Eindexamen kunst havo 1999, tijdvak 2

Geef vier voorbeelden van deze vormen en geef daarbij aan waar ze toegepast zijn.

De villa is met zijn nadruk op geometrie een zuiver voorbeeld van renaissance-bouwkunst.

Noem nog drie kenmerken van de renaissance die je ziet in de villa.

Op afbeelding 2, 3 en 4 zie je een paviljoen aan het strand in Scheveningen dat koning

Willem I in 1826 voor zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen liet bouwen. Op figuur 3 op de

bladzijde hiernaast zie je de plattegrond van het paviljoen.

Het paviljoen is een gebouw om in te verpozen, maar dan wel voor koninklijke gasten.

Geef aan hoe zowel met het koninklijke als met het recreatieve rekening gehouden is.

Het paviljoen is in ’Palladiaanse stijl’ gebouwd, maar is anders van opzet dan de Villa

Rotonda.

Leg uit in welk opzicht de opzet verschilt met die van de Villa Rotonda.

Het paviljoen behoort tot het neo-classicisme.

Noem drie kenmerken van deze stijl die te zien zijn in het gebouw.

In 1990 werd onder het paviljoen een museum gebouwd door architect Wim Quist.

Op figuur 4 hiernaast zie je de plattegrond, met in het centrum het paviljoen waarvan de

kelder opgenomen is in het museum. Op de plattegrond is met sterretjes aangegeven waar

de foto’s van afbeelding 5 tot en met 8 gemaakt zijn.

Quist mocht bij de aanleg van het museum het paviljoen niet aantasten.

Hoe heeft de architect aan deze eis voldaan?

Het museum heet ’Beelden aan zee’ en bevat een collectie sculptuur. Quist heeft ervoor

gezorgd dat de beelden goed in het licht staan.

Leg uit op welke wijze hij dit heeft gedaan. Noem daarbij twee aspecten van de

architectuur.

Het museum sluit met zijn symmetrische plattegrond aan op het paviljoen. Maar de

bezoeker wordt juist getroffen door de afwisseling in de twee vleugels van het gebouw.

Noem twee verschillen tussen het linker- en rechtergedeelte van het gebouw waardoor

deze afwisseling ontstaat.

Leg uit hoe door voorstelling en vormgeving een vervreemdend effect is bereikt.

Tot welke kunststroming behoort het werk van Magritte?

Op afbeelding 10 zie je een jurk uit 1996 van de Belgische mode-ontwerper

Martin Margiela. Hierop is met behulp van zeefdruk een foto aangebracht van de

binnenvoering van een andere jurk.

De jurk is gemaakt van glanzende stof en dat maakt het geheel nog verwarrender.

Leg uit waarom dit verwarrend is.

Het model dat de japon toont draagt een doek over haar hoofd. Dat hoort bij de

presentatie van Margiela.

Noem twee effecten van deze presentatie.

Op afbeelding 11 zie je een installatie uit 1996 van de Amerikaanse kunstenaar

Tony Oursler. Het is een echte koffer met daarin een pop. Op de kop van die pop

projecteert Oursler een bewegend videobeeld met het gezicht van een pratend mens.

De pop staart de beschouwer aan en mompelt zachtjes gemene teksten. Dit roept een

onheilspellend effect op.

Leg uit waarom dit zo werkt.

De vormgeving van de installatie versterkt deze onheilspellende sfeer.

Leg dit uit aan de hand van drie aspecten.

De werken op afbeelding 9, 10 en 11 zijn met heel verschillende materialen gemaakt, maar

vertonen toch overeenkomsten.

Noem twee overeenkomsten tussen de drie werken.

Noem twee aspecten waardoor die indruk wordt gewekt.

Op afbeelding 13 zie je een bijzettafeltje van kant, verhard met kunsthars.

Noem drie effecten die het gevolg zijn van de toepassing van kant als basismateriaal.

Op afbeelding 14 zie je twee aanzichten van een halogeen bureaulamp die Wanders in

1989 ontwierp. Het lijken wel twee verschillende lampen.

Hoe komt dat? Typeer elk aanzicht aan de hand van twee kenmerken.

De oranje vorm is niet alleen maar decoratief maar heeft praktische functies.

Noem twee praktische functies van de oranje vorm.

Op afbeelding 15 zie je een lamp uit 1988.Wanders gaf het ontwerp de titel ’Set up

shades’, wat vertaald kan worden met ’opeengestapelde kapjes’. ’Shade’ betekent echter

ook ’schaduw’.

De titel houdt verband met het lichteffect dat in deze lamp ontstaat.

Geef aan welk lichteffect is te zien en leg uit hoe dit effect kan ontstaan.

Wanders zegt: „Ontwerpen ontstaat in principe door het oppakken van dingen en het

vervolgens weer op een andere manier neerzetten ervan.”

Breng deze uitspraak in verband met de vormgeving van de lamp op afbeelding 15.

Op afbeelding 16 zie je de ’spons-vaas’ uit 1997.Wanders doordrenkte een spons met

vloeibare porseleinklei en stopte er een buisje in. Het geheel is vervolgens gebakken,

waarbij de spons zelf verbrandt.

Welke consequentie heeft deze werkwijze voor de productie van sponsvazen?

In de jaren tachtig en negentig zijn de ideeën over functie en vormgeving sterk veranderd

ten opzichte van de opvattingen uit de tijd van De Stijl en het Bauhaus.

Leg uit in welk opzicht het werk van Wanders afwijkt van deze opvattingen.

Leg aan de hand van twee aspecten van de voorstelling uit hoe het beeld van een markt

wordt opgeroepen.

Breitners vismarkt maakt een levendige indruk.

Geef aan de hand van drie aspecten van de vormgeving aan hoe die levendigheid wordt

bereikt.

Op afbeelding 18 zie je ’De visvrouw’ uit 1672 van Adriaan van Ostade.

Terwijl Breitner met een globale indruk van het tafereel volstaat, geeft Van Ostade alle

aandacht aan de vrouw met de vissen op de voorgrond.

Geef aan de hand van drie aspecten van de vormgeving aan waaraan je dat kunt zien.

Van Ostade wilde in dit schilderij via een gewoon tafereel verwijzen naar een hogere

betekenis die aan de alledaagse arbeid gegeven kan worden.

Leg uit op welke wijze hij dit doet.

Het schilderij op afbeelding 18 behoort tot de Hollandse barok.

Noem drie kenmerken van de barok die zichtbaar zijn in dit werk.

In welk opzicht is dit werk typerend voor de Nederlandse zeventiende eeuw?

Breitner was een van de bekendste Nederlandse impressionisten.

Noem drie kenmerken van het impressionisme die te zien zijn op het schilderij op

afbeelding 17.

Het kleurgebruik van Breitner verschilt met het kleurgebruik van het Franse

impressionisme.

Leg uit wat het verschil is.

Noem drie aspecten waaruit blijkt dat de figuren bij elkaar horen.

De prent op afbeelding 19 is een houtsnede.

Noem twee aspecten waaraan je dat kunt zien.

Breng de houtsnede-techniek in verband met het expressionisme. Geef daarbij twee

beeldende mogelijkheden van deze techniek.

Op afbeelding 20 zie je een ontwerp van Wassily Kandinsky voor de omslag van de

Almanak, een jaarboek van een andere groep Duitse expressionisten, Der Blaue Reiter.

Kandinsky was een van de oprichters van deze groep. In zijn werk komt vaak een ridder te

paard voor als symbool voor de overwinning van het geestelijke op het materiële.

Verklaar in dit verband de kleur blauw.

Het ontwerp op afbeelding 20 is gemaakt met penseel, inkt en aquarelverf.

Noem twee aspecten waaraan je kunt zien dat er aquarelverf gebruikt is.

Kandinsky wordt beschouwd als een van de grondleggers van de abstracte kunst. Op de

prent op afbeelding 20 is zijn neiging tot abstraheren al te zien.

Geef hiervan drie voorbeelden.

Noem nog drie aspecten waardoor het werk enigszins abstract wordt.

Het werk op afbeelding 21 wordt tot de Amerikaanse pop-art gerekend.

Noem twee kenmerken van de pop-art die je terugvindt in dit schilderij.

Op afbeelding 22 zie je een schilderij uit 1986 van de Nederlandse kunstenaar Jan Beutener.

De titel is ’Rouge’, wat rood betekent, en je ziet een gedeelte van een rode stoel.

Het rood van de stoel op afbeelding 22 lijkt niet zo hard als het rood van de kom op

afbeelding 21.

Hoe komt dat?

De uitsnede van de stoel is niet toevallig. De schilder heeft een weloverwogen

vlakverdeling gemaakt.

Leg dit uit aan de hand van twee aspecten.

Beutener zegt over zijn werk: „Al zijn mijn voorstellingen gecomponeerd met gegevens uit

de werkelijkheid, toch is alle realiteit schijn in mijn werk: er is een nieuw beeld ontstaan.”

Leg uit op welke wijze hier ’een nieuw beeld’ is ontstaan.

Op afbeelding 23 zie je een schilderijtje uit 1981, gemaakt door de Nederlandse

kunstenaar J.C.J. van der Heyden. De titel is ’Horizon Painting’.

De kunstenaar laat een deel van het doek onbeschilderd.

Leg uit op welke wijze dit bijdraagt aan de voorstelling.

Leg uit op welke manier in dit werk het idee van ’oneindigheid’ en ’tijdloosheid’ is

verkregen.

Het schilderij heeft geen lijst en moet opgehangen worden zoals het hier is afgebeeld.

Leg uit welk effect wordt bereikt door deze ongebruikelijke beslissingen.

Ook in het werk op afbeelding 23 wordt een stukje uit de werkelijkheid geïsoleerd,

waardoor een nieuw beeld ontstaat. Maar het schilderij van Van der Heyden heeft een

andere inhoud dan de werken op afbeelding 21 en 22.

Leg uit in welk opzicht de inhoud van het schilderij van Van der Heyden verschilt van die

van de beide andere schilderijen.

Leg uit hoe hij het verhaal vertelt. Noem daarbij drie aspecten van de voorstelling.

Het beeld op afbeelding 24 getuigt van groot vakmanschap.

Leg aan de hand van twee aspecten uit waarom het moeilijk is om zo’n beeld te maken.

Het beeld is gemaakt in de tijd van het maniërisme, een stroming die veel invloed had op

de barok.

Noem drie kenmerken van het beeld die al vooruitlopen op de barok.

Het beeld van Bologna zou in Florence worden opgesteld in een grote open ruimte van

een beeldengalerij.

Leg uit waarom het beeld op die plaats goed tot zijn recht zou komen.

Sommige kunstkenners waren niet tevreden met het beeld. Ze vonden dat het verhaal niet

overtuigend was weergegeven en dat het beeld net zo goed een andere titel had kunnen

hebben.

Geef een argument voor deze kritiek.

Noem drie aspecten van het beeld die wanhoop uitdrukken.

Noem twee aspecten van het beeld die verzet uitdrukken.

De manier waarop Zadkine emotie weergeeft verschilt fundamenteel met de manier

waarop Bologna dat doet in het beeld op afbeelding 24.

Leg uit wat het verschil is. Betrek beide beelden in je antwoord.

Het beeld van Zadkine heeft kenmerken van het expressionisme, maar eveneens van het

kubisme.

Noem twee kenmerken van het kubisme die je ziet in het beeld op afbeelding 25.

Noem twee aspecten van de voorstelling die verwijzen naar een worstelaar.

Het beeld is bijna een meter hoog is en is van keramiek.

Noem twee manieren waarop het beeld tot stand gekomen kan zijn.

Op afbeelding 27 zie je twee keramische beelden uit 1997. Ze zijn gemaakt door de

Nederlandse kunstenaar Mark Manders.

De beelden op afbeelding 27 doen denken aan beelden uit de klassieke oudheid, zoals het

beeld op figuur 6 hieronder.

Noem drie overeenkomsten in de vormgeving die de beelden van Manders hebben met

het beeld op figuur 4.

Het beeld op figuur 4 is van marmer. Het maken van zo’n beeld verschilt fundamenteel

van het maken van een keramisch beeld.

Geef aan op welke wijze een marmeren beeld gemaakt wordt.

Manders noemt zijn beelden ’poppen’.

Noem vier kenmerken van de beelden op afbeelding 27 die typerend zijn voor poppen.

De beelden op afbeelding 27 maken deel uit van een serie objecten die Manders

’Zelfportret als gebouw’ noemt. Dat ’gebouw’ is geen echt gebouw maar een idee waarin

hij „al zijn gedachten kan onderbrengen”. Hij kan in dat gebouw rondlopen terwijl alle

dingen stilstaan in de tijd.

Noem twee aspecten van de beelden die in verband gebracht kunnen worden met het idee

dat de tijd hier stilstaat.

Noem een aspect waaraan je kunt zien dat hij uit een plaat gemaakt is en noem een aspect

waaraan je kunt zien dat het een vierkante plaat was.

De glasplaat wordt verhit en kan dan vervormen.

Leg uit op welke wijze de vaasvorm vervolgens ontstaat.

Elke vaas is een unicum, maar het ontwerp leent zich goed voor een grote oplage.

Geef voor beide uitspraken een argument.

Op afbeelding 30 zie je een glazen vaas uit 1900. De vaas lijkt zelf wel een bloem.

Noem twee aspecten waardoor die indruk wordt gewekt.

Tot welke stijl wordt de vaas op afbeelding 30 gerekend? Geef twee argumenten voor je

antwoord.

Op afbeelding 31 zie je een keramische vaas uit 1990 van Jan van der Vaart.

De vaas op afbeelding 31 is gegoten.

De twee mallen die voor deze vaas gebruikt zijn zijn als volgt geplaatst:

aan de voor- en achterzijde

aan de linker- en rechterzijde

aan de boven- en onderkant

De objecten op afbeelding 28 (en 29), 30 en 31 kunnen als vaas gebruikt worden, maar zijn

geen van alle erg functioneel.

Licht dit toe voor elke vaas.

Noem vier kenmerken van de kleding van de vrouw waaraan je dat kunt zien.

In het model van de japon ligt het accent op de buik. In de Middeleeuwen had dit bij de

kleding van de vrouw een symbolische betekenis.

Geef aan welke symbolische betekenis dit is.

Geef aan hoe het komt dat het accent op de buik valt.

Hoewel de man en de vrouw op dit schilderij niet van adel zijn getuigt de kleding die ze

dragen van een zekere voornaamheid.

Noem twee aspecten waaraan je kunt zien dat deze kleding kostbaar is.

Op afbeelding 33 zie je een avondjapon van Christian Lacroix uit 1987, gemaakt van zijde.

De avondjapon ziet er feestelijk uit.

Noem drie aspecten waardoor dat komt.

Behalve feestelijk ziet de japon op afbeelding 33 er nogal gedurfd uit.

Noem drie aspecten waardoor dit komt.

De japon op afbeelding 33 is gemaakt van zijde.

Geef twee argumenten voor de keuze van dit materiaal.

Welke invloed heeft dat materiaal op het draagcomfort?

Op afbeelding 34 zie je een mini-jurk van de Spaanse mode-ontwerper Paco Rabanne.

De japon is gemaakt van plaatjes aluminium en metalen ringetjes. Ondanks dit stugge

materiaal volgt het model toch de vorm van het lichaam.

Leg dit uit aan de hand van twee aspecten.

Noem drie contrasten in de vormgeving die te zien zijn in de japon op afbeelding 34.

De japon heeft een V-vormige halslijn.

Leg uit hoe deze halslijn is ontstaan.

De japon van Rabanne dateert uit 1968. Het materiaal is ongebruikelijk voor kleding,

maar hangt samen met ontwikkelingen in de techniek van die tijd.

Breng het materiaal in verband met de tijd waarin de jurk is ontworpen.

Op afbeelding 35 zie je een vest dat de Belgische ontwerper Martin Margiela in 1989

maakte van porseleinscherven, die hij met ijzerdraad aan elkaar verbond. Margiela staat

bekend om zijn spraakmakende ontwerpen.

Volgens Margiela moet het vest als kledingstuk beschouwd worden.Toch oogt het

allesbehalve draagbaar.

Noem drie kenmerken waardoor dat komt.

Noem drie overeenkomsten in de vormgeving van deze drie kledingstukken.

Geef voor elk ontwerp aan in hoeverre ze in hun tijd vernieuwend waren.

Leg uit hoe deze open structuur onstaan is.

Noem drie effecten van deze open structuur.

De grondvorm is een uit langwerpige driehoeken opgebouwde cirkel, die over een perspex

lat hangt. Op figuur 8 hieronder zie je een tekening van de driehoeken.

De kunstenares heeft dus geen cirkel uit een lap geknipt, maar het werk opgebouwd uit

delen.

Geef twee argumenten voor deze werkwijze.

Voor het werk op afbeelding 36, dat de titel ’Voor mijn kaketoe’ kreeg, bestudeerde de

kunstenares het verenkleed van vogels.

Noem drie aspecten die hiernaar verwijzen.

Het werk op afbeelding 36 laat ook het kwetsbare van de natuur zien.

Noem twee aspecten die daarnaar verwijzen.

Op afbeelding 38 zie je een werk uit 1983 van de Japanse kunstenaar Akio Hamatani.

Hij noemt het ’Witte boog’. Het is uitsluitend gemaakt van draden.

De belichting van het werk van Hamatani speelt een belangrijke rol.

Leg aan de hand van twee voorbeelden uit welk effect deze belichting heeft op het werk.

Het werk op afbeelding 38 is verwant aan de minimal art.

Noem drie aspecten waaruit deze verwantschap blijkt.