opgave 1Opgave 1 Chatbots
De aflevering ‘Be Right Back’ van de
tv-serie ‘Black Mirror’ gaat over Martha
en haar vriend Ash. Ash komt om het
leven bij een auto-ongeluk. Martha is in
diepe rouw en wordt door een vriendin
aangemeld voor een app die haar kan
helpen haar verdriet te verwerken. In
deze app kunnen alle berichten, e-
mails en video’s van Ash geüpload
worden.
Vervolgens wordt een ‘bot’ gemaakt die de stem en manier van praten
van de overleden Ash imiteert. De overeenkomst is groot. Met deze
‘Ashbot’ kan Martha chatten en bellen. De Ashbot praat en lacht als Ash
en zegt dingen op een manier die Ash ook had kunnen zeggen.
Martha maakt contact met de Ashbot. Dit is hun eerste telefoongesprek:
Om de vraag te beantwoorden of Ash en de Ashbot dezelfde zijn, kun je
kijken naar numerieke identiteit en kwalitatieve identiteit.
11pLeg uit dat Ash en de Ashbot niet numeriek identiek zijn.
21pLeg uit dat Ash en de Ashbot wel (deels) kwalitatief identiek zijn.
Paul Ricoeur maakt een onderscheid tussen idem-identiteit en ipse-
identiteit.
32pLeg uit wat het verschil is tussen idem-identiteit en ipse-identiteit.
Leg vervolgens uit dat de Ashbot volgens Ricoeur geen persoonlijke
identiteit heeft.
Martha brengt steeds meer tijd met de Ashbot door aan de telefoon. Maar
Martha verlangt naar meer. Ze schaft een robot aan die gebaseerd is op
Ash’ uiterlijk en die bestuurd wordt door de Ashbot. Nu heeft ze dus ook
een fysieke imitatie van Ash waarmee ze kan praten.
Al snel merkt Martha dat deze Ashbot verschilt van de echte Ash.
In de discussie over lichaam en geest gebruikt Maurice Merleau-Ponty het
begrip ‘geleefd lichaam’.
42pLeg uit dat volgens Merleau-Ponty de menselijke geest niet door een
computer geïmiteerd zou kunnen worden, met:
− het begrip ‘geleefd lichaam’ en
− tekst 2.
Uiteindelijk zorgen de verschillen tussen Ash en de Ashbot ervoor dat
Martha van de Ashbot af wil. Martha zegt tegen de Ashbot:
In tekst 3 neemt Martha een standpunt in over persoonlijke identiteit.
Het vraagstuk van persoonlijke identiteit kan op metafysische,
epistemologische en ethische wijze benaderd worden.
51pLeg uit dat Martha’s standpunt past bij een metafysische benadering van
persoonlijke identiteit.
Volgens Martha zijn Ash en de Ashbot niet dezelfde.
Derek Parfit zou dit niet helemaal met haar eens zijn.
61pLeg dit uit met Parfits psychologisch criterium voor identiteit.
De situatie van Martha en haar Ashbot is verzonnen voor een aflevering in
een serie, maar in 2015 deed zich een vergelijkbare situatie in het echt
voor. Toen de jonge Russische ondernemer Roman Mazurenko plotseling
overleed, verzamelden zijn vrienden alle berichtjes die hij ooit aan zijn
vrienden en familie had gestuurd om daarmee een chatbot van Roman te
bouwen.
Mensen die Roman goed kenden, vertellen dat deze Romanbot griezelig
sterk lijkt op de echte Roman. Een van zijn vrienden zegt:
Technologische ontwikkelingen roepen vragen op over de grenzen van de
menselijke geest. De Romanbot is een voorbeeld van zo’n technologische
ontwikkeling.
72pLeg met een ander voorbeeld uit dat techniek vragen oproept over de
grenzen van de menselijke geest.
Beargumenteer vervolgens of jij het eens bent met tekst 4 dat de
Romanbot eenvoudigweg een nieuwe vorm van Roman is.
Sommige vrienden van Roman vragen de Romanbot om advies:
De Romanbot lijkt te worden ervaren als een autonoom mens.
Volgens Axel Honneth ben je autonoom als andere mensen je erkennen.
Hij onderscheidt drie vormen van erkenning. Een daarvan is liefde.
82pNoem de twee andere vormen van erkenning.
Beargumenteer vervolgens of de liefde van de Romanbot in tekst 5 echte
erkenning aan de vrienden kan geven.
De Romanbot roept morele vragen op over het postuum (na onze dood)
gebruik maken van de digitale sporen die we tijdens ons leven
achterlaten.
Aan de ene kant kan een bot de nabestaanden helpen bij het verwerken
van hun rouw. Aan de andere kant heeft de overledene geen controle
meer over de berichten die als basis worden gebruikt voor een dergelijke
bot.
In de ethiek wordt een onderscheid gemaakt tussen intrinsieke waarden
en instrumentele waarden.
91pBeargumenteer met dit onderscheid of het gebruik van postume chatbots
volgens jou moreel verantwoord is.
opgave 2Opgave 2 Leefregels
In de roman ‘Karkas’ van Femke Schavemaker maakt de lezer kennis met
de dertienjarige Nora. Nora heeft niet veel vrienden en voelt zich alleen
zichzelf als ze helemaal opgaat in muziek. Haar favoriete nummers zet ze
op een speciale tape, die ze beluistert op een draagbare muziekspeler.
Muziek legt volgens Nora uit wie ze is.
Volgens Daniel Dennett is het zelf een narratief zwaartepunt.
Breinreductionisten hebben een andere opvatting over het zelf.
103pLeg met tekst 6 uit dat het ‘zelf’ volgens Dennett een narratief
zwaartepunt is.
Geef vervolgens een overeenkomst en een verschil tussen de opvatting
over het zelf van Dennett en die van de breinreductionisten.
Als Nora 17 is, laat ze haar imago − zwart omrande ogen, een hanenkam
en een voorkeur voor sombere muziek − vallen. Ze kiest nu voor het
imago van een ‘oningewikkeld meisje’ met lang blond haar, een door
bruiningscrème gekleurde huid en een stoere vriend met een brommer.
Ook haar muziekvoorkeur verandert. Ze houdt nu van opgewekte muziek.
Door dit nieuwe imago wordt het leven tot haar opluchting een stuk
gewoner: anderen doen volgens haar ‘normaler’ tegen haar dan eerst.
Nora’s nieuwe imago roept de vraag op of zij wel echt zelf kiest voor deze
imagoverandering. Er zou sprake kunnen zijn van een aangepaste
voorkeur.
De klassiek liberale opvatting over autonomie gaat uit van twee
vooronderstellingen.
114pGeef weer welke twee vooronderstellingen dit zijn en wat een aangepaste
voorkeur is.
Beargumenteer vervolgens:
− of de twee vooronderstellingen opgaan voor Nora’s keuze om een
‘oningewikkeld meisje’ te zijn en
− of Nora’s keuze een aangepaste voorkeur is.
Op een bepaald moment maakt Nora’s stoere vriend het uit. Nora schrikt:
Het lijkt erop dat Nora met haar ‘oningewikkelde imago’ bepaalde
‘moeilijke’ gevoelens heeft onderdrukt.
Het onderdrukken van gevoelens kan een vorm van zelfvervreemding zijn.
Volgens Nomy Arpaly hoeft dit echter niet zo te zijn. Zij geeft met haar
opvatting over het onderdrukken van gevoelens kritiek op Charles Taylors
authenticiteitsideaal.
122pLeg uit dat Arpaly’s opvatting over onderdrukte gevoelens kritiek op
Taylors authenticiteitsideaal inhoudt.
Leg vervolgens met tekst 7 uit dat het onderdrukken van ‘moeilijke’
gevoelens door Nora niet tot zelfvervreemding hoeft te leiden volgens
Arpaly.
Nora gaat uiteindelijk filosofie studeren. Ze is een van de allerbeste
studenten en wordt geroemd om haar creativiteit. Ze schrijft een voorstel
om verder onderzoek te doen aan de universiteit.
Maar ondertussen blijkt ook dat ze een bipolaire stoornis heeft. Perioden
van manie (waarin ze nauwelijks slaapt en veel briljante ideeën heeft) en
depressie wisselen elkaar af. Ze begint met het slikken van medicijnen,
net voordat ze haar onderzoeksvoorstel moet verdedigen.
Ter voorbereiding op deze verdediging leest ze haar voorstel door, maar
ze begrijpt er niets meer van. Ze weet dat ze het voorstel zelf heeft
geschreven, maar van haar argumentatie kan ze zich helemaal niets
herinneren. Door de medicijnen werkt haar geheugen niet goed meer en
verliest ze haar creativiteit.
Het geheugen speelt een belangrijke rol in John Lockes opvatting over
persoonlijke identiteit.
132pGeef weer welke rol het geheugen speelt in Lockes onderscheid tussen
persoon en mens.
Leg vervolgens met Lockes opvatting over het geheugen uit of Nora, als
ze haar medicijnen slikt, verantwoordelijk is voor het onderzoeksvoorstel
dat ze schreef toen ze nog geen medicijnen slikte.
Het personage Nora lijkt erg op de schrijfster van ‘Karkas’: Schavemaker
studeerde af als filosoof en heeft een bipolaire stoornis.
Schavemaker slikte in eerste instantie ook medicijnen tegen haar stoornis,
maar besloot daarmee te stoppen. Ze vertelt daarover het volgende:
Het slikken van medicijnen om de gevolgen van psychische stoornissen te
onderdrukken, is een voorbeeld van een techniek voor mensverbetering.
Filosofen wijzen op de mogelijke spanning die daarbij bestaat tussen
genezen en verbeteren. Deze spanning ontstaat door verschillende
vooronderstellingen over de menselijke natuur.
De psychiater in tekst 8 heeft een andere vooronderstelling over de
menselijke natuur dan Schavemaker.
141pLeg uit dat de psychiater in tekst 8 een andere vooronderstelling heeft
over de menselijke natuur dan Schavemaker.
De meeste psychiaters begrijpen heel goed dat patiënten zoals
Schavemaker (tijdelijk) willen stoppen met hun medicijnen. Toch raden ze
dit altijd af, omdat uit onderzoek is gebleken dat het leven van patiënten
met een bipolaire stoornis draaglijker is als zij wél medicijnen slikken.
Daarmee neemt de kans op ernstige psychoses en zware depressies
namelijk sterk af.
Schavemaker geeft aan dat zij haar authenticiteit verliest als ze
medicijnen slikt: ze is dan niet meer echt zichzelf.
Sommige mensen hebben de opvatting dat medicijnen als
mensverbetering alleen zijn toegestaan als de patiënt echt zichzelf blijft.
152pGeef een argument vóór en een argument tegen deze opvatting over
medicijnen als mensverbetering met het voorbeeld van Schavemaker.
Schavemaker kan naar eigen zeggen omgaan met haar stoornis door
zelfverzonnen, strenge leefregels. Een van die leefregels is bijvoorbeeld:
‘leg je kleren ’s avonds klaar voor morgen’. Als ze ’s ochtends pas zou
beslissen wat ze die dag zou dragen, dan zou ze dat baseren op haar
stemming van dat moment. Dan zou ze zich dus gaan afvragen hoe ze
zich voelt. Dat wil ze juist vermijden, want dan kunnen haar emoties
extreme proporties aannemen.
Je kan zeggen dat Schavemaker gebruikmaakt van haar vermogen tot
zelfregulatie. Daarbij spelen zowel het derde-persoonsperspectief als het
eerste-persoonsperspectief een rol.
162pLeg met het voorbeeld van Schavemakers leefregel over kleren
klaarleggen uit dat het bij zelfregulatie nodig is jezelf te bekijken vanuit:
− een derde-persoonsperspectief en
− een eerste-persoonsperspectief.
Hoewel Schavemaker door haar leefregels goed functioneert, is het leven
voor haar een dagelijkse worsteling met haar identiteit:
Harry Frankfurts opvatting van authenticiteit speelt een rol in wat
Schavemaker vertelt in tekst 9. Met ‘een neppersoon’ bedoelt
Schavemaker een niet echte, maar een (door strenge leefregels)
kunstmatig gecreëerde persoon.
Om te bepalen of zij een ‘neppersoon’ is, kan je gebruikmaken van de
introspectietheorie en van de interpretatietheorie.
173pLeg uit of Frankfurts opvatting van authenticiteit aansluit bij de
introspectietheorie of bij de interpretatietheorie.
Beargumenteer vervolgens of Schavemaker volgens jou een neppersoon
is met:
− de introspectietheorie en
− de interpretatietheorie.
