opgave 1Door de tijd heen
De volgende gegevens over tolken en vertalers staan in willekeurige
volgorde:
1 De Indiase diplomaat I'tisam-ud-Din schreef de tekst van het
Verdrag van Allahabad in het Engels en in het Perzisch.
2 Het geallieerde strafproces tegen hoge nazi-functionarissen verliep
sneller door het idee van Léon Dostert om te beginnen met vertalen
terwijl een spreker nog aan het woord was.
3 Paul Mantoux vertaalde tijdens de vredesonderhandelingen in
Versailles de voorstellen voor de Franse premier.
4 Pavel Palazjtsjenko was de tolk van Gorbatsjov tijdens de
besprekingen over kernwapens met de Verenigde Staten.
5 Tijdens de Duitse kolonisatie van Kameroen was Mwange Ngondo als
tolk aanwezig bij het sluiten van een verdrag tussen Afrikaanse
koningen en de Duitse firma Woermann.
6 Tisquantum was als tolk betrokken bij de eerste ontmoetingen tussen
de Pilgrim Fathers en de lokale Pokanokets-stam.
12pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
22pToon aan, met steeds een verschillende verwijzing naar de bron, dat de
wijze waarop Daniele Barbaro zich laat afbeelden, past bij:
− het veranderende mensbeeld van de renaissance, en
− het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
In de vroegmoderne tijd werden in de Nederlandse Republiek zeeatlassen
gepubliceerd met daarin kaarten van oceanen, kustlijnen en zeeroutes.
Twee gegevens:
1 Vanaf de zestiende eeuw werden edities van zeeatlassen
gepubliceerd waarin de kaarten telkens nieuwe geografische
gegevens bevatten.
2 In 1672 publiceerde Pieter Goos in Amsterdam een luxe editie van zijn
Zee-atlas voor 'alle heren en kooplieden'. Deze Zee-atlas, rijk versierd
met bladgoud, was niet bedoeld om mee te nemen op reis maar om
thuis tentoon te stellen.
32pGeef een verklaring:
− voor de publicatie van edities met nieuwe gegevens vanuit 'het begin
van de Europese overzeese expansie', en
− voor de behoefte aan een luxe editie voor 'alle heren en kooplieden'
met behulp van een kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 2.
In deze brief beschrijft de kolonist de situatie in New England. Hij
beschrijft in een ander deel van de brief dat er vreedzame contacten
bestaan tussen de Engelse kolonisten en de inheemse bevolking van de
oostkust van Noord-Amerika.
43pLicht de brief van de kolonist toe door:
− met een verwijzing naar de brief een verklaring te geven voor het
onderhouden van vreedzame contacten met de inheemse bevolking,
en
− met een verwijzing naar de brief aan te tonen dat de kolonisten in New
England een vestigingskolonie hadden willen stichten, en
− een politieke reden te geven waarom het bestuur in Engeland niet zal
hebben gewild dat brieven zoals deze onder een groter publiek
werden verspreid.
Let op: je moet na het opschrijven van een verwijzing naar de brief een
uitleg geven.
De kolonist (zie bron 2) schreef in dezelfde brief over de inheemse
bevolking: "velen van hen stierven afgelopen winter".
51pNoem de reden die volgens historici de hoofdoorzaak was van het
ongewoon hoge sterftecijfer onder de inheemse bevolking tijdens de
vreedzame beginfase van de Europese kolonisatie van Amerika.
Een geschiedenis:
In 1653 voerde de Franse koning Lodewijk XIV een balletvoorstelling uit
voor een groep edelen. De koning stelde de Romeinse zonnegod voor, in
een goudkleurig kostuum. Kinderen uit adellijke families dansten om hem
heen in kostuums die verschillende planeten voorstelden, zoals planeten
om de zon draaien.
62pGeef aan welke politieke boodschap aan de adel werd overgebracht,
waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar deze
geschiedenis.
Een geschiedenis:
In 1658 overleed de katholieke non Maria Margaretha van Valckenisse.
Haar graf werd een bedevaartsoord voor gelovigen die beweerden dat het
lichaam van Maria Margaretha niet bedierf en voor miraculeuze
genezingen zorgde. In 1663 vroeg het bestuur van de Republiek aan
Louis de Bils om het lichaam van de non te onderzoeken. De Bils nam
monsters van het lichaam en bekeek die onder de microscoop. Hij schreef
in zijn verslag dat het lichaam wel verging én dat er van goddelijke invloed
geen sprake was.
72pLicht deze geschiedenis toe door:
− een verklaring te geven voor het laten doen van onderzoek door het
bestuur van de Republiek vanuit 'de protestantse reformatie die
splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had', en
− aan te geven welk kenmerkend aspect uit de zeventiende eeuw je met
de werkwijze van De Bils kunt illustreren.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 3.
Catharina de Grote gaat tijdens haar regeerperiode uit van verlichte
ideeën, maar voert die niet allemaal door in Rusland.
83pToon aan:
− welk verlicht idee Catharina de Grote met dit decreet wil tegengaan,
waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron,
en
− dat Catharina de Grote er rekening mee houdt dat veel Russische
onderdanen geen onderwijs volgen.
Gebruik bron 4.
Wilberforce wil parlementsleden overhalen in te stemmen met de
afschaffing van de slavenhandel.
93pLicht dit toe door:
− aan te geven welke zorg over het afschaffen van de slavenhandel
Wilberforce wil wegnemen, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
− aan te geven bij welk ideaal van het abolitionisme deze redenering
van Wilberforce niet past.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 5.
Rechter Williams, lid van het Britse parlement, veroordeelt de
landarbeiders tot zeven jaar dwangarbeid in Australië. Robert Owen
organiseert vervolgens een protestcampagne tegen deze veroordeling.
103pLicht de gebeurtenissen rondom de landarbeiders toe door:
− aan te geven welk doel rechter Williams wil bereiken met de hoge
straf, en
− aan te tonen dat je met de bron 'de opkomst van
emancipatiebewegingen' kunt illustreren, en
− aan te tonen bij welk idee van Robert Owen zijn protest past.
Gebruik bron 6.
De schrijver van het boek, Colin Campbell, is tijdens de Indiase Opstand
bevelhebber van de Britse troepen.
Stel: je wilt deze bron gebruiken voor je onderzoek naar de
Indiase Opstand van 1857. Je hebt twee onderzoeksonderwerpen:
1 de gebeurtenissen tijdens 'de massamoord in Delhi'.
2 de Britse rechtvaardiging voor het neerslaan van de Indiase Opstand.
113pGeef aan:
− dat je vanuit de achtergrond van de schrijver de informatie uit deze
bron minder betrouwbaar vindt voor het eerste onderwerp, en
− dat je de informatie uit deze bron bruikbaar vindt voor het tweede
onderwerp, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron.
Gebruik bron 7.
Een conclusie:
Uit de vragen die de commissie aan Mattheus Everaerts stelt, blijkt dat de
commissie betrouwbaar onderzoek wil doen naar de werkomstandigheden
in de fabriek.
122pOndersteun deze conclusie door:
− met een verwijzing naar de bron een argument voor de conclusie te
geven, en
− aan te geven welk kenmerkend aspect je kunt illustreren met het
gegeven dat het parlement dit onderzoek laat doen.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 8.
Deze oproep van Annie Besant krijgt kritiek en steun.
132pLicht dit toe door:
− aan te tonen dat vanuit het Britse zelfbeeld in de negentiende eeuw
veel Britse bestuurders het niet eens zullen zijn geweest met de
oproep van Besant, en
− de organisatie te noemen die vanaf 1885 idealen zoals die van Besant
in India tot uitvoer wil brengen.
In 1916 voerde de Nationale Vrouwenpartij in de Amerikaanse staat
Colorado tijdens de presidentsverkiezingen campagne met de tekst:
"Vrouwen van Colorado, jullie mogen stemmen. Krijg kiesrecht voor alle
vrouwen in het land door tegen [de presidentskandidaat] Woodrow Wilson
te stemmen. Zijn partij is tegen vrouwenkiesrecht."
142pLicht deze campagne van de Nationale Vrouwenpartij toe door:
− te verklaren vanuit de staatsvorm van de Verenigde Staten dat niet
alle vrouwen in de Verenigde Staten tegelijk kiesrecht kregen, en
− te beredeneren dat deze oproep aan vrouwen in Colorado bijdroeg
aan de 'voortschrijdende democratisering'.
Gebruik bron 9.
Een bewering:
De visie die de Duitse keizer Wilhelm II in 1922 geeft op de
gebeurtenissen aan het einde van de oorlog, zal de aanhangers van de
NSDAP aanspreken.
153pOndersteun deze bewering door:
− twee opvattingen van Wilhelm II te noemen die de aanhang van de
NSDAP zullen aanspreken, en
− een verklaring te geven voor deze visie van Wilhelm II vanuit zijn
positie.
Gebruik bron 10.
Uit de uitspraak van Joseph Goebbels kun je opmaken dat de
nationaalsocialisten voor meisjes een ander toekomstbeeld hebben dan
voor jongens.
162pGeef met de bron voor beide groepen apart aan welk toekomstbeeld de
nationaalsocialisten hiervoor hebben.
Drie veranderingen na 1945 in het migratiebeleid van de Nederlandse
regering in chronologische volgorde:
1 Direct na 1945 vond de regering een grootschalige emigratie van
arbeiders niet gewenst.
2 Vanaf 1949 bevorderde de regering emigratie, door emigranten
vertreksubsidies te geven en schepen ter beschikking te stellen.
3 In de jaren 1960 ging de regering arbeidsmigranten aantrekken.
Vier ontwikkelingen in Nederland na 1945 in willekeurige volgorde:
a babyboom
b maakbare samenleving
c wederopbouw
d welvaartsgroei
173pGeef per beleidsverandering aan door welke ontwikkeling deze werd
veroorzaakt.
Doe het zo:
Van beleidsverandering … (vul nummer in) is ontwikkeling … (vul letter in)
de oorzaak, want … (geef toelichting).
Let op: er blijft één ontwikkeling over.
Gebruik bron 11.
Deze poster ondersteunt het buitenlands beleid van Adenauer.
183pGeef aan:
− welke boodschap de CDU met de poster weergeeft, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de poster, en
− welk buitenlands beleid van Adenauer de CDU hiermee ondersteunt.
De volgende gebeurtenissen over het Duitse nationale voetbalelftal,
'die Mannschaft', staan in willekeurige volgorde:
1 De burgemeester van Rotterdam gelastte een wedstrijd tussen het
Nederlands elftal en die Mannschaft af, omdat hij rellen verwachtte
vanwege de vervolging van Joden in Duitsland.
2 Die Mannschaft speelde kort nadat de BRD was toegetreden tot de
NAVO een oefenwedstrijd in Moskou tegen het elftal van de
Sovjet-Unie.
3 Door de Duitse verzoeningspolitiek met Frankrijk werd het mogelijk
een wedstrijd tussen het Franse nationale elftal en die Mannschaft te
organiseren.
4 Kort na de Duitse eenwording speelde die Mannschaft een
oefenwedstrijd tegen Zwitserland, waarin spelers uit Oost- en
West-Duitsland samen werden opgesteld.
5 Nadat het Duitse leger zware tegenstand ondervond in de Sovjet-Unie,
werd besloten dat die Mannschaft geen wedstrijden meer mocht
spelen, omdat dit niet paste bij de totale oorlog.
6 Vlak na de wederzijdse erkenning speelden de BRD en de DDR hun
eerste en enige wedstrijd, die door de DDR werd gewonnen.
192pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Nikita Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, had een vertrouwelijk
gesprek met de West-Duitse ambassadeur in de Sovjet-Unie. Hierin zei
Chroesjtsjov dat de Oost-Duitse economie zou zijn ingestort als hij niet
het bevel had gegeven om de Berlijnse Muur te bouwen.
204pLicht dit gesprek toe door:
− de communistische economische organisatie te noemen waartoe de
DDR behoorde in die tijd, en
− aan te geven welke oorzaak van de economische problemen van de
DDR werd weggenomen juist door de bouw van de Berlijnse Muur, en
− te verklaren waarom de inhoud van dit gesprek niet openbaar werd
gemaakt in het Oostblok, en
− aan te geven dat de uitspraak van Chroesjtsjov paste bij de politieke
verhoudingen in het Oostblok.
In de jaren 1970 introduceerde de Herziene Politie Opleiding 'de Methode
Van der Steen'. Nieuw aan deze lesmethode was dat communicatie
tussen agent en burger centraal stond. De agenten in opleiding moesten
korte geacteerde films bestuderen van situaties die zich op straat konden
voordoen.
De behoefte aan deze nieuwe lesmethode hield verband met de opkomst
van jongerenbewegingen in de jaren 1960.
211pGeef aan welk verband dit is.
Gebruik bron 12.
De publicatie van de uitkomsten van de enquête en het commentaar van
Hedy d'Ancona bevorderen de verdere emancipatie van vrouwen.
223pToon dit aan door:
− aan te geven dat de uitkomst van de enquête laat zien dat de
emancipatie van vrouwen in 1974 nog niet is voltooid, en
− het commentaar van D'Ancona te verklaren vanuit haar achtergrond,
en
− aan te geven waardoor deze publicatie kan bijdragen aan verdere
emancipatie van vrouwen.
Gebruik bron 13.
Deze campagne past bij de Europese eenwording.
233pLicht dit toe door:
− zonder bron het verdrag te noemen dat de basis legt voor de invoering
van de euro, en
− aan te tonen met een verwijzing naar de bron dat de campagne
rondom de introductie van de euro bijdraagt aan de Europese
eenwording, en
− de politieke oorzaak te noemen waardoor er na enkele jaren een
nieuwe campagne nodig is om alle landen te onthouden die meedoen
met de euro.
In de jaren 1960 voerde de Stichting Goed Wonen in Nederland een
campagne voor 'goede smaak in interieur'. De stichting plaatste bij
afbeeldingen van 'ouderwetse' eikenhouten meubelen het onderschrift
"FOUT" en prees moderne designmeubelen aan. Hippies verzetten zich
juist tegen deze vernieuwing en zetten de afgedankte eikenhouten
meubelen in hun woningen.
242pToon aan:
− dat de campagne van de Stichting Goed Wonen past bij het
kenmerkende aspect 'de toenemende westerse welvaart die vanaf de
jaren zestig aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele
veranderingsprocessen', en
− vanuit welk standpunt de hippies zich verzetten tegen de vernieuwing
in de wooncultuur.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
