opgave 1Dynamiek en stagnatie in de Republiek
In 1438 brak er een oorlog uit tussen een aantal Noord-Duitse Hanzesteden en
Holland.
11p
Geef de economische oorzaak voor de spanning tussen deze Hanzesteden en
Holland.
Hieronder staan zes historische gegevens die verband houden met de economie
van de Nederlanden:
1 De West-Indische Compagnie (WIC) wordt opgericht.
2 De Schelde wordt afgesloten door Holland en Zeeland, waardoor veel
Antwerpse kooplieden vertrekken naar de Republiek.
3 Aan het eind van het Eerste Stadhouderloze Tijdperk vindt een
gecombineerde aanval van Frankrijk, Engeland, Münster en Keulen op de
Republiek plaats.
4 De Hanzesteden langs de IJssel zijn belangrijkere handelssteden dan
Amsterdam.
5 Verschillende Compagnieën van Verre worden samengevoegd tot de
Verenigde Oostindische Compagnie (VOC).
6 Het ondertekenen van de Vrede van Münster betekent het einde van het
Spaanse handelsembargo van de Republiek.
22p
Zet deze zes historische gegevens in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.
De Hollandse landbouw was belangrijk voor de economische groei van de
Republiek tot ongeveer 1670. Tussen 1670 en ongeveer 1740 droeg deze
landbouw echter nauwelijks meer bij aan de economische groei van de
Republiek.
34p
Geef een verklaring voor deze verandering door:
− uit te leggen waardoor de Hollandse landbouw tot 1670 bijdroeg aan de
economische groei van de Republiek en
− twee problemen voor de Hollandse landbouw tussen ongeveer 1670 en 1740
te noemen, die aan deze bijdrage een einde maakten.
Hieronder worden een aantal belangrijke gebeurtenissen uit het leven van
koopman Jan Poppen genoemd:
1560 Omstreeks dit jaar verhuist Jan Poppen van Denemarken naar
Amsterdam. Hij is dan 18 of 20 jaar en gaat werken in een
haringpakkerij.
1579 Jan Poppen drijft handel met het Oostzeegebied, daarna ook met Spanje
en Portugal en hij hoort tot de pioniers van de walvisvaart op de Witte
Zee.
1597 Jan Poppen is een van de financiers van de eerste reis naar Azië.
1602 Jan Poppen wordt gekozen als bewindhebber van de VOC.
1616 Jan Poppen overlijdt. Zijn vermogen wordt geschat op 500.000 gulden,
waarvan hij 200.000 gulden heeft gestoken in de Beemster.
Hieronder volgen zes begrippen die passen bij de dynamiek van de Gouden
Eeuw in de Republiek:
1 de moedernegotie
2 de driehoekshandel
3 de handel in specerijen
4 de Leidse wolnijverheid
5 de uitvinding van de molengang
6 de zoutziederijen
43p
Kies drie begrippen die passen bij gebeurtenissen uit het leven van Jan Poppen
die de dynamiek van de Gouden Eeuw in de Republiek laten zien. Licht
vervolgens je keuze telkens toe.
Doe het zo:
… (nummer begrip noemen), past bij … (jaartal noemen uit het leven van Jan
Poppen), want … (toelichting geven).
Gebruik bron 1.
Met dit schilderij laat de schilder zien dat de bloei van Leiden te danken is aan
een samenspel van verschillende factoren.
53p
Noem de drie factoren die de schilder weergeeft en geef per factor aan,
waardoor deze de bloei van de Leidse lakennijverheid zal bevorderen.
Omstreeks 1648 was het stadbestuur van Leiden vol vertrouwen in de toekomst
van de eigen textielnijverheid.
62p
Verklaar het optimisme van het Leidse stadsbestuur vanuit de politieke situatie
in 1648.
Gebruik bron 2.
Deze gevelsteen is te beschouwen als een vorm van propaganda voor de
Amsterdamse regenten.
72p
Leg uit welke politieke boodschap de Amsterdamse regenten met deze
gevelsteen willen overbrengen.
Gebruik bron 3.
In deze beschrijving laat William Temple zien, dat de Republiek der Verenigde
Nederlanden binnen Europa in cultureel opzicht een bijzondere plaats inneemt.
82p
Toon dit aan.
Gebruik bron 3.
William Temple beschrijft de leefwijze van bestuurders in de Republiek.
92p
Leg uit of deze leefwijze beter past bij bestuurders in de Gouden Eeuw of bij
bestuurders in de Zilveren Eeuw.
Gebruik bron 4.
Stel: je doet onderzoek naar het verband tussen de positie van vrouwen in de
Republiek en de VOC-handel. Je stelt vast dat deze brief voor je onderzoek een
bruikbare bron is.
104p
Maak duidelijk dat dit een bruikbare bron voor je onderzoek is, door uit te
leggen:
− of deze beschrijving aansluit bij het algemene beeld van de bijzondere
positie van vrouwen in de zeventiende eeuw in de Republiek en
− waardoor de VOC-handel heeft bijgedragen aan deze bijzondere positie.
Gebruik bron 4.
Zowel de ervaringen die Maria Scherius beschrijft, als de vindplaats van deze
brief, zijn kenmerkend voor het 'Rampjaar'.
114p
Leg dit voor beide uit.
Gebruik bron 5.
Deze beschrijving van de nijverheid in de Republiek past bij de situatie in de
Zilveren Eeuw.
122p
Toon dit met twee voorbeelden uit de beschrijving aan.
Gebruik bron 5.
Uit deze bron blijkt dat in Zeeland commerciële landbouw en trafieken
voorkomen.
132p
Toon dit voor beide aan.
In de zeventiende en achttiende eeuw voerde Engeland een beleid dat gericht
was tegen de handel van de Republiek. Omstreeks 1785 bleek dit beleid
geslaagd.
144p
Noem twee voorbeelden van een maatregel waarmee Engeland dit beleid
uitvoerde en leg uit waaruit omstreeks 1785 bleek dat dit beleid geslaagd was.
