opgave 1Opgave 1
Het is maar een spelletje…
Klokslag 0.00 uur openden 150 Nederlandse
gamewinkels hun deuren voor degenen die
een exemplaar van het computerspel Great
Car Robbery 5 (GCR5) wilden kopen. Al ruim
voor middernacht stonden er in Nederland
lange rijen voor de gamewinkels. GCR5 is
ontwikkeld door het softwarebedrijf Splendid:
één van de weinige bedrijven die dergelijke
spellen produceren. De eerste versie van het
spel (GCR1) werd in september 2013 wereldwijd geïntroduceerd. Tot nu
toe zijn er in totaal 127 miljoen exemplaren verkocht.
12pMaak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
De gamewinkels hebben op de …(1)… de meeste invloed op de prijs. Op
de verkoopmarkt is sprake van de marktvorm …(2)… en op de
inkoopmarkt is sprake van de marktvorm …(3)….
Kies uit:
bij (1) inkoopmarkt / verkoopmarkt
bij (2) monopolistische concurrentie / oligopolie
bij (3) monopolistische concurrentie / oligopolie
Voorafgaand aan de introductie van het spel GCR5 vond er in de
directievergadering van Splendid een discussie plaats over de
verkoopprijs.
De financieel directeur: “Bij de eerste vier versies wilden we een groot
marktaandeel en was onze doelstelling maximale omzet. Ik vind dat we bij
GCR5 moeten streven naar maximale totale winst.” De algemeen
directeur: “Dat betekent dat we een hogere prijs moeten kiezen.”
Gebruik bron 1.
22pBereken de prijs die past bij de doelstelling van maximale omzet.
32pBereken de prijs die past bij de doelstelling van maximale totale winst.
Gebruik bron 2.
42pGeef met letters het oppervlak aan dat het consumentensurplus en het
producentensurplus weergeeft indien het softwarebedrijf streeft naar
maximale totale winst. Neem daartoe onderstaande tabel over op het
antwoordblad en vul aan op de stippellijnen.
Salim en zijn klasgenoot Kees hebben de introductie van het spel GCR5
als onderwerp voor een werkstuk. Het valt hen op dat bij de introductie
van GCR5 alleen jongens in de rij stonden: geen meisje te bekennen. Om
zich een beeld te vormen van het koopgedrag van jongeren bij dit
computerspel maken Salim en Kees een schatting van
prijselasticiteitscoëfficiënten (bron 3). Bij één waarde (letter a) verschillen
ze van mening. Salim verwacht hier een elasticiteit van −0,1 terwijl Kees
uitgaat van een elasticiteit van −1,0.
Gebruik bron 3 en bovenstaande tekst.
51pZou bij (a) een prijselasticiteitscoëfficiënt van −1,0 of −0,1 passen om een
economisch juiste tabel te krijgen? Verklaar het antwoord.
Ook vragen Salim en Kees zich af waarom GCR5 pas vanaf een leeftijd
van 18 jaar mag worden gespeeld. Tijdens hun onderzoek stuiten ze op
een PEGI-richtlijn (bron 4). Salim: “Er is sprake van zelfbinding omdat
softwarebedrijf Splendid zich aan deze PEGI-richtlijn moet houden.”
Gebruik bron 4.
61pIs de uitspraak van Salim juist of onjuist? Verklaar het antwoord.
opgave 2Opgave 2
Wat te doen met het pensioen?
Nederland heeft een uniek pensioenstelsel. Het bestaat uit drie pijlers: het
staatspensioen, het aanvullende bedrijfspensioen en de individuele
besparingen die mensen zelf regelen (zie bron 1). Samen bepalen deze
onderdelen het totale bedrag dat iemand ontvangt als de
pensioengerechtigde leeftijd is bereikt.
De laatste jaren staat de hoogte van dit bedrag onder druk als gevolg van
diverse ontwikkelingen: vergrijzing, de nieuwe regels die de overheid aan
de pensioenfondsen heeft opgelegd en de economische crisis. Maar ook
het besluit van de centrale bank om de rente te verlagen vanwege deze
economische crisis bedreigt de hoogte van de pensioenuitkeringen.
72pLeg uit dat een economische crisis kan leiden tot het besluit van centrale
banken om de rente te verlagen.
Gebruik bron 1 bij de vragen 8 en 9.
82pBij welke van de drie pijlers is er geen sprake van ruilen over de tijd?
Verklaar het antwoord met behulp van de verstrekte gegevens en maak
daarbij gebruik van het begrip omslagstelsel of kapitaaldekkingsstelsel.
92pLeg uit dat een economische crisis voor mensen die hun leven lang
hebben gewerkt, de hoogte van de uitkering uit het aanvullende
bedrijfspensioen (pijler 2) kan bedreigen.
De overheid vindt dat het Nederlandse pensioenstelsel stabieler moet
worden, want op dit moment stijgen de premies en daalt de koopkracht
van de premieplichtigen. Zo is er onlangs besloten om vanaf 2013 de
AOW-leeftijd in stappen te verhogen van 65 naar 67 jaar (pijler 1). De
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW): “Een verhoging
van de AOW-leeftijd zal leiden tot een toenemend netto-inkomen van de
premieplichtigen.”
Gebruik bron 2 bij de vragen 10 en 11.
102pVerklaar de stelling van de minister van SZW.
Een andere maatregel die de overheid wil nemen betreft pijler 2.
112pIs het reële pensioen zoals geformuleerd bij pijler 2 welvaartsvast?
Verklaar het antwoord.
opgave 3Opgave 3
Wie verdient het?
uit een krant: In 2012 kromp de Nederlandse economie met 1 procent. Dat jaar zagen Nederlandse werknemers weliswaar hun brutosalaris met 1,3% stijgen, maar de inflatie zorgde toch voor een afname van hun gemiddelde koopkracht met 1,2%. Uit een rapport van onderzoeker Abels blijkt dat de salarisgroei bij de verschillende beroepscategorieën erg uiteenloopt. Zo zijn topbestuurders er gemiddeld in koopkracht wel op vooruit gegaan. De salarissen van een aantal topbestuurders uit zowel de (semi)publieke sector als de marktsector zijn zelfs meer gestegen dan in de drie voorgaande jaren.
121pBereken de inflatie in 2012 op basis van dit krantenbericht.
In een 5-havoklas wordt het rapport van onderzoeker Abels besproken.
De leerlingen hebben op basis daarvan twee vragen geformuleerd en
deze voorgelegd aan de heer Abels (bron 1).
Gebruik bron 1 bij de vragen 13 en 14.
132pVerklaar het antwoord van Abels op leerlingvraag 1.
142pFormuleer het antwoord van Abels op leerlingvraag 2.
De economiedocent van deze 5-havoklas trekt drie conclusies uit het
onderzoeksrapport.
1 Uit bron 2 blijkt dat het verschil tussen de salarisstijging van de
beroepscategorie overheid en de beroepscategorie topbestuurders het
grootst is en...(a)… procentpunt bedraagt.
2 Uit bron 3 blijkt dat het indexcijfer van het brutojaarsalaris van een
piloot B747 in 2012 …(b)… is (modaal = 100).
3 Tevens blijkt uit bron 3 dat de salarisontwikkeling in de periode
2011-2012 heeft geleid tot divergentie tussen de vier
inkomensgroepen.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
152pWelke getallen moeten er bij (a) en (b) worden ingevuld? Geef voor beide
getallen de berekening.
Gebruik bron 3.
161pVerklaar hoe conclusie 3 uit de bron kan worden afgeleid.
Tot slot vraagt de economiedocent aan vier leerlingen: “Schets op het
bord de Lorenzcurves van 2011 en 2012, ervan uitgaande dat de vier
inkomensgroepen even groot zijn en dat er in de betreffende periode
sprake is van divergentie.”
Gebruik bron 4.
172pWie heeft de Lorenzcurves juist getekend?
opgave 4Opgave 4
Crisis in Cyprus
De economie van Cyprus, een eiland
in de Middellandse Zee, steunt
voornamelijk op de toeristen- en
bankensector. Door hoge rentes op
spaartegoeden was Cyprus al
geruime tijd aantrekkelijk voor
buitenlandse beleggers.
Sinds de toetreding tot de
Economische en Monetaire Unie
(EMU) in 2008 is de kapitaalimport
nog verder toegenomen. Hierdoor is het vreemd vermogen van de totale
bankensector in 2013 gegroeid tot 127,09 miljard euro, meer dan zeven
maal het bruto binnenlands product (bbp) van Cyprus. De snelle groei van
de bankensector in combinatie met de eurocrisis in 2013 hebben
inmiddels geleid tot grote economische problemen in het eilandstaatje.
De problemen in de bankensector van Cyprus kunnen overslaan naar de
overige EMU-lidstaten. Dat brengt de stabiliteit van de euro in gevaar
(bron 1).
181pOp welke deelrekening van de betalingsbalans worden de inkomsten uit
toerisme genoteerd?
Gebruik bron 1 bij vragen 19 en 20.
191pGeef een verklaring voor de toenemende kapitaalimport na de toetreding
van Cyprus tot de EMU. Gebruik in je verklaring het begrip ‘risicoaversie’.
201pVerklaar hoe toetreding van Cyprus tot de EMU kan leiden tot ‘moral
hazard’ bij de banken op dat eiland.
Gebruik bron 2.
212pBereken met hoeveel procent de bijdrage in euro’s door de bankensector
aan het bbp van Cyprus in de periode 2008-2013 is toegenomen.
Voordat Cyprus in 2008 toetrad tot de EMU was de nationale valuta, het
cypruspond (CYP), op de internationale valutamarkt € 0,71 waard. De
EMU vond deze koers sterk overgewaardeerd en stelde in 2008 de
omruilkoers van 1 CYP vast op € 0,58.
Cyprus is sterk afhankelijk van import. Econoom Kyriacou: “Door de
omruilkoers van de CYP vast te stellen op € 0,58 in plaats van € 0,71 is
de inflatie toegenomen.”
222pVerklaar de stelling van Kyriacou over de toegenomen inflatie.
Let op: de laatste opgave van dit examen staat op de volgende pagina.
opgave 5Opgave 5
CO2 weg ermee!
uit het Vakblad voor de bloemisterij - juli 2013: Het Europese Parlement (EP) wil de geplande veiling van 900 miljoen CO -emissierechten (zie bron 1) uitstellen tot uiterlijk 2020. 2 Het EP is ontevreden over de huidige prijs omdat daarmee de klimaatdoelstelling niet wordt gehaald. In 2008 is door het EP afgesproken dat de uitstoot van CO in 2020 met ten minste twintig procent moet zijn 2 verminderd om zo klimaatverandering tegen te gaan.
Europarlementariër Brink: “Nu inmiddels alle emissierechten door de
overheid zijn verleend, komt de prijs van een emissierecht op de
tweedehandsmarkt tot stand door het vrije spel van vraag en aanbod.”
Brink laat ter ondersteuning van zijn stelling een schema zien (zie bron 2).
Gebruik bron 2 bij de vragen 23 en 24.
Bij één van de pijlen 3 of 4 is sprake van een positief verband.
232pGeef aan bij welke pijl dat het geval is en verklaar de keuze.
242pZal de prijs van een emissierecht moeten stijgen of dalen om de uitstoot
van CO2 te verminderen? Verklaar het antwoord met behulp van pijl 6.
Brink: “Neem als voorbeeld bedrijf Carbono (zie bron 3). De prijs van een
emissierecht bepaalt of dit bedrijf blijft vervuilen of investeert in schonere
technologie.”
Gebruik bron 3 bij de vragen 25 en 26.
252pWelke van de vermelde mogelijkheden 1 of 2 is het voordeligst voor
Carbono? Verklaar het antwoord met een berekening.
Brink vervolgt: “Indien de prijs van een emissierecht op de tweedehands
markt stijgt, zal Carbono waarschijnlijk een andere keuze maken.”
262pVanaf welke prijs van een emissierecht zal Carbono waarschijnlijk een
andere keuze maken? Verklaar het antwoord met een berekening.
Brink concludeert: We moeten de prijs niet helemaal overlaten aan de
marktwerking. Ik pleit voor …(1)…. Dit kan door het invoeren van een
…(2)….
272pMaak van de bewering van Brink een economisch juiste tekst.
Kies uit:
bij (1) prijsdiscriminatie / prijsregulering
bij (2) maximumprijs / minimumprijs
