opgave 1Opgave 1
uit een krant:
Afrika wil meer handel
Een aantal Afrikaanse ministers bezoekt Europa. Het gaat economisch namelijk niet zo goed
met Afrika. De meeste Afrikaanse landen profiteren nauwelijks van de mogelijkheden die
internationale handel biedt.
Voor een deel wordt dat volgens deskundigen veroorzaakt door binnenlandse factoren. Zo
missen veel Afrikaanse landen een behoorlijke infrastructuur. Ook wordt hun export soms
belemmerd, doordat de overheid daarop belasting heft. Bovendien belasten deze landen
vaak hun import. Het aandeel van Afrika in de wereldhandel blijft daardoor gering.
Maar ook de Europese Unie (EU) valt volgens deze deskundigen iets te verwijten. De
exportsubsidies voor EU-landbouwproducten en de EU-invoerheffingen op veel producten
helpen Afrika niet.
Tijdens een conferentie pleiten de Afrikaanse ministers voor afschaffing van de EU-
handelsbelemmeringen. Hun stelling is: het afschaffen van de EU-handelsbelemmeringen is
niet alleen goed voor de economie van Afrika, maar ook voor die van de EU.
11p
Hoe blijkt uit de tekst dat sommige Afrikaanse landen protectie toepassen?
22p
Noem een argument waarmee protectie in het algemeen wordt verdedigd. Verklaar het
antwoord.
32p
Geef een verklaring voor de stelling van de Afrikaanse ministers. Betrek daarin zowel
Afrika als de EU.
opgave 2Opgave 2
uit een krant:
Winst onder druk ondanks groei
In de jaren 1996-2001 groeide de Nederlandse economie jaarlijks met meer dan 3% bij een
trendmatige groei van 2,5%. Ondanks deze...(1)... conjunctuur nam de winstgevendheid
van het Nederlandse bedrijfsleven af. Een belangrijke oorzaak daarvan was de
loonontwikkeling: de lonen stegen...(2)... dan de...(3)..., waardoor de loonkosten per
...(4)... toenamen.
Verder kreeg het bedrijfsleven te maken met hogere kosten vanwege de...(5)... koers van de
dollar. Bedrijven konden deze kostenstijgingen...(6)... afwentelen op hun...(7)..., zodat ook
hierdoor de winstgevendheid onder druk kwam te staan. Economen verwachtten dat deze
ontwikkeling de groei van de werkgelegenheid na 2001 zou...(8)..., doordat bedrijven
zouden overgaan op...(9)...-investeringen.
43p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) hoog / laag
bij (2) meer / minder
bij (3) arbeidsproductiviteit / productiecapaciteit
bij (4) werknemer / product
bij (5) dalende / stijgende
bij (6) beperkt / volledig
bij (7) klanten / leveranciers
bij (8) afremmen / bevorderen
bij (9) breedte / diepte
opgave 3Opgave 3
Spijkerharde concurrentie
Het confectiebedrijf Pepi produceert een bepaald merk spijkerbroeken. Pepi ondervindt
hevige concurrentie van andere merken. Het management overweegt daarom de productie te
innoveren met computergestuurde naaimachines. Daarbij wil het management de winst per
product handhaven. Het management gaat uit van een prijselastische vraag. De verwachting
van het management is dat na de innovatie met dezelfde hoeveelheid personeel een grotere
omzet kan worden gerealiseerd.
Hieronder staan enkele economische verschijnselen:
1 De arbeidsproductiviteit stijgt.
2 De concurrentiepositie verbetert.
3 De kosten per spijkerbroek dalen.
4 De verkoopprijzen worden verlaagd.
5 De omzet neemt toe.
52p
Zet deze verschijnselen in de volgorde die de verwachting van het management van Pepi
juist beschrijft. Begin met verschijnsel 1 en eindig met verschijnsel 5.
opgave 4Opgave 4
uit een krant (januari 2001): OESO waarschuwt voor inflatie De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schrijft in een rapport dat in enkele Westerse landen de arbeidsmarkt in snel tempo krapper wordt. Ook dreigt in enkele landen de economie door sterk groeiende bestedingen oververhit te raken. De kans op inflatie neemt daardoor snel toe. De OESO waarschuwt dat deze inflatie de economie kan verstoren en dringt bij de regeringen aan op het nemen van maatregelen. Tabel 1 geeft OESO-verwachtingen voor het jaar 2001. tabel 1 nationaal product 1) consumentenprijzen 1) werkloosheid 2) Nederland 4,5 België 4,4 Ierland 7,8 Verenigde Staten 5,0 1) procentuele stijging ten opzichte van 2000 2) procenten van de beroepsbevolking
opgave 5Opgave 5
Olie en euro
De prijs van olie en de koers van de euro zijn beide het resultaat van de vraag- en
aanbodverhouding op de markt. In september 2000 bereikte de prijs van olie op de
wereldmarkt het hoogste niveau in tien jaar. Op hetzelfde moment liet de euro een
laagterecord zien. In figuur 1 zijn de prijsontwikkeling van olie en die van de euro in beeld
gebracht. Deskundigen zijn het niet eens over de vraag hoe deze markten zich zullen
ontwikkelen.
olieprijsin2000(maandgemiddelden)
figuur 1
102p
Is in september 2000 vergeleken met januari 2000 de olieprijs in euro’s uitgedrukt meer of
minder gestegen dan de olieprijs in dollars uitgedrukt? Verklaar het antwoord.
Hieronder staan vijf ontwikkelingen die de vraag- en aanbodverhouding op de
wereldoliemarkt beïnvloeden:
1 De olieproducerende landen verhogen de dagproductie met 500.000 vaten olie.
2 De economie van de VS groeit harder dan was voorspeld.
3 Europa verlaagt de strategische olievoorraad (die wordt aangehouden voor noodgevallen).
4 In Europa en de VS is er sprake van een ongekend strenge winter.
5 Er komen steeds meer substituten beschikbaar voor olie.
Drie van deze ontwikkelingen leiden tot een neerwaartse druk op de olieprijs.
113p
Welke drie zijn dat? Geef bij elke van deze drie ontwikkelingen aan waardoor deze leidt tot
een neerwaartse druk op de olieprijs.
opgave 6Opgave 6
Automobiliteit omlaag Een politieke partij wil van het milieu een belangrijk thema maken. De partij wil met name de uitstoot van het schadelijke CO 2 door het autoverkeer terugdringen. Bij het opstellen van het actieplan gaat de partij uit van de volgende gegevens: • De prijs van een liter benzine bedraagt € 1,20. • De prijselasticiteit van de vraag naar benzine bij die prijs bedraagt − 0,25. • Per verbruikte liter benzine komt 2,5 kilo CO 2 in de atmosfeer terecht. In het actieplan van de partij staan de volgende maatregelen: 1 Invoeren van rekeningrijden: de automobilist betaalt per gereden kilometer een bedrag aan de overheid. 2 Fors verhogen van de accijns op benzine. 3 Extra investeren in het openbaar vervoer. 4 Verlagen van de prijs van het openbaar vervoer. De partij verwacht dat door de uitvoering van het actieplan de vraaglijn naar benzine verschuift van V1 naar V2 (zie figuur 2). figuur 2 prijs ( € hoeveelheid benzine (x 1 miljard liter per jaar)
→ Door welke maatregelen in het actieplan kan de vraaglijn verschuiven van V1 naar V2? Over autogebruik zijn de onderstaande twee uitspraken gegeven: uitspraak 1 Als de milieukosten van autogebruik in de benzineprijs worden doorberekend, zijn deze milieukosten een voorbeeld van een negatief extern effect. uitspraak 2 Als autorijden duurder wordt, daalt daardoor het reële inkomen van automobilisten.
opgave 7Opgave 7
Franse besognes Goedkoper eten - 12 juli 2002 Vakantie in Frankrijk In bijna 5.000 restaurants in Frankrijk Op de dag van de actie van de Franse waren gisteren de gerechten aanzienlijk restaurants bezocht de familie Vardoel − goedkoper dan normaal. In plaats van op vakantie in Frankrijk − het restaurant 19,6% BTW brachten de restaurants ‘Chez le patron’. De rekening bedroeg slechts 5,5% BTW in rekening. Met deze € 168 inclusief BTW. De tweeling Steffi publiciteitsstunt wilden de en Luc − havo-leerlingen − raakt in restauranthouders de regering ertoe discussie over de vraag wat er met de bewegen het BTW-tarief van 19,6% te inkomsten van de Franse overheid zou verlagen naar het tarief van 5,5% dat gebeuren als de Franse regering het fastfood-restaurants hun klanten in BTW-tarief voor restaurants naar de wens rekening moeten brengen. van de restauranthouders blijvend zou verlagen. De BTW is een ...(1)... belasting. In Europa wordt in het algemeen het hoge BTW-tarief geheven over ...(2)... goederen en het lage BTW-tarief over ...(3)... goederen.
→ Zet de onderstaande verschijnselen in de volgorde die de gedachtegang van Luc weergeeft. Begin met verschijnsel 1 en eindig met verschijnsel 6. 1 Het BTW-tarief wordt verlaagd. 2 De vraag naar personeel stijgt. 3 De prijs in de restaurants daalt. 4 Het looninkomen stijgt. 5 De restaurants krijgen meer klanten. 6 De overheid ontvangt meer inkomstenbelasting. Dit was de laatste vraag van het schriftelijk gedeelte. Ga verder met de vragen van het computergedeelte.
opgave 8Opgave 8
Bij deze opgave hoort de map Scholierenonderzoek.
Arme scholier bestaat niet meer
Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is gebleken dat middelbare
scholieren steeds meer inkomen krijgen. In 2002 waren er 750.000 scholieren die op
jaarbasis ruim € 1 miljard ontvingen. Dat komt voor de gemiddelde scholier neer op méér
dan € 110 per maand. Meer dan de helft van de scholieren heeft een bijbaantje.
Gebruik bij vraag 20 de gegevens van het NIBUD (Nationaal Instituut voor
Budgetvoorlichting). We beperken ons tot de groep scholieren van 14 tot en met 18 jaar en
nemen aan dat elk van deze vijf leeftijdsgroepen uit evenveel scholieren bestaat.
Open het Werkblad Lorenzcurve en werk de volgende stappen uit:
• Vul de scholiereninkomens 1999 in van de scholieren van 14 tot en met 18 jaar.
• Vul de scholiereninkomens 2002 in van de scholieren van 14 tot en met 18 jaar.
• Klik op de knop Grafiek tekenen.
202p
Is er bij de scholiereninkomens tussen 1999 en 2002 sprake geweest van nivellering,
denivellering of van géén van beide? Verklaar het antwoord.
De heer Van de Berg, docent economie, heeft met een enquête inkomensgegevens van zijn
economiegroep verzameld. De resultaten van de enquête vind je door in het Werkblad
Lorenzcurve te klikken op Naar Economiegroep. Van één leerling ontbreekt nog het
maandinkomen. Het enquêteformulier van deze leerling vind je door op de naam van de
desbetreffende leerling te klikken.
212p
Ga naar het enquêteformulier en werk de volgende stappen uit:
• Bereken het ontbrekende gemiddelde maandinkomen en vul dat op het formulier in.
• Ga terug naar het Werkblad Economiegroep en klik op de knop Grafiek tekenen.
Sla het resultaat op in de examenmap als examennummer vr21, dus bijvoorbeeld 078 vr21
indien 078 je examennummer is.
De inkomensverdeling van de scholiereninkomens 2002 verschilt van die van de
economiegroep. De heer Van de Berg stelt echter dat de beide verdelingen niet zonder meer
vergeleken kunnen worden.
222p
Geef een verklaring voor de stelling van de heer Van de Berg.
Sluit het werkblad af zodat je weer in het openingsscherm komt. Controleer of je resultatenzijn opgeslagen door op de knop Controleren te klikken.
opgave 9Opgave 9
Bij deze opgave hoort de map Aardappels van Jos.
Bijeengeschraapte winst
Jos verkoopt geschrapte aardappels waarmee hij probeert zo veel mogelijk winst te maken.
Op de veiling koopt Jos ongeschrapte aardappels die hij vervolgens machinaal schrapt. Jos
kan per week maximaal 1.500 kilogram (kg) aardappels schrappen en verkopen. Hij houdt
zijn kosten, opbrengsten en winst bij in Excel.
Van drie weken is het volgende gegeven:
• week 1
Klanten kunnen tegen de normale prijs geschrapte aardappels kopen.
• week 2
Jos heeft de aardappels in de aanbieding; klanten kunnen geschrapte aardappels kopen tegen
een lagere prijs dan die in week 1.
• week 3
Jos heeft een nieuwe schrapmachine gekocht en in gebruik genomen waardoor zijn totale
constante kosten € 50 per week hoger worden. De prijs van geschrapte aardappels is nu
weer gelijk aan die in week 1.
Open de spreadsheet.
232p
Bepaal in tabblad week 1 de maximale totale winst van Jos in week 1. Vermeld het bedrag
van deze winst en de daarbij behorende afzet. Laat zien welk getal de winst voorstelt en
welk getal de afzet.
242p
Is in week 2 de maximale totale winst die Jos kan maken, groter dan, kleiner dan of gelijk
aan die in week 1? Hoe blijkt dat in tabblad week 2?
252p
Bepaal in tabblad week 3 bij welke hoeveelheid geschrapte aardappels het break-evenpunt
ligt bij de nieuwe schrapmachine. Vermeld die hoeveelheid.
Sluit het werkblad af zodat je weer in het openingsscherm komt. opgave 10Opgave 10
Bij deze opgave hoort de map Werkloosheid.
Werkloosheid in beeld
Open de Video.
261p
Hoe blijkt uit de video dat er in Nederland in maart 2003 onder andere sprake was van
conjunctuurwerkloosheid? Vermeld één videofragment.
271p
Hoe blijkt uit de video dat minister De Geus ook een structurele oorzaak zag van de
werkloosheid in Nederland? Vermeld één videofragment.
282p
Hoe groot is volgens de video bij benadering de omvang van de beroepsbevolking in
Nederland in december 2004? Vermeld ook de berekening.
Volgens minister De Geus hebben beide sociale partners (werkgevers en werknemers)
belang bij loonmatiging.
292p
Leg uit welk belang werkgevers hebben bij loonmatiging.
302p
Leg uit welk belang werknemers hebben bij loonmatiging.
De economische ontwikkeling in Nederland in 2002 was een voorbode van de oplopende
werkloosheid in 2003. Dat blijkt onder andere uit de ontwikkeling van de productie in de
Nederlandse industrie.
Open de Spreadsheet productie.
312p
Maak met de Wizard grafieken een grafiek die de ontwikkeling van de industriële productie
in 2002 laat zien. Werk de volgende stappen uit (als het fout gaat, klik dan op de knop
Annuleren en begin opnieuw):
• Selecteer de gegevensreeks die je gaat gebruiken en klik op Wizard grafieken.
• Kies grafiektype Kolom of grafiektype Lijn.
• Klik twee keer op de knop Volgende zodat het scherm Grafiekopties verschijnt:
vul een titel voor de grafiek in;
benoem de X-as (tijd-as);
benoem de Y-as (waarde-as).
• Klik op de knop Volgende, kies voor Als een nieuw blad en voltooi de grafiek.
Sla het resultaat op in de examenmap als examennummer vr31, dus bijvoorbeeld 078 vr31
indien 078 je examennummer is.
Sluit het werkblad af zodat je weer in het openingsscherm komt. Controleer of je resultatenzijn opgeslagen door op de knop Controleren te klikken.
Lever je resultaten in door op de knop Inleveren en afsluiten te klikken. 
