opgave 1Opgave 1 − De wereld van Nutella
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
In bron 2 staan vier kaarten (a tot en met d) over de productieketen van Nutella.
In willekeurige volgorde zijn dat kaarten met:
1 het afzetgebied van Nutella;
2 landen met een Nutella-fabriek;
3 cacao-producerende landen;
4 hazelnoot-producerende landen.
12pNoteer de cijfers 1 tot en met 4 onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste kaart. (2 punten)
In de voedingsmiddelenindustrie is offshoring in de productieketen moeilijker te
realiseren dan in bijvoorbeeld de kledingindustrie.
22pBeredeneer waarom offshoring in de voedingsmiddelenindustrie moeilijker te
realiseren is. (2 punten)
Ferrero wil het afzetgebied van Nutella vergroten. Om dit te realiseren heeft het
bedrijf gekozen voor uitbreiding in Afrika en Azië en niet voor uitbreiding in
Europa.
32pGeef een reden waarom Ferrero niet voor uitbreiding van het afzetgebied in
Europa gekozen heeft
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de demografische dimensie. (1 punt)
Gebruik bron 1.
Stelling: de culturele diffusie van Nutella is een voorbeeld van amerikanisering.
42pGeef
• een argument vóór de stelling; (1 punt)
• een argument tegen de stelling. (1 punt)
opgave 2Opgave 2 − De Passport Power Index
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.
Gebruik bron 3.
In 2006 gaf een paspoort toegang tot gemiddeld 57 landen. In 2022 was dit
gemiddelde gestegen tot 107 landen. Ondanks deze stijging is er bij de
Passport Power Index op mondiaal schaalniveau nog steeds sprake van een
centrum-periferieverhouding.
52pGeef aan
• waardoor politieke globalisering kan leiden tot een stijging van het aantal
landen dat met een paspoort bezocht kan worden; (1 punt)
• dat bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau een
centrum-periferieverhouding zichtbaar is. (1 punt)
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Er bestaat een verband tussen het migratiesaldo van een land en de positie op
de Passport Power Index. In één werelddeel vormt meer dan de helft van de
landen een uitzondering op dit verband.
62pGeef
• dit verband; (1 punt)
• de naam van dit werelddeel. (1 punt)
De Verenigde Arabische Emiraten is de afgelopen jaren gestegen op de
Passport Power Index (zie bron 4). Dit land in het Midden-Oosten heeft grote
hoeveelheden fossiele brandstoffen.
72pBeredeneer waarom de aanwezigheid van fossiele brandstoffen in de
Verenigde Arabische Emiraten geleid heeft tot een stijging op de
Passport Power Index. (2 punten)
Gebruik de bronnen 3 en 5.
In bron 5 staat van de landen Afghanistan, China, Duitsland en Venezuela de
ontwikkeling van de positie op de Passport Power Index weergegeven.
82pNoteer de namen van deze vier landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de letter van de juiste lijn uit bron 5. (2 punten)
opgave 3Opgave 3 − Vulkanisme op Java, Indonesië
Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.
Gebruik de bronnen 6 en 7.
91pGeef aan in welke kijkrichting de foto in bron 6 gemaakt is. Kies uit: (1 punt)
A in noordelijke richting
B in oostelijke richting
C in zuidelijke richting
D in westelijke richting
Gebruik het kaartenkatern.
De Bromo en de Semeru maken deel uit van een vulkanische zone op Java
(zie bron 7).
102pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van deze vulkanische zone.
Betrek in je eerste stap de namen van de betrokken platen. (2 punten)
Gebruik de bronnen 6 en 7.
In de caldera van de Tenggervulkaan ligt een vlakte met een dikke laag
sedimenten.
112pBeschrijf in twee stappen waardoor in de caldera een dikke laag met
sedimenten ontstaan is.
Begin je beschrijving met een exogeen proces. (2 punten)
Gebruik de bronnen 6 en 7.
De Semeru ligt in de tropische zone. In de tropische zone liggen geen
uitgestrekte naaldbossen. Toch groeien op een deel van de hellingen van de
Semeru naaldbomen.
122pGeef aan
• in welke landschapszone wel uitgestrekte naaldbossen kunnen groeien;
(1 punt)
• waardoor op een deel van de Semeru naaldbomen kunnen groeien.
(1 punt)
Op de hellingen van de Semeru ontstaan vaak aardverschuivingen. Dat komt
onder andere doordat de hellingen deels onbegroeid zijn.
132pGeef nog twee andere oorzaken waardoor op de hellingen van de Semeru vaak
aardverschuivingen ontstaan. (2 punten)
opgave 4Opgave 4 − Just digg it!
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 10.
Gebruik bron 8 en de kaart Afrika Bodemgebruik en natuurlijke hulpbronnen in het
kaartenkatern.
In Kenia en Tanzania komt verwoestijning voor.
143pBeschrijf in drie stappen waardoor het bodemgebruik in Kenia en Tanzania tot
verwoestijning kan leiden.
Begin je beschrijving met het bodemgebruik in Kenia en Tanzania. (3 punten)
Door klimaatverandering wordt het steeds warmer. Justdiggit is een organisatie
die door het uitbreiden van vegetatie de effecten van klimaatverandering wil
tegengaan.
152pGeef aan op welke manier vegetatie voor verkoeling kan zorgen op
• lokaal schaalniveau; (1 punt)
• mondiaal schaalniveau. (1 punt)
Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.
Bij het Kuku Group Ranch-project heeft Justdiggit water bunds gegraven. Door
de water bunds groeit de vegetatie beter.
162pGeef twee oorzaken waardoor de vegetatie in deze water bunds beter groeit.
(2 punten)
Gebruik bron 10 en de kaart Aarde Luchtdruk en wind in het kaartenkatern.
Het Kuku Group Ranch-project vindt plaats in het zuiden van Kenia.
172pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de jaarlijkse neerslagpieken in het
zuiden van Kenia.
Begin je beschrijving met een liggingskenmerk van het zuiden van Kenia.
(2 punten)
opgave 5Opgave 5 − Nationale parken in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern.
Op de kaart in bron 11 worden drie nationale parken aangegeven met een cijfer.
In bron 12 staan foto’s van deze nationale parken.
181pWelke foto uit bron 12 hoort bij cijfer 2 uit bron 11? (1 punt)
Gebruik de bronnen 11 en 13.
De gemiddelde temperatuur in het nationale park Montanhas de Tumucumaque
is hoger dan in het nationale park Tijuca.
193pGeef
• twee andere klimatologische verschillen tussen beide parken; (2 punt)
• de oorzaak van het ontstaan van deze klimaatverschillen. (1 punt)
Gebruik de bronnen 11 en 14.
Vanaf 1937 zijn in de loop van de tijd vrijwel overal in Brazilië nationale parken
aangewezen.
203pGeef
• twee verschillen, één met bron 11 en één met bron 14, tussen de nationale
parken in het economisch kerngebied van Brazilië en de nationale parken in
het Amazonegebied; (1 punt)
• voor elk verschil een reden. (2 punten)
Veel Europeanen hebben vanuit de dimensie natuur een stereotiepe beeld van
Brazilië. Met het aanwijzen van nationale parken kan de Braziliaanse overheid
dit stereotiepe beeld beïnvloeden.
212pBeredeneer dat de Braziliaanse overheid het stereotiepe beeld kan
beïnvloeden dat veel Europeanen vanuit de dimensie natuur van Brazilië
hebben. (2 punten)
Gebruik bron 11.
De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de
nationale parken te exploiteren.
222pGeef
• een voordeel voor de Braziliaanse overheid om de nationale parken door
particuliere bedrijven te laten exploiteren; (1 punt)
• de reden waarom bij het beheer van enkele nationale parken
samenwerking op een hoger schaalniveau gewenst is. (1 punt)
De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de
nationale parken te exploiteren.
232pBeredeneer waarom hierbij good governance belangrijk is. (2 punten)
In de nationale parken wonen vaak inheemse gemeenschappen. Deze inheemse
gemeenschappen kunnen in het beheer van de nationale parken een
waardevolle rol spelen.
241pGeef aan waarom juist inheemse gemeenschappen een waardevolle rol
kunnen spelen in het beheer van de nationale parken. (1 punt)
Het exploiteren van nationale parken in Brazilië kan de natuur in die parken
schade toebrengen. Door het verbeteren van de bereikbaarheid van de nationale
parken komt ook de natuur buiten die parken onder druk te staan.
252pBeredeneer waarom door het bereikbaarder maken van nationale parken ook
de natuur buiten die parken onder druk komt te staan. (2 punten)
opgave 6Opgave 6 − De fysische geografie van Guadeloupe
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik bron 15 en de kaart Midden-Amerika Tektoniek en vulkanisme in het
kaartenkatern.
Basse Terre heeft vulkanische activiteit, maar Grande Terre niet. Dit komt
doordat bij Grande Terre geen magma ontstaat.
261pGeef de oorzaak waardoor bij Grande Terre geen magma ontstaat. (1 punt)
Gebruik de bronnen 15 en 17.
Op Guadeloupe liggen zwarte zandstranden.
272pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de zwarte zandstranden op
Guadeloupe. Begin je beschrijving met een exogeen proces. (2 punten)
Grande Terre bestaat uit kalksteen. Dit is ontstaan doordat koraalriffen boven
zeeniveau kwamen te liggen.
283pGeef drie natuurlijke omstandigheden die nodig zijn om deze koralen te laten
groeien. (3 punten)
Gebruik de bronnen 15 en 16.
Op Guadeloupe waait een noordoostpassaat die veel waterdamp bevat. Toch
valt op Grande Terre weinig neerslag.
292pLeg uit waardoor op Grande Terre ondanks de vochtige noordoostpassaat
weinig neerslag valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Zelfs als op Grande Terre neerslag valt, blijft het landschap droog.
301pGeef een kenmerk van de ondergrond van Grande Terre waardoor het
landschap, zelfs als het er wel regent, droog is. (1 punt)
opgave 7Opgave 7 − Valuta in het Caribisch gebied
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
Op de meeste eilanden van de Grote Antillen wordt betaald met verschillende
dollars. Voordat deze munteenheid werd geïntroduceerd, werd de munt van een
ander land gebruikt.
312pGeef
• de naam van dit andere land; (1 punt)
• een economische reden waarom de meeste eilanden van de Kleine Antillen
geen eigen munteenheid hebben. (1 punt)
Gebruik de bronnen 18 en 19.
In 2025 werd op Curaçao en Sint Maarten de Antilliaanse gulden vervangen door
de Caribische gulden. Op Aruba en Bonaire is deze munt al eerder vervangen.
322pGeef aan
• waarom de introductie van de Caribische gulden wordt gezien als
nation building; (1 punt)
• waarom het voor Curaçao en Sint Maarten vanuit de politieke dimensie
wenselijk was om de Antilliaanse gulden te vervangen. (1 punt)
Gebruik de bronnen 18 tot en met 20 en het kaartenkatern.
Op het billboard ter introductie van de Caribische gulden staat Saint-Martin niet
afgebeeld, omdat Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.
332pBeredeneer waarom Saint-Martin niet meedoet met de Caribische gulden.
(2 punten)
Sinds 1 januari 2011 is de Amerikaanse dollar het wettige betaalmiddel op
Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Deze eilanden hebben de Antilliaanse gulden
toen ingeruild voor de Amerikaanse dollar.
342pGeef twee economische redenen waarom Bonaire, Saba en Sint Eustatius
hebben gekozen voor de Amerikaanse dollar. (2 punten)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrift.
