opgave 1fragment niet op de siteBlok 1
afbeelding 1
Op afbeelding 1 zie je het schilderij De Rederijkers (1655) van Jan Steen.
Het stelt de leden van de rederijkerskamer 'de Egelantier' voor. In het
schilderij wordt een belangrijke bezigheid van het gezelschap verbeeld.
12pNoem deze bezigheid van de rederijkers en geef aan hoe Steen ernaar
verwijst in dit schilderij.
afbeelding 1
De zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst wordt ingedeeld in
verschillende categorieën, waaronder bijvoorbeeld de
landschapschilderkunst.
22pNoem de categorie waartoe dit schilderij van Jan Steen wordt gerekend.
Geef aan de hand van een voorbeeld aan waarom het tot deze categorie
wordt gerekend.
tekst 1
In 1617 splitste de 'Nederduytsche Academie' zich af van de
rederijkerskamer 'de Egelantier'. Een bijzondere en vernieuwende
doelstelling van de Academie was het organiseren van wetenschappelijke
colleges in het Nederlands. Tot dan toe werden wetenschappelijke
colleges in het Latijn gegeven.
Een van de leden van de Nederduytsche Academie was Pieter
Corneliszoon Hooft. Hooft was geïnteresseerd in de kunsten én in de
wetenschap. Het was voor kunstenaars in de zeventiende eeuw belangrijk
dat zij zich ook op wetenschappelijk gebied ontwikkelden.
31pLeg uit waarom het voor kunstenaars in de zeventiende eeuw belangrijk
was om zich ook op wetenschappelijk gebied te ontwikkelen.
tekst 1 en 2
In 1613 schreef Hooft het treurspel Geraerdt van Velsen. Hooft liet zich
voor dit stuk inspireren door de klassieke tragedie, daarnaast baseerde hij
zijn stuk op de vaderlandse geschiedenis. Zo speelt het verhaal zich af op
het in Noord-Holland gelegen Muiderslot.
41pGeef aan wat Hooft beoogde met het inbrengen van vaderlandse
cultuurelementen in een klassiek stuk.
filmfragment 1, tekst 2
In 2009 voerde Stichting Kwast Hoofts Geraerdt van Velsen uit. De twintig
rollen worden gespeeld door vier acteurs. In het fragment zie je hoe de
allegorische figuren Eendracht, Trouw en Onnozelheid commentaar
leveren op Twist, Geweld en Bedrog die de oorlog ontketenen.
De acteurs tonen het karakter van de allegorische figuren onder andere
door het stemgebruik. Zo wordt het karakter van Eendracht, Trouw en
Onnozelheid getoond door het gebruik van zoete stemmetjes.
53pBeschrijf aan de hand van het fragment voor elk van deze drie figuren nog
een andere manier waarop ze hun karakter tonen. Laat de gesproken
tekst buiten beschouwing.
Allegorische figuren kwamen in het zeventiende-eeuws toneel veel voor.
61pGeef een reden waarom destijds toneelschrijvers gebruikmaakten van
allegorische figuren.
filmfragment 2
In het filmfragment zie je hoe 'het volk' in een gezongen rei de dood van
Floris V betreurt.
72pGeef aan wat de functie is van een rei binnen een toneelstuk. Geef ook
aan op welke traditie zeventiende-eeuwse toneelschrijvers teruggrepen
met het opnemen van een rei.
In de zeventiende-eeuwse toneeltraditie werden reien vaak geschreven
op een bestaande melodie. Dit had een praktische reden.
81pGeef een praktische reden waarom toneelschrijvers reien schreven op
een bestaande melodie.
tekst 2
In het stuk Geraerdt van Velsen stelt Hooft een kwestie aan de orde die
speelde in de zeventiende-eeuwse Republiek, namelijk de positie van de
adel. Hoofts persoonlijke standpunt was dat de adel niet boven de wet
staat.
91pLeg uit hoe het standpunt van Hooft past in de cultuur van de
zeventiende-eeuwse Republiek.
opgave 2fragment niet op de siteBlok 2
afbeelding 1
Op afbeelding 1 zie je een beeldhouwwerk uit 1914 van de Duitse
kunstenaar Hermann Obrist (1863-1927).
Het thema 'natuur' was aan het begin van de twintigste eeuw van invloed
op ontwikkelingen in de kunsten, onder andere op het gebied van
vormgeving. Beeldend kunstenaar Hermann Obrist bijvoorbeeld
bestudeerde de natuur.
102pBeschrijf aan de hand van de afbeelding twee aspecten van de
vormgeving van het kunstwerk die gebaseerd zijn op de natuur.
tekst 3
Obrist streefde ernaar in zijn kunst een "intensieve ervaring, een
geconcentreerd gevoel" uit te drukken. Dit streven vormde ook het
uitgangspunt voor een latere generatie kunstenaars, onder wie zijn
leerling Rudolf Laban.
Laban was in meer dan één kunstdiscipline geschoold. Uiteindelijk koos
hij voor de danskunst. In navolging van Obrist liet hij zich door de natuur
inspireren om 'natuurlijke expressie' van emoties te bereiken.
111pVerklaar Labans keuze voor de danskunst vanuit het streven naar
natuurlijkheid.
filmfragment 1
In het filmfragment zie je de uitvoering van door Laban ontworpen dans-
oefeningen. De kostumering en de beweging kunnen in verband worden
gebracht met natuurlijkheid.
122pNoem twee aspecten van de kostumering die verband houden met
natuurlijkheid.
132pNoem twee aspecten van de beweging die verband houden met
natuurlijkheid.
tekst 3 en 4
Laban richtte in 1913 een school op voor kunst en beweging die
verbonden was met de kunstenaarskolonie op de Monte Verità.
Deze kolonie bood kunstenaars die de reguliere maatschappij wilden
ontvluchten de mogelijkheid van een alternatief bestaan. Deelnemers
gingen ernaartoe om te genezen van de civilisatie.
142pGeef aan wat er in de ogen van de deelnemers mis was met de 'reguliere
maatschappij'. Leg vervolgens uit hoe men dacht te kunnen genezen van
de civilisatie.
tekst 3
Laban werkte in zijn dansschool vaak met amateurs. Het werken met
amateurs past in zijn (dans)filosofie.
152pLeg aan de hand van een uitgangspunt van Laban uit tekst 3 uit waarom
hij juist met amateurs wilde werken.
filmfragment 2
Laban had veel navolgers, onder wie de danskunstenares Mary Wigman.
Zij werd onder meer door de oosterse dans geïnspireerd. Dit blijkt in het
filmfragment onder andere uit het gebruik van een gestileerd noh-theater
masker en percussie die geïnspireerd is op gamelan. Het masker en de
muziek zijn in dit geval hulpmiddelen die de zeggingskracht van de
beweging versterken.
162pLeg voor zowel het masker als voor de muziek uit hoe ze de
zeggingskracht van de beweging benadrukken.
Rudolf Laban is de grondlegger van een veel gebruikt systeem voor dans-
en bewegingsnotatie. Hij legde dit systeem vast in zijn publicatie
Schrifttanz (1928). Met deze publicatie leverde hij een bijdrage aan de
wetenschappelijke studie van beweging.
Bij de bestudering van beweging kon Laban nieuwe technieken als
fotografie en film goed gebruiken.
171pGeef aan welk voordeel deze nieuwe technieken hadden voor de studie
van beweging.
tekst 5
Studies naar de beweging van het menselijk lichaam werden vanaf de
twintigste eeuw belangrijker, omdat mechanisering en automatisering een
nieuw, vaak eenzijdig gebruik van het lichaam tot gevolg hadden. De
bewegingsleer van Laban droeg bij aan de ontwikkeling van een efficiënt
lichaamsgebruik op de werkplek.
Sommigen zagen in deze bewegingsleer een instrument om de
productiviteit van arbeiders te verhogen. Anderen zagen er juist een
mogelijkheid in om de kwaliteit van de werkomstandigheden te
verbeteren.
182pGeef voor beide opvattingen een argument.
opgave 3fragment niet op de siteBlok 3
In Europa ontstond vanaf de jaren vijftig van de twintigste eeuw een
jeugdcultuur. Een belangrijk onderdeel van deze Europese jeugdcultuur
was de Amerikaanse rock-'n-roll.
De Verenigde Staten hadden na de Tweede Wereldoorlog in West-Europa
een voortrekkersrol op het gebied van kunst en cultuur.
191pGeef een reden waarom de Verenigde Staten een voortrekkersrol op
cultureel gebied hadden.
Jongeren in Europa omarmden de rock-'n-roll-cultuur, mede omdat
verschillende aspecten van deze cultuur als rebels werden beschouwd.
202pGeef voor twee aspecten van de rock-'n-roll-cultuur aan waarom ze als
rebels werden gezien.
filmfragment 1, tekst 6
Europese bands coverden Amerikaanse rock-'n-roll-sterren. Een
voorbeeld is het nummer That'll be the day van de Amerikaan Buddy Holly
dat gecoverd werd door The Quarry Men.
213pGeef aan de hand van de muziek uit dit fragment drie kenmerken van
rock-'n-rollmuziek. Laat de korte duur van het nummer buiten
beschouwing.
Het nummer That'll be the day duurt iets langer dan twee minuten, deze
korte duur is kenmerkend voor rock-'n-roll-nummers.
222pGeef twee redenen waarom rock-'n-roll-nummers een korte tijdsduur
hadden.
filmfragment 2, tekst 6
The Beatles maakten een stormachtige ontwikkeling door. De band kreeg
een enorme schare, veelal jeugdige, fans. Door de grote
publiekstoestroom gingen The Beatles als eersten concerten geven in
stadions. Het enorme succes van deze concerten was echter een van de
redenen waarom de band besloot te stoppen met liveoptredens.
233pGeef aan de hand van het filmfragment drie redenen waarom juist deze
concerten een aanleiding konden vormen om te stoppen met
liveoptredens.
geluidsfragment 1, tekst 7
Nadat The Beatles stopten met liveoptredens concentreerden zij zich op
het maken van studio-albums. In de Abbey Road Studio's maakte de band
de opnamen van het nummer "Tomorrow Never Knows" dat op de LP
Revolver in 1966 uitkwam. In dit nummer zijn de invloeden van
verschillende inspiratiebronnen te horen.
243pNoem drie inspiratiebronnen waaruit The Beatles putten. Geef daarbij
telkens aan hoe je deze terug hoort in het fragment.
afbeelding 1
In 1967 maakten The Beatles het album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club
Band. Op de hoes van deze LP uit 1967 zijn de bandleden tweemaal
afgebeeld tussen vele andere beroemdheden. The Beatles presenteerden
zich met dit album alsof ze een nieuwe band waren.
253pGeef aan de hand van de hoes drie voorbeelden waaruit blijkt dat de band
zich als nieuw presenteert.
afbeelding 1
De hoes van het album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band kan
geplaatst worden binnen de Pop Art.
261pGeef aan de hand van een kenmerk van de hoes aan waarom deze
binnen de Pop Art past.
tekst 6
Het enorme succes van The Beatles werd evenals de groei van de
jeugdcultuur in de jaren zestig mede veroorzaakt door de massamedia.
Een voorbeeld daarvan zijn singles en albums, deze werden op steeds
grotere schaal geproduceerd en verspreid.
273pNoem nog drie andere massamedia en beschrijf hoe ze bijdroegen aan
het enorme succes van popartiesten in de jaren zestig.
opgave 4fragment niet op de siteBlok 4
afbeelding 1
In 1968 maakte Ed van der Elsken, een Nederlandse fotograaf en cineast,
een foto van Amerikaanse toeristen in Zuid-Afrika (afbeelding 1). In deze
periode kwam het fenomeen massatoerisme nog maar net op gang. Uit
deze foto spreekt kritiek van Van der Elsken op de situatie die hij vastlegt.
281pGeef aan waaruit deze kritiek bestaat.
afbeelding 2 en 3
In 2009 bracht de Britse fotograaf, journalist en verzamelaar Martin Parr
het boek Playas uit. Hierin bundelde hij foto's uit een serie over het
toerisme op Zuid-Amerikaanse stranden. Op afbeelding 2 en 3 zie je twee
foto's uit deze serie. Parrs foto's worden (op zijn eigen website) getypeerd
als kritisch, verleidelijk en humoristisch.
292pLeg aan de hand van de voorstelling uit waarom deze foto's zowel
kritisch als humoristisch te noemen zijn.
afbeelding 4
Martin Parrs interesse in het fenomeen toerisme zie je ook terug in de
verzameling ansichtkaarten die hij heeft aangelegd. Op de afbeelding zie
je Limbo! Limbo!, een van de kaarten uit Parrs verzameling.
Ansichtkaarten tonen vaak de ideale vakantie-ervaring. Sinds het
ontstaan van dergelijke kaarten aan het einde van de negentiende eeuw
worden op de voorzijde veelal aanzichten van beroemde (historische)
plekken afgebeeld.
Afbeelding 4 toont een ansichtkaart uit het begin van de jaren zeventig.
Hier wordt een voor die tijd nieuw, ander ideaal gepresenteerd.
301pBeschrijf dit ideaal aan de hand van de voorstelling van de kaart.
312pLeg aan de hand van twee kenmerken van de vormgeving uit waardoor
duidelijk wordt dat deze kaart een ideaalbeeld toont.
afbeelding 5, tekst 8
Op afbeelding 5 zie je een foto van de actie Turista van de Belgische
kunstenaar Francis Alÿs. De foto is genomen op een groot plein in Mexico
City. In een begeleidende tekst bij deze foto wordt gesteld: "Hij [Alÿs]
verklaart zich solidair met de werkloze bevolking en hij houdt [..] de
toeristen een spiegel voor."
321pGeef aan hoe Alÿs de toeristen een spiegel voorhoudt.
afbeelding 5, tekst 8
Met zijn actie Turista stelt Alÿs een maatschappelijke kwestie aan de
orde.
331pGeef aan welke maatschappelijke kwestie hij met deze actie aan de orde
stelt.
afbeelding 6, tekst 9
De Nederlandse kunstenaar Joost Conijn voerde verschillende projecten
uit waarin reizen centraal stond. Op de afbeelding zie je de auto die
Conijn bouwde voor zijn project Hout Auto. Conijn stelt in dit project het
belang van 'zelf kunnen en doen' voorop.
341pGeef aan hoe dit belang uit het project spreekt.
afbeelding 6, filmfragment 1
In het filmfragment zie je een deel van de film die Conijn maakte van zijn
project Hout Auto. In 2003 werd de auto aangekocht door het Centraal
Museum in Utrecht. Omdat de auto door een kunstenaar gemaakt is en
aangekocht werd door een kunstmuseum zou je kunnen concluderen dat
de auto een kunstvoorwerp is.
352pGeef nog een argument vóór de stelling dat de auto een kunstvoorwerp is.
Geef vervolgens een argument tegen deze stelling.
filmfragment 1, tekst 9
Conijns reis is op te vatten als een commentaar op het massatoerisme.
Zijn manier van reizen contrasteert sterk met het reizen binnen het
massatoerisme, onder andere wat betreft de route en wat betreft het
contact met de plaatselijke bevolking.
362pGeef voor zowel de route als voor het contact aan waarin Conijns
manier van reizen verschilt van het reizen binnen het massatoerisme.
Bronvermelding
De in dit examen gebruikte bronnen zijn vermeld in het examen zelf en/of in het correctievoorschrift dat na het examen wordt
gepubliceerd.
