opgave 1Opgave 1
Buitenland en overheid in de kringloop
In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een
kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de
economie van een land wordt weergegeven. In het onderstaande
kringloopschema staan uitsluitend geldstromen tussen economische sectoren
weergegeven.
− Voor iedere sector is het totaal van de inkomende geldstromen gelijk aan het
totaal van de uitgaande geldstromen.
− De bedragen luiden in miljarden euro’s en betreffen het jaar 2007.
− Niet bij iedere pijl is het bedrag en de toelichting ingevuld.
− De richting van de geldstroom tussen financiële instellingen en overheid is
niet aangegeven.
12pBereken de import in 2007 in miljarden euro’s.
De richting van de geldstroom tussen financiële instellingen en overheid wordt
uitsluitend bepaald door het overheidssaldo.
22pLoopt die geldstroom van financiële instellingen naar overheid of van overheid
naar financiële instellingen? Verklaar het antwoord.
Een economisch onderzoeksbureau voorspelt dat de export in 2008 € 25 miljard
hoger ligt dan in 2007. Dit leidt in 2008 ten opzichte van 2007 tot de
onderstaande veranderingen (bedragen in miljarden euro’s).
Het onderzoeksbureau berekent dat de hogere export tot een stijging van het
netto nationaal inkomen leidt van meer dan € 25 miljard en verklaart dit met
behulp van het multipliereffect.
32pBereken het bedrag waarmee het netto nationaal inkomen door de toename van
de export in 2008 is gestegen.
42pLeg uit hoe een stijging van de export van € 25 miljard tot een stijging van het
netto nationaal inkomen van meer dan € 25 miljard kan leiden.
Het kringloopschema in deze opgave kan realistischer worden gemaakt door
pijlen toe te voegen. Zo heeft de overheid naast de overheidsbestedingen bij
bedrijven in de praktijk ook andere uitgaven.
52pWelke pijl kan worden toegevoegd om een van die andere uitgaven weer te
geven? Licht toe welke uitgave met die pijl wordt bedoeld.
opgave 3Opgave 3
uit een krant:
Vermogen wereldwijd ongelijk verdeeld
Uit een wetenschappelijk rapport blijkt dat het vermogen1) ongelijker over de
wereldbevolking verdeeld is dan het inkomen. Volgens dit rapport zijn er in de
wereld 499 mensen die een vermogen van meer dan 1 miljard dollar hebben. De
rijkste 1% van de wereldbevolking heeft 40% van het vermogen in de wereld in
handen, terwijl de armste 50% van de wereldbevolking slechts 1% van dit
vermogen in handen heeft.
noot 1 vermogen = waarde van alle bezittingen − bedrag van alle schulden
Stel dat op grond van de gegevens uit bovenstaand krantenartikel een
lorenzcurve van de verdeling van het vermogen over de wereldbevolking
getekend zou worden. Behalve de punten met de coördinaten (0;0) en (100;100)
ligt ook het punt met de coördinaten (50;1) op die curve.
101pLigt de lorenzcurve van de verdeling van het inkomen over de wereldbevolking
dichterbij of verder verwijderd van de diagonaal dan de lorenzcurve van de
verdeling van het vermogen over de wereldbevolking? Licht het antwoord toe.
112pBereken op basis van de gegevens de coördinaten van het andere punt op de
lorenzcurve van de verdeling van het vermogen over de wereldbevolking.
122pLeg uit hoe een ongelijke inkomensverdeling kan leiden tot een ongelijke
vermogensverdeling.
132pLeg uit hoe een ongelijke vermogensverdeling kan leiden tot een ongelijke
inkomensverdeling.
opgave 4Opgave 4
Samen werken, samen leven
In Nederland is veel discussie over de gevolgen van de vergrijzing. Door de
vergrijzing dreigt namelijk de verhouding tussen de aantallen inactieven en
actieven zo sterk te stijgen dat de betaalbaarheid van de sociale zekerheid in
gevaar komt. Ook dreigt de arbeidsmarkt door de vergrijzing steeds krapper te
worden.
In een krantenartikel pleit econoom Van Keulen voor overheidsingrijpen in de
kinderopvang. Van Keulen vindt de kinderopvang te duur en de kwaliteit
onvoldoende. Hij wil bereiken dat mensen de zorg voor kinderen beter kunnen
combineren met het maken van carrière. Het artikel eindigt als volgt:
“Kinderopvang moet een voorziening worden, vergelijkbaar met het
basisonderwijs. Kinderopvang moet door de overheid beschikbaar worden
gesteld zonder eigen bijdrage van degenen die er gebruik van maken.”
Stel je de volgende situatie voor:
Jij ziet in het voorstel van Van Keulen een manier om de gevolgen van de
vergrijzing te bestrijden. Daarnaast heeft dit voorstel volgens jou ook andere
positieve gevolgen voor de Nederlandse economie. Jij besluit via een
ingezonden brief jouw steun voor het voorstel toe te lichten.
De brief begint als volgt:
“Het voorstel van Van Keulen om de kinderopvang uit te breiden en te
subsidiëren, steun ik. Ik wil de voordelen graag verder toelichten.”
146pSchrijf het vervolg van de brief.
In de brief moeten de volgende aspecten aan de orde komen.
a De wijze waarop, via een verandering van de participatiegraad, de krapte op
de arbeidsmarkt wordt verminderd.
b De wijze waarop, via een verandering van de verhouding tussen inactieven
en actieven, de betaalbaarheid van de sociale zekerheid wordt verbeterd.
Daarnaast moet in de brief naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten
aan de orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in de brief past.
1 Het multipliereffect van toenemende overheidsbestedingen als gevolg van
extra nieuwbouw van crèches.
2 Het inverdieneffect van toenemende overheidsbestedingen als gevolg van
de toegenomen vraag naar kinderopvang.
3 Een voorbeeld van een fiscale maatregel en de manier waarop die kan
leiden tot het vergroten van het aantal werkende vrouwen met kinderen.
Aanwijzingen:
− De onderdelen van de brief moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het vervolg van de brief 120 woorden; een afwijking van
20 woorden is toegestaan.
opgave 6Opgave 6
China − Nederland
In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en
grafieken. In het informatieboekje staan zes statistieken die vooral betrekking
hebben op China en Nederland. De in de statistieken genoemde renminbi is de
nationale munt van China. Naar aanleiding van deze statistieken worden in deze
opgave vijf vragen gesteld.
De landbouwproductie in Nederland bedroeg in 2003 ruim $ 800 per inwoner.
182pBereken de landbouwproductie in China in 2003 in dollars per inwoner.
In statistiek 5 ontbreekt voor 2005 het bedrag van het saldo van de lopende
rekening van de betalingsbalans van China. Dit saldo kan in deze opgave
worden berekend met behulp van twee gegevens.
192pNoem deze twee gegevens en vermeld bij elk gegeven de statistiek waarin dat
gegeven staat.
202pIs de wisselkoers van de euro uitgedrukt in renminbi’s in 2004 ten opzichte van
2003 gedaald of gestegen? Licht het antwoord toe.
In China bedroeg de inflatie in 2005 ten opzichte van 2004 (afgerond) 1,8%.
212pBereken, in één decimaal nauwkeurig, de inflatie in Nederland in 2005 ten
opzichte van 2004.
In 2003 bedroeg de waarde van de export van goederen van Nederland naar
China € 2,86 miljard.
222pBereken voor 2003 de waarde van de totale export van goederen van
Nederland.
opgave 7Opgave 7
Druk, druk, druk Nederland vergrijst en ontgroent: er komen relatief meer ouderen en minder jongeren. De mate van vergrijzing en ontgroening kan worden weergegeven met de ontwikkeling van de ‘grijze druk’ en die van de ‘groene druk’. Onder grijze druk wordt hier verstaan de verhouding tussen het percentage personen van 65 jaar of ouder en het percentage personen van 20 tot en met 64 jaar (de ‘productieve leeftijdsgroep’). Onder groene druk wordt hier verstaan de verhouding tussen het percentage personen jonger dan 20 jaar en het percentage personen van 20 tot en met 64 jaar. figuur 1 leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking de totale 100 bevolking in % van 80 10,1 11,5 12,8 13,6 14,0 90 70 60/50 5544,,00 57,1 57,1 61,6 61,6 62,0 62,0 61,5 61,5 40/30 3355,,99 31,4 31,4 10/0 25,6 25,6 24,4 24,4 24,5 24,5 1970 1980 1990 2000 2005 jaar Tussen 1970 en 2005 is de grijze druk gestegen en de groene druk gedaald.
Leg uit dat een stijging van het aantal jongeren gepaard kan gaan met een daling van de groene druk. De verandering van de leeftijdsopbouw van de Nederlandse bevolking heeft invloed op de uitgaven van de collectieve sector. Normaal gesproken zou een daling van de groene druk gepaard gaan met een daling van collectieve uitgaven. En een stijging van de grijze druk zou gepaard gaan met een stijging van collectieve uitgaven, zoals de AOW-uitkeringen (Algemene Ouderdomswet).
In figuur 2 staat de AOW-uitgavenquote: de AOW-uitgaven in procenten van het bruto binnenlands product (bbp). figuur 2 AOW-uitgavenquote Ondanks de stijging van de AOW-uitgaven is in de periode 1994-2000 de AOW- uitgavenquote gedaald. Dat kan verklaard worden door de conjuncturele ontwikkeling in die periode.
