opgave 1Opgave 1 Macro-dilemma’s
In veel EMU-landen is sprake van een laagconjunctuur, in enkele landen
zelfs van een recessie. Daarom pleiten economen in verschillende EMU-
landen voor het voeren van anticyclisch begrotingsbeleid.
De EMU-landen kunnen geen anticyclisch begrotingsbeleid voeren, als
hun overheidstekort dan uitkomt boven de afgesproken grens van
maximaal 3% van het bbp.
12pLeg uit dat regeringen door de afgesproken grens voor het
overheidstekort, tijdens een recessie, beleid moeten voeren dat de
recessie juist groter maakt.
Het beleid in het buitenland heeft gevolgen voor Nederland.
22pLeg uit als andere EMU-landen in een recessie anticyclisch
begrotingsbeleid voeren, het bbp in Nederland kan stijgen.
Als landen anticyclisch begrotingsbeleid gaan voeren, heeft dit ook
invloed op het overheidssaldo. In onderstaande tabel is de invloed van
anticyclisch begrotingsbeleid op het overheidssaldo weergegeven.
Verandering overheidssaldo van Nederland en EMU-landen
Andere EMU-landen Andere EMU-landen voeren anticyclisch voeren geen begrotingsbeleid. anticyclisch begrotingsbeleid. Nederland voert anticyclisch ; ; begrotingsbeleid. Nederland voert geen anticyclisch ; = ; = begrotingsbeleid.
Noot: een pijl omhoog betekent een verbetering van het overheidssaldo
en een pijl omlaag betekent een verslechtering.
33pVerklaar de uitkomst in de cel linksonder.
Doe het als volgt:
− Leg uit waarom het overheidssaldo van Nederland stijgt.
− Leg uit waarom het overheidssaldo van andere EMU-landen sterker
daalt.
− Leg uit waarom het overheidssaldo sterker daalt.
Als overheden besluiten anticyclisch begrotingsbeleid te voeren, worden
extra uitgaven veelal gefinancierd met leningen, wat leidt tot een hogere
staatsschuld.
42pZullen de overheidsbestedingen in de toekomst door het huidige
anticyclisch begrotingsbeleid toenemen of afnemen? Leg je keuze uit.
Om de recessie te bestrijden, maar toch de overheidstekorten te
bewaken, stellen regeringsleiders voor om afspraken te maken binnen de
EMU over gezamenlijk anticyclisch begrotingsbeleid. Een econoom stelt
dat de afspraken voor Nederland weinig uitmaken: “Als nu niet wordt
bezuinigd, zal Nederland het vertrouwen van de financiële markten
verliezen.”
52pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
Door een toenemend overheidstekort moet de Nederlandse overheid meer
lenen, waardoor de rente …(1)… Het aanbod van staatsobligaties neemt
…(2)… en dat leidt tot een …(3)… van de obligatiekoersen. Een stijgende
staatsschuldquote leidt vanwege het grotere kredietrisico tot afnemend
vertrouwen bij beleggers, waardoor de rente …(4)…
Kies uit:
bij (1) stijgt / daalt
bij (2) toe / af
bij (3) stijging / daling
bij (4) verder stijgt / verder daalt
opgave 2Opgave 2 Neem accijns met een korreltje suiker
Uit een krant:
De Mexicaanse overheid heeft op 1 januari 2014 een suikeraccijns
ingevoerd om de negatieve externe effecten van overmatige
suikerconsumptie terug te dringen. Sindsdien betalen Mexicanen een
heffing in de vorm van een vast bedrag per pond1) suiker.
De invoering van een suikeraccijns heeft in Mexico het gewenste effect
gehad: over heel 2014 nam de verkoop van suiker met gemiddeld
6 procent af, wat neerkomt op een verminderde consumptie van 1,5 pond per persoon. Deze lagere consumptie blijkt niet evenredig te zijn verdeeld over de verschillende inkomensgroepen, want de vraag naar suiker van mensen met een laag inkomen is prijselastischer dan die van mensen met een hoog inkomen. noot 1 een pond = 500 gram
62pLeg uit dat overmatige suikerconsumptie tot negatieve externe effecten
leidt.
Gebruik bovenstaand krantenartikel.
71pBereken de gemiddelde consumptie van suiker per persoon in 2014, na
de invoering van de suikeraccijns.
Gebruik bovenstaand krantenartikel en bron 1.
82pWelke grafiek geeft de vraag naar suiker van Mexicanen met een laag
inkomen het best weer? Leg je antwoord uit.
De Mexicaanse overheid heeft als doelstelling de totale consumptie van
suiker met minimaal 25% te beperken. Dit wil ze bereiken met de
ingevoerde accijns. Stel dat in Mexico de prijs van een pond suiker vóór
invoering van de accijns 4,50 peso bedraagt.
Gebruik bron 2.
93pLaat met een berekening zien dat de doelstelling van de Mexicaanse
overheid wordt bereikt.
De invoering van de suikeraccijns heeft gevolgen voor zowel het
consumentensurplus als het producentensurplus op de markt van suiker
(zie bron 2).
Gebruik bron 2.
103pGeef met letters het oppervlak aan dat het consumenten- en
producentensurplus weergeeft en het oppervlak dat de accijnsopbrengst
weergeeft na het heffen van de suikeraccijns.
Neem daarvoor onderstaande tabel over op het antwoordblad en vul aan
op de stippellijnen.
opgave 3Opgave 3 Vraag en aanbod van aandelen
Uit een krant:
Afgelopen maand daalden de aandelenkoersen in de Verenigde Staten (VS) zeer sterk. In één week zelfs gemiddeld met 8,5 procent. Deze daling wordt door een deel van de beursanalisten gezien als een ‘gezonde’ correctie. Andere analisten maken zich juist zorgen over het effect dat deze daling heeft op het consumentenvertrouwen.
De aandelenkoers wordt bepaald door vraag en aanbod van aandelen op
de aandelenmarkt.
112pLeg uit dat door de daling van de aandelenkoersen, via het
consumentenvertrouwen, het bbp kan afnemen.
Vanwege hoge inflatiecijfers in de VS heeft de Amerikaanse Centrale
Bank (Fed) de rente aangepast.
122pLeg uit of de Fed de rente heeft verhoogd of verlaagd.
De aanpassing van de rente heeft, via de conjunctuurzijde, invloed op de
hoogte van de aandelenkoersen. De aanpassing heeft ook effect gehad
op de structuurzijde van de economie.
132pLeg het negatieve verband uit tussen de rentestand en de
aandelenkoersen via de conjunctuurzijde van de economie.
142pLeg het negatieve verband uit tussen de rentestand en de structuurzijde
van de economie.
Aan het einde van het kwartaal zijn de aandelenkoersen weer gestegen.
Een belegger koopt op 31 januari 4.000 aandelen ASML en 6.000
aandelen ING. Op 1 april verkoopt de belegger deze aandelen weer.
De aandelenkoersen zijn weergegeven in onderstaande tabel.
Nederlandse aandelenkoersen op de beurs in de VS
152pBereken de winst van de belegger in procenten van het aankoopbedrag.
Ga verder op de volgende pagina.
opgave 4Opgave 4 Verzekeraar neemt geen risico
In een land zijn mensen verplicht zich te verzekeren voor basiszorg.
Zorgverzekeraars hebben een wettelijke acceptatieplicht voor de
basiszorgverzekering.
De zorgverzekeraars richten zich in hun marketing op specifieke
doelgroepen zoals studenten. Met name studenten zijn vanwege hun lage
leeftijd over het algemeen gezond, waardoor ze weinig zorgkosten maken.
Deze marketing gericht op bepaalde doelgroepen kan echter leiden tot
ongewenste situaties op de zorgverzekeringsmarkt.
Gebruik bovenstaande tekst en bron 1.
162pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
Op de markt van basiszorgverzekeringen is er sprake van …(1)…
solidariteit. De zorgverzekeraars zijn actief op een …(2)….
Op deze markt is er sprake van...(3)… concurrentie. Het aantrekken van
studenten leidt tot …(4)… voor de zorgverzekeraar die de studenten
aantrekt.
Kies uit:
bij (1) verplichte / vrijwillige
bij (2) oligopolistische markt / markt van monopolistische concurrentie
bij (3) volkomen / onvolkomen
bij (4) averechtse selectie / risico-aversie / kostenvoordeel
Zorgverzekeraars A en C zijn beide van plan om een campagne te
voeren. Deze campagne is gericht op studenten. De kosten van de
campagne zijn voor A en C gelijk vast bedrag. Een econoom maakt een
pay-offmatrix (zie bron 2). In deze matrix zijn de winstveranderingen van
de verzekeraars niet gelijk aan elkaar als één verzekeraar geen
campagne voert en de andere verzekeraar wel.
Als verzekeraar A bijvoorbeeld wel campagne voert en verzekeraar C niet,
zal de winst van verzekeraar A met 10% stijgen. Als verzekeraar A geen
campagne voert en verzekeraar C wel, zal de winst van verzekeraar C
met 9% stijgen.
Gebruik bron 1 en 2.
172pLeg dit verschil in winstveranderingen uit aan de hand van de gemiddelde
constante kosten van de verzekeraars.
Gebruik bron 2.
182pLeg met behulp van getallen uit de matrix in bron 2 uit of er sprake is van
een gevangenendilemma.
Doe het als volgt:
− Leg uit of beide verzekeraars een dominante strategie hebben.
− Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
De overheid in dit land heeft een vereveningsfonds ingesteld. Alle
zorgverzekeraars storten per verzekerde een bedrag in dit fonds.
Zorgverzekeraars met relatief veel slechte risico’s kunnen een beroep
doen op dit fonds en kunnen zo een deel van de zorgkosten die ze maken
compenseren.
192pLeg uit waarom de overheid een vereveningsfonds instelt voor de
basiszorgverzekering.
202pLeg uit dat een doelgroepencampagne minder financieel voordeel voor de
zorgverzekeraar oplevert als er sprake is van een vereveningsfonds.
opgave 5Opgave 5 Economisch beleid
De stemming op markten wordt vaak aangeduid als het marktsentiment.
Dit sentiment wordt onder meer beïnvloed door politieke gebeurtenissen,
economische cijfers en verwachtingen.
In een land kondigde de zojuist gekozen president haar nieuwe beleid
aan. Zij heeft onder andere belastingverlagingen en omvangrijke
investeringen in infrastructuur aangekondigd. De verwachting is dat door
dit beleid het consumentenvertrouwen en het producentenvertrouwen
zullen veranderen. Deze politieke aankondiging had grote invloed op het
marktsentiment in het land.
211pGeef aan of het aangekondigde beleid van de president tot een negatief
of positief marktsentiment leidt in het land. Motiveer je keuze.
223pMaak van onderstaand schema een economisch juiste redenering.
Doe het als volgt:
− Schrijf de letters a tot en met f op.
− Schrijf achter elke letter het nummer van het juiste economische
verschijnsel.
Kies uit:
1 belastingverlaging
2 besteedbaar inkomen stijgt
3 binnenlandse bestedingen stijgen
4 grenzen productiecapaciteit bereikt
5 investeringen in infrastructuur
6 particuliere consumptie stijgt
Oorzaak-gevolgschema economisch beleid
Door de aangekondigde belastingverlaging ontstaat er een
overheidstekort.
232pLeg uit dat een overheidstekort kan worden gezien als uitgestelde
belastingheffing.
De aangekondigde belastingverlaging bestaat uit twee maatregelen. De
eerste maatregel is het verlagen van het belastingtarief. De tweede
maatregel is het verhogen van de inkomensafhankelijke algemene
heffingskorting. Beide maatregelen staan in onderstaande tabel.
242pBereken hoeveel belasting iemand betaalt bij een belastbaar inkomen van
$ 50.000 na de belastingmaatregelen.
Door de aanpassing verandert het gemiddelde belastingtarief van iemand
met een belastbaar inkomen van $ 40.000.
253pBereken de verandering van het gemiddelde belastingtarief in
procentpunten van iemand met een belastbaar inkomen van $ 40.000.
262pLeg uit of de voorgestelde verhoging van de heffingskorting een
nivellerend of denivellerend effect heeft op de secundaire
inkomensverdeling.
272pLeg uit dat de vraag naar arbeid kan stijgen als gevolg van de
belastingverlaging.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
