opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen gaan over gezonken schepen en staan in
willekeurige volgorde:
1 De Leusden was een van de laatste schepen die voor de
West-Indische Compagnie Afrikaanse slaafgemaakten vervoerde. Het
schip verging voor de kust van Suriname.
2 De Prinz Eugen zonk nadat het schip bij het Bikini-atol (in de
Grote Oceaan) was gebruikt voor een van de eerste Amerikaanse
atoomproefprogramma's.
3 De Russische onderzeeër K-278 zonk voor de kust van Noorwegen,
doordat er brand was uitgebroken. Ondanks de onder Gorbatsjov
verbeterde verhoudingen met het Westen, probeerde de Sovjet-Unie
het ongeluk geheim te houden.
4 De SS Mont-Blanc botste op een ander schip, waarbij de lading van
explosieven, die bestemd was om Duitse loopgraven in Frankrijk op te
blazen, ontplofte.
5 Het vlaggenschip van de Spaanse ontdekkingsreiziger Columbus
Santa Maria leed schipbreuk voor de kust van Hispaniola. Van het
wrakhout werd de eerste Europese nederzetting in het Caribisch
gebied gebouwd.
6 Tijdens een van de eerste reizen van de East India Company zonk de
Ascension voor de kust van India, nadat het schip op een zandbank
was gelopen.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Een bewering:
Palladio's werkwijze past bij de Renaissancetijd.
24pGeef twee verschillende argumenten voor deze bewering, waarbij je je
antwoord telkens ondersteunt met een verschillend kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Enkele gegevens uit het leven van Edward Maria Wingfield (1550-1631):
1 De vader van Wingfield liet zijn zoon opvoeden volgens het
anglicaanse geloof. Dit geloof was in Engeland ingevoerd, nadat
koning Henry VIII had gebroken met de paus.
2 Wingfield was commandant van een compagnie in dienst van de
Republiek. Hij werd bij Bergen op Zoom door Spaanse troepen
gevangengenomen.
3 Wingfield vertrok naar de noordoostkust van Amerika, om daar een
vestigingskolonie te stichten.
33pNoem bij elk van de gegevens uit het leven van Edward Maria Wingfield
een verschillend kenmerkend aspect uit de zestiende eeuw dat hierbij
past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 2.
Eind 1607 wordt Edward Maria Wingfield (zie vraag 3) door zijn
medekolonisten afgezet als president van de kolonie in Chesapeake Bay.
Je onderzoekt deze gebeurtenis en besluit de brief van John Smith te
gebruiken als bron.
43pOndersteun je keuze door:
− uit te leggen welke verklaring voor het afzetten van Wingfield je aan
de brief kunt ontlenen en
− aan te geven dat je de informatie betrouwbaar vindt door de aard van
de bron.
Twee gegevens over Piet Hein, viceadmiraal van de Nederlandse
West-Indische Compagnie, die Portugees-Spaanse gebieden aanviel:
1 In 1623 veroverde Piet Hein in Brazilië (in Zuid-Amerika) de stad
São
Salvador da Bahia.
2 Hierna vertrok Piet Hein met een deel van de vloot naar Angola (in
Afrika) met het doel de havenstad Luanda te veroveren.
Deze aanvallen op Portugees-Spaanse gebieden werden door het bestuur
van de Republiek aangemoedigd.
52pVerklaar deze aanmoediging door aan te geven:
− welke handel in Nederlandse handen moest komen en
− dat deze aanvallen op juist Portugees-Spaanse gebieden de stichting
van een Nederlandse staat moesten ondersteunen.
De Nederlandse arts Jacobus de Bondt (1592-1631) was als geneesheer
in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Hij schreef
zijn observaties van tropische ziekten en hield aantekeningen bij van zijn
pogingen om zieken onder VOC-personeel in India te genezen.
62pVerklaar dat de regenten in het bestuur van de VOC het onderzoek van
De Bondt noodzakelijk vonden voor hun onderneming, waarbij je je
antwoord met een kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw
ondersteunt.
In 1717 vaardigde de Mogolvorst Farrukhsiyar een wet uit. Met deze wet
gaf hij de East India Company onder andere toestemming om meer dan
dertig dorpen te kopen, een fort in de buurt van het dorp Kalikata te
verstevigen en er soldaten te legeren.
Historici beschouwen de wet uit 1717 als een keerpunt in de geschiedenis
van India.
73pOndersteun deze visie door:
− uit te leggen welke verandering in de positie van de
East India Company in India door deze wet mogelijk werd en
− een afspraak uit het verdrag van Allahabad te noemen, waarmee de
positie van de East India Company verder werd versterkt.
Gebruik bron 3.
Daendels roept op tot een democratische revolutie.
82pToon dit aan, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron.
opgave 3Door de tijd heen
De volgende ontwerpen van beroemde Nederlandse gebouwen staan in
willekeurige volgorde:
1 Architectenbureau Alberts en Van Huut ontwierp een hoofdkantoor in
Groningen voor de Gasunie, het bedrijf dat verantwoordelijk was voor
transport en opslag van aardgas.
2 De pas opgerichte Algemene Vereniging Radio Omroep (AVRO) kreeg
een studio in Hilversum naar een ontwerp van Ben Merkelbach en
Charles Karsten. De omroep kon vanuit deze studio het toenemende
aantal radiobezitters bedienen.
3 Kort nadat de Spaanse belegering van de stad Leiden was
opgeheven, kreeg Claes van Es de opdracht een nieuwe voorgevel
voor het Leidse stadhuis te ontwerpen.
4 Leendert Viervant ontwierp kort na het overlijden van Pieter Teyler het
eerste museum van Nederland om natuurhistorische voorwerpen
tentoon te stellen. Die voorwerpen had Pieter Teyler verzameld vanuit
het verlichte denkbeeld dat kennis moest worden gedeeld.
5 Op landgoed Bronbeek in Arnhem werd naar een ontwerp van Willem
Nicolaas Rose een militair invalidentehuis gebouwd. Het tehuis was
bedoeld voor militairen die invalide raakten tijdens de strijd om het
Nederlandse gezag in de kolonie Nederlands-Indië steeds verder uit te
breiden.
6 Voor het stadsbestuur van Amsterdam ontwierp Jacob van Campen
een nieuw stadhuis, dat de rijkdom en de centrale positie van de stad
in de wereldhandel weergaf.
92pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 4Moderne tijd
Gebruik bron 4.
De opstellers van deze petitie richten zich tot het Britse bestuur in India.
104pLeg uit, telkens met een verschillende verwijzing naar de bron, dat de
opstellers van deze petitie:
− het bestuurlijk gezag van de Britten accepteren maar
− zich verzetten tegen Britse culturele beïnvloeding.
Gebruik bron 5.
In het Britse parlement wordt in 1845 gediscussieerd of de Factory Acts
moeten worden uitgebreid door de werkdagen te verkorten tot tien uur.
114pLicht het verzenden van het verslag van de inspecteur van fabrieken naar
de minister toe door:
− zonder bron aan te geven dat het laten maken van officiële verslagen
door inspecteurs de uitvoering van eerdere Factory Acts moet
ondersteunen en
− te verklaren dat de informatie in deze verslagen als betrouwbaar
beschouwd kan worden en
− uit te leggen dat in de brief de mogelijke uitbreiding van de
Factory Acts wordt verdedigd met een kapitalistisch standpunt, waarbij
je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Octavia Hill (1838-1912) zette zich in voor hervormingen in
Groot-Brittannië. Een van haar projecten was het verhuren van nette
huizen aan arme arbeidersgezinnen.
Twee gegevens over dit project:
1 Octavia Hill hield toezicht op het naleven van christelijke normen en
waarden door haar huurders.
2 Octavia Hill wees grootschalige projecten van de overheid af die de
huisvestiging van arbeiders moesten verbeteren.
Socialisten reageerden wisselend op het werk van Octavia Hill.
123pGeef aan:
− bij welk socialistisch streven dit project van Octavia Hill paste en
− voor beide gegevens apart, welke kritiek de socialisten hadden op de
uitgangspunten van Hill.
Na de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 moest Frankrijk
Elzas-Lotharingen aan Duitsland afstaan. Dit gebied was rijk aan
delfstoffen en had een in meerderheid Duitssprekende bevolking.
132pNoem twee kenmerkende aspecten van de negentiende eeuw die
verklaren dat Duitsland juist Elzas-Lotharingen in bezit wilde nemen.
Gebruik bron 6.
142pLeg uit dat je met deze herinnering van Gerard Brom kunt aantonen dat
de emancipatie van de katholieken in Nederland wordt bevorderd door de
voortschrijdende democratisering.
In de Duitse stad Koblenz werd een ruiterstandbeeld van keizer Wilhelm I
opgericht vanwege zijn rol bij de eenwording van Duitsland.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen (a t/m e) in chronologische volgorde
die te maken hebben met dit monument, dat Deutsches Eck werd
genoemd.
a Rijkspresident Von Hindenburg bezocht het Deutsches Eck nadat
Franse troepen zich hadden teruggetrokken uit het Rijnland, vier jaar
eerder dan was bepaald bij het Verdrag van Versailles.
b De plaatselijke leiders van de NSDAP lieten een spandoek aan het
monument bevestigen met de tekst: ”Het Rijk zal nooit vernietigd
worden als je verenigd en loyaal bent”.
c Nadat het ruiterstandbeeld was verwoest onthulde de eerste president
van de Bondsrepubliek, Theodor Heuss, de overgebleven sokkel met
de wapenschilden van alle deelstaten van het oude Duitsland erop als
Duits gedenkteken.
d Om de betrekking met de DDR niet te schaden keerden politici in de
Bondsrepubliek zich tegen een burgerinitiatief om het ruiterstandbeeld
van keizer Wilhelm I te herstellen.
e Tijdens het plaatsen van een replica van het oude ruiterstandbeeld
van keizer Wilhelm I werd geprotesteerd dat hierdoor Duits
nationalisme verheerlijkt werd, waardoor de betrekkingen met
West-Europese landen zouden verslechteren.
Hieronder staan vier politieke ontwikkelingen in Duitsland (1 t/m 4) in
willekeurige volgorde:
1 De Duitse bevolking werd genazificeerd.
2 De Duitse regering maakte afspraken over de verzoeningspolitiek.
3 De Duitse regering streefde naar integratie in Europa, waarin zij een
leidende rol op zich nam.
4 De regering van de Bondsrepubliek hield vast aan het streven naar
Duitse eenheid.
152pGeef per politieke ontwikkeling de gebeurtenis die daarbij past. Noteer
alleen de cijfers en de daarbij behorende letters.
Let op: er blijft 1 gebeurtenis over.
In 1919 werd Elzas-Lotharingen (zie vraag 13) door een afspraak in de
Vrede van Versailles weer officieel Frans grondgebied.
162pLeg uit welke andere afspraak uit de Vrede van Versailles Duitsland
hierdoor moeilijker kon nakomen.
Gebruik bron 7.
In deze instructie komen nationaalsocialistische opvattingen naar voren.
174pLeg dit voor twee verschillende opvattingen uit.
In Nederland was kritiek op de deelname van het Nederlandse team aan
de Olympische Spelen van 1932 in Los Angeles (in de Verenigde Staten)
en aan de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn.
De kritiek op de Nederlandse deelname werd ondersteund met een
economisch argument in 1932 en met een politiek argument in 1936.
184pLeg voor beide jaren uit wat de kritiek op de Nederlandse deelname was,
waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verschillend
kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 8.
Een bewering:
President Truman kan dit verslag gebruiken als ondersteuning van het
nieuwe beleid dat hij in Europa wil invoeren.
193pLicht deze bewering toe door:
− zonder bron aan te geven welk politiek doel Truman nastreeft in
Europa en
− uit te leggen welke Amerikaanse economische beleidsmaatregel
Truman met dit verslag kan ondersteunen.
Gebruik bron 9.
Jordaan geeft een mening weer over de regering van de DDR.
204pLeg uit, telkens met een verschillende verwijzing naar de bron, welke
mening Jordaan weergeeft:
− over het regeringsbeleid in de DDR door de verwijzing naar de situatie
in Nederland in 1941 en
− over de machtsverhoudingen in het Oostblok in 1953.
Gebruik bron 10.
De verandering die Romme wil doorvoeren in het beleid van de regering
zorgt voor een politiek probleem.
212pLicht dit toe door:
− met bron aan te geven welk beleid Romme wil veranderen en
− zonder bron te verklaren voor welk politiek probleem dit zorgt in de
regering.
Gebruik bron 11.
In deze prent geeft Van Straaten een mening weer over een economische
ontwikkeling in Nederland vanaf de jaren 1960.
222pLeg uit welke mening Van Straaten weergeeft, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Na de ondertekening van het Verdrag van Schengen moest over de
invoering hiervan worden onderhandeld. Nederland en West-Duitsland
overlegden uitgebreid over het softdrugsbeleid in beide landen.
233pLicht dit toe door:
− de kern van het softdrugsbeleid in Nederland te noemen en
− uit te leggen dat juist de ondertekening van het Verdrag van Schengen
gesprekken tussen Nederland en West-Duitsland hierover
noodzakelijk maakte.
1 Op 25 oktober 1989 zei Gennadi Gerasimov, de woordvoerder van het
ministerie van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie, tegen westerse
journalisten: "Ken je het lied My way (Mijn manier) van Frank Sinatra?
Oost-Europa doet het nu op hun manier."
2 De Amerikaanse vicepresident Dan Quayle zei hierop: "Ze praten over
de Frank-Sinatra-doctrine, maar ze zouden ook moeten denken aan
de Nancy-Sinatra-doctrine (de dochter van Frank) met haar lied
These boots are made for walking (Deze laarzen zijn gemaakt om mee
243pLicht de gegevens toe door:
− uit te leggen welke koerswijziging in het buitenlands beleid van de
Sovjet-Unie met de 'Frank-Sinatra-doctrine' werd aangeduid en
− aan te geven welk gevolg van deze koerswijziging door Dan Quayle
werd voorspeld met de 'Nancy-Sinatra-doctrine'.
Op Prinsjesdag 1990 stond in de jaarlijkse troonrede: "In de NAVO treedt
de militaire functie minder op de voorgrond; haar politieke taak wint in het
veranderde Europa daarentegen aan belang."
252pLeg uit welke boodschap de regering wilde overbrengen over de politieke
rol van Nederland in Europa door het opnemen van deze uitspraak.
Gebruik bron 12.
Thera van Osch waarschuwt Nederlandse ouders voor gangsta rap en
voor de digitale revolutie.
263pToon dit aan door:
− uit te leggen dat de boodschap van gangsta rap, zoals
Thera van Osch die weergeeft, verschilt van de oorspronkelijke
boodschap van rapmuziek die ontstond in de Verenigde Staten en
− aan te geven welke waarschuwing Van Osch geeft over de gevolgen
van de digitale revolutie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
