada (zie atlaskaart 212). Toch ligt Ierland in een andere
landschapszone dan Labrador. Dit heeft te maken met grote verschillen in
temperatuur tussen Ierland en Labrador.
182p
Geef aan
− in welke landschapszone Ierland ligt en in welke landschapszone het
grootste deel van Labrador ligt;
− wat de oorzaak is van de grote verschillen in temperatuur tussen
Ierland en Labrador.

opgave 5Opgave 5 − Regenklimaten en wateroverlast

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Regenklimaten en wateroverlast
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlas.
In vrijwel heel Indonesië komen tropische regenklimaten (A-klimaten)
voor.
192p
Geef aan
− welk hoofdklimaat nog meer voorkomt in Indonesië;
− wat de oorzaak is van het voorkomen van dat andere hoofdklimaat.
Gebruik de atlas.
In Indonesië komen twee verschillende tropische regenklimaten
(A-klimaten) voor.
202p
Noteer deze twee tropische regenklimaten op je antwoordblad.
Geef voor elk klimaat aan waardoor dat klimaat juist daar in Indonesië
voorkomt.
Door de aanleg van plantages op de eilanden Kalimantan, Sumatra en
Sulawesi voeren rivieren de laatste decennia steeds meer sediment af.
212p
Leg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 1.
Jakarta heeft vaak te maken met wateroverlast. Om dit probleem op te
lossen is een kanalenstelsel aangelegd dat het water om de stad heen
leidt. De toename van de stedelijke bevolking leidt echter steeds vaker tot
wateroverlast in de stad.
222p
Geef
− met behulp van bron 1 één manier waarop de toename van de
stedelijke bevolking leidt tot wateroverlast;
− nog een andere manier waarop de toename van de stedelijke
bevolking bijdraagt aan het ontstaan van wateroverlast.

opgave 6Opgave 6 − De secundaire sector in Indonesië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
Tussen 1965 en 1980 vond een grote verandering plaats in de bijdrage
van de secundaire sector aan het bnp van Indonesië.
232p
Beredeneer op welke manier tijd-ruimtecompressie hieraan bijdroeg.
In Indonesië vestigen zich steeds vaker exportgerichte industrieën. Dit
leidt tot een toename van de regionale ongelijkheid.
242p
Geef aan
− dat de vestiging van exportgerichte industrie bijdraagt aan een
toename van de regionale ongelijkheid in Indonesië;
− welk bevolkingsbeleid de regering van Indonesië tientallen jaren
voerde om de ongelijkheid tussen de verschillende regio’s juist te
verkleinen.
Hieronder staan drie mogelijke investeringen die de regering van
Indonesië kan doen om de economie structureel te verbeteren.
a gezinsplanning stimuleren;
b nieuwe infrastructuur aanleggen;
c belastingvoordelen bieden om bedrijven aan te trekken die zich richten
op de exportlandbouw.
253p
Geef aan
− welke van deze investeringen het meest geschikt is om de economie
van Indonesië op termijn structureel te verbeteren;
− waarom elk van de andere twee investeringen minder bijdragen aan
een structurele verbetering van de economie van Indonesië.

opgave 7Opgave 7 − Leefbaarheid in Parkstad Limburg

Leefomgeving
Opgave 7 − Leefbaarheid in Parkstad Limburg
In de regio Parkstad Limburg (zie atlaskaart 28A) vond in de negentiende
en de eerste helft van de twintigste eeuw economische bloei plaats. In die
periode waren veel inwoners op een of andere manier betrokken bij de
steenkoolwinning. In de tweede helft van de twintigste eeuw werden de
steenkoolmijnen gesloten.
262p
Beredeneer welke invloed de sluiting van de mijnen had op het
voorzieningenniveau in Parkstad Limburg.
De leeftijdsopbouw van de bevolking van Parkstad Limburg verschilt van
die in de Randstad.
271p
Geef een verschil tussen de leeftijdsopbouw van Parkstad Limburg en de
Randstad.
De overheid wil de leefbaarheid in Parkstad Limburg verbeteren. Dit kan
de overheid doen door de inrichting van de naoorlogse wijken in
Parkstad Limburg aan te passen.
282p
Beredeneer dat dit relatief makkelijk te doen is als gevolg van de
bevolkingsafname in Parkstad Limburg.
Gebruik kaartblad 52.
Veel Nederlandse steden trekken tegenwoordig creatieve industrie en
hoogwaardige dienstverlening aan. Om dit in Parkstad Limburg ook te
bereiken kan de overheid investeren in de bewoners.
292p
Beredeneer welke investering in de bewoners de overheid op basis van
kaartblad 52 het beste kan doen.

opgave 8Opgave 8 − Hoogwater in de IJssel

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
De IJssel is een aftakking van de Rijn die water uit het stroomgebied van
deze rivier afvoert.
302p
Geef aan
− waardoor het debiet van de IJssel het hoogst is in de winter;
− waardoor het regiem van de IJssel regelmatiger is dan dat van de
Maas.
In de negentiende en twintigste eeuw werden ingrepen gedaan in het
stroomgebied van de Rijn waardoor de vertragingstijd afnam.
312p
Noteer twee van deze ingrepen op je antwoordblad.
Geef van elke ingreep aan op welke manier deze heeft bijgedragen aan
een afname van de vertragingstijd.
Sinds 1995 wordt langs de IJssel ruimte voor de rivier gemaakt.
Stroomopwaarts van Olst worden hiertoe andere maatregelen genomen
dan stroomafwaarts.
322p
Geef aan waarom
− stroomopwaarts vooral wordt gekozen voor maatregelen als het
terugleggen van dijken en het graven van nevengeulen;
− stroomafwaarts vooral wordt gekozen voor maatregelen als het
aanleggen van hoogwatergeulen.
Gebruik bron 1.
332p
Geef aan waarom
− het overstromingsrisico in Zwolle niet vermindert als gevolg van de
aanleg van de hoogwatergeul bij Veessen-Wapenveld;
− bij Zwolle niet gekozen is voor de aanleg van een hoogwatergeul.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.