opgave 1Opgave 1 Fortuyn, de politiek en de media
In de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer van mei 2002 trok Pim Fortuyn,
de toenmalige lijsttrekker van Leefbaar Nederland, veel aandacht door een geheel nieuwe
stijl van optreden en door onomwonden meningen te uiten. Meningen die voorheen min of
meer taboe waren in de Nederlandse politiek. Na zijn breuk met Leefbaar Nederland ging
hij alleen verder met de Lijst Pim Fortuyn (LPF).
Nooit eerder verwierf een nieuwe politicus zo snel zo’n enorme populariteit. Waar haalde
hij die vandaan? Welke rol speelden de media daarbij?
Op 6 mei 2002 werd Pim Fortuyn, na een interview te hebben gegeven voor de radio,
doodgeschoten in het mediapark te Hilversum. Negen dagen voor de Tweede-
Kamerverkiezingen verloor de LPF haar voorman. De verontwaardiging was groot. Er
werden beschuldigingen geuit aan het adres van zijn politieke tegenstanders. Ook de rol van
de media is onderwerp geweest van onderzoek en heftig debat.
Deze casus bestaat uit bronnen die onderdelen van deze publieke discussie weergeven.
Naast vragen over het examenonderwerp Massamedia zullen in deze opgave ook vragen
over Politieke besluitvorming gesteld worden.
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 7 en de figuren 1en 2 uit het bronnenboekje.
Zie tekst 1.
Een veelbesproken interview in de Volkskrant was aanleiding tot de breuk tussen Leefbaar
Nederland en Fortuyn.
Fortuyn vond dat artikel 1 van de Grondwet strijdig kon zijn met een ander belangrijk
grondrecht en wilde daarom artikel 1 afschaffen.
11p
Welk grondrecht stond volgens Fortuyn op gespannen voet met artikel 1 van de Grondwet?
Welk grondrecht stond volgens Fortuyn op gespannen voet met artikel 1 van de Grondwet?Niet alleen het bestuur van Leefbaar Nederland, maar ook politieke leiders van de andere
partijen bestreden de uitspraak van Fortuyn over artikel 1 heftig, omdat dit artikel ‘het hart
vormt van onze rechtsstaat’. Grondrechten zijn namelijk een essentieel onderdeel van de
rechtsstaat en afschaffing van één van de grondrechten raakt aan de basis van de rechtsstaat.
22p
Wat is de basis van de rechtsstaat?
Wat is de basis van de rechtsstaat?Zie tekst 2.
Het optreden van Fortuyn had voor de media veel nieuwswaarde. Voor het bepalen van de
nieuwswaarde van gebeurtenissen hanteren de media bepaalde selectiecriteria zoals
actualiteit en gebeurtenissen die dichtbij plaatsvinden.
34p
Leg uit waarom het optreden van Fortuyn zo’n grote nieuwswaarde had. Noem hiervoor
Leg uit waarom het optreden van Fortuyn zo’n grote nieuwswaarde had. Noem hiervoortwee andere dan de genoemde selectiecriteria. Licht elk criterium toe met een citaat of
gegeven uit tekst 2.
In tekst 3 komt de rol van de televisie bij de opmars van Fortuyn ter sprake en het feit dat
zijn boodschap snel werd opgepikt door de kiezer. (regels 12-17)
44p
Noem twee beïnvloedingstheorieën die deze rol van de televisie én het genoemde feit
Noem twee beïnvloedingstheorieën die deze rol van de televisie én het genoemde feitkunnen verklaren. Licht elke theorie toe.
Lees de regels 21-29 in tekst 3.
Volgens onderzoek werd de LPF door een groot deel van de kiezers van 2002 vooral gezien
als een single-issuepartij. Politieke partijen hebben de volgende kenmerken:
1 Politieke partijen hebben een visie over de inrichting van de samenleving als geheel en
moeten verschillende belangen tegen elkaar afwegen.
2 Politieke partijen zijn de leveranciers van bestuurders en volksvertegenwoordigers.
3 Politieke partijen zijn uit op het dragen van politieke verantwoordelijkheid.
51p
Welk kenmerk geldt niet of in mindere mate voor single-issuepartijen?
Welk kenmerk geldt niet of in mindere mate voor single-issuepartijen?Op 14 maart 2002 presenteerde Fortuyn zijn boek ‘De puinhopen van acht jaar Paars’. Bij
de presentatie van het boek kreeg hij door tegenstanders van zijn opvattingen een aantal
taarten in zijn gezicht gegooid. Na deze actie riep Fortuyn politici en bestuurders van
andere partijen op hem niet te ‘demoniseren’ (dit wil zeggen: hem als het kwaad af te
schilderen).
De actie van de taartgooiers was een vorm van protest tegen de politieke ideeën van
Fortuyn en kan als een vorm van politieke participatie worden beschouwd. Maar veel
mensen vonden dat hier een grens werd overschreden. En niet alleen omdat het gaat om een
strafbare handeling.
64p
Geef twee argumenten - naast het feit dat deze actie strafbaar is - waarom een dergelijke
Geef twee argumenten - naast het feit dat deze actie strafbaar is - waarom een dergelijkeactie niet gewenst is in een democratie. Betrek in je argumentatie twee kenmerken van een
democratie.
Zie tekst 4.
In de tekst wordt professor Jan Kleinnijenhuis geciteerd: “dat Fortuyn en de pers elkaar in
een ‘bizarre dans’ gevangen hebben gehouden.” (regels 22-24) Je kunt deze dans verklaren
uit belangen die politici en journalisten elk afzonderlijk hebben.
74p
Welk belang hebben politici en welk belang hebben journalisten bij de berichtgeving over
Welk belang hebben politici en welk belang hebben journalisten bij de berichtgeving overde politiek?
Leg daarbij uit dat politici en journalisten wederzijds afhankelijk van elkaar zijn.
In de laatste alinea van tekst 4 wordt gesproken van de journalistieke norm van hoor en
wederhoor, waaraan de Nederlandse journalist zich volgens Kleinnijenhuis niet altijd houdt.
81p
Wat houdt deze journalistieke norm in?
Wat houdt deze journalistieke norm in?91p
Noem een andere journalistieke norm.
Noem een andere journalistieke norm.Figuur 1 laat voor de verschillende partijen zien hoe zij ten opzichte van elkaar hebben
gereageerd in de verkiezingsstrijd.
102p
Wat kun je in figuur 1 afleiden uit de reacties van de LPF op de PvdA en uit de reacties van
Wat kun je in figuur 1 afleiden uit de reacties van de LPF op de PvdA en uit de reacties vande LPF op de VVD?
Zie tekstgedeelten over Verzorgingsstaat en Gezondheidszorg in tekst 5.
112p
Noem één programmapunt uit Verzorgingsstaat en noem één programmapunt uit
Noem één programmapunt uit Verzorgingsstaat en noem één programmapunt uitGezondheidszorg waarmee de PvdA het inhoudelijk niet eens is.
122p
Leg van één van de genoemde LPF-programmapunten uit waarom de PvdA het daarmee niet
Leg van één van de genoemde LPF-programmapunten uit waarom de PvdA het daarmee nieteens is.
Betrek in je uitleg een politiek uitgangspunt van de PvdA.
Zie tekst 5.
De overheid organiseert een aantal publieke voorzieningen. Deze worden ook collectieve
goederen genoemd. Fortuyn wil veranderingen in het pakket van publieke voorzieningen.
132p
Noem uit de tekst twee voorbeelden van publieke voorzieningen of collectieve goederen.
Noem uit de tekst twee voorbeelden van publieke voorzieningen of collectieve goederen.142p
Geef van één voorbeeld aan waarom hier sprake is van een publieke voorziening of
Geef van één voorbeeld aan waarom hier sprake is van een publieke voorziening ofcollectief goed. Verwerk in je antwoord twee kenmerken van een collectief goed.
In regels 13-18 van tekst 5 is kritiek op de taakopvatting van wethouders en ambtenaren van
sociale diensten te lezen.
151p
Op welke algemene taak van de ambtenaar wordt kritiek geleverd?
Op welke algemene taak van de ambtenaar wordt kritiek geleverd?Onder de kop Openbaar bestuur wordt in tekst 5 het idee genoemd voor ‘regeren met
wisselende meerderheden in het parlement’. In het algemeen ontstaat er na de Tweede-
Kamerverkiezingen een coalitieregering.
162p
Leg uit waarom Nederland coalitieregeringen heeft. Betrek in je antwoord een kenmerk van
Leg uit waarom Nederland coalitieregeringen heeft. Betrek in je antwoord een kenmerk vanhet Nederlands kiesstelsel.
171p
Noem een reden waarom een coalitieregering met een regeerakkoord in Nederland in het
Noem een reden waarom een coalitieregering met een regeerakkoord in Nederland in hetalgemeen wenselijker wordt gevonden dan een regering die steunt op wisselende
meerderheden in het parlement.
Zie tekst 6.
In tekst 6 noemt Fortuyn GroenLinks-voorman Rosenmöller extreem-links en Rosenmöller
noemt Fortuyn extreem-rechts. Vooral in het begin van de campagne werd Fortuyn door
politieke tegenstanders als rechts-extremistisch gezien.
Rechts-extremisme kent een aantal kenmerkende uitgangspunten.
183p
Noem drie redenen waarom Fortuyn geen rechts-extremist was.
Noem drie redenen waarom Fortuyn geen rechts-extremist was.Betrek in je antwoord kenmerkende uitgangspunten van het rechts-extremisme.
Zie tekst 7.
193p
Welke maatschappelijke functies van de traditionele massamedia zijn blijkens het artikel
Welke maatschappelijke functies van de traditionele massamedia zijn blijkens het artikelvan Schoof niet goed vervuld door de journalisten? Beschrijf er twee.
Geef één citaat waaruit blijkt dat deze functies niet goed vervuld zijn.
Volgens tekst 7 is de journalistiek veranderd. De vraag wordt gesteld of de journalisten de
werkelijkheid uit het oog hebben verloren (regels 36-38).
204p
Leg uit hoe het komt dat journalisten, volgens Elias en Bardoel (zie de regels 39-92), de
Leg uit hoe het komt dat journalisten, volgens Elias en Bardoel (zie de regels 39-92), dewerkelijkheid vertekend hebben weergegeven. Verwerk in je antwoord twee filters van het
selectieproces in de journalistiek.
Zie tekst 7.
Internet zit tussen de traditionele massamedia als krant, radio en televisie en de
interpersoonlijke communicatie in. (regels 69-79)
213p
Noem twee kenmerken van massacommunicatie waaraan internet voldoet en noem één
Noem twee kenmerken van massacommunicatie waaraan internet voldoet en noem éénkenmerk waarin internet in sterke mate verschilt van de media krant, televisie en radio.
Twee maanden voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 15 mei 2002 heeft de dienst Kijk-
en Luisteronderzoek van de NOS een onderzoek gedaan naar het kijk- en luistergedrag van
de zwevende kiezer. Deze gegevens zijn belangrijk voor de campagnevoerende politieke
partijen. De resultaten van het kijk- en luisteronderzoek van de NOS zijn vooral interessant
voor de publieke omroepen en commerciële zenders.
221p
Noem een gevolg van de resultaten van het kijk- en luisteronderzoek voor de publieke
Noem een gevolg van de resultaten van het kijk- en luisteronderzoek voor de publiekeomroepen.
De commerciële omroepen zenden vooral programma’s uit waarvan zij hopen dat die veel
kijkers trekken.
232p
Welke beperking legt de Mediawet de publieke omroepen op waardoor zij niet net zo
Welke beperking legt de Mediawet de publieke omroepen op waardoor zij niet net zomarktgericht werken als de commerciële omroepen? Licht deze beperking toe.
Ook politieke partijen zelf zijn zendgemachtigden binnen het publieke omroepbestel.
Politieke partijen die zetels hebben in de Tweede Kamer hebben recht op drie minuten
zendtijd per 2,5 week. Daarnaast krijgen politieke partijen die deelnemen aan de Tweede-
Kamerverkiezingen zendtijd.
242p
Noem twee uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid.
Noem twee uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid.252p
Geef per uitgangspunt een verklaring waarom politieke partijen zendtijd krijgen.
Geef per uitgangspunt een verklaring waarom politieke partijen zendtijd krijgen.Zie figuur 2.
De Lijst Pim Fortuyn behaalde 26 zetels bij de Tweede-Kamerverkiezingen op 15 mei 2002.
Aan de hand van onderzoek is een profiel van de LPF-kiezer samengesteld.
263p
Geef voor de hieronder volgende conclusies aan of deze op grond van de in figuur 2
Geef voor de hieronder volgende conclusies aan of deze op grond van de in figuur 2gepresenteerde gegevens juist of onjuist zijn. Geef telkens de reden hiervoor aan.
1 Meer mannen dan vrouwen stemden op de LPF.
2 De meerderheid van de LPF-stemmers bestaat uit jonge kiezers (35 jaar of jonger).
3 De LPF is bij de Kamerverkiezingen op 15 mei 2002 er in geslaagd niet-stemmers naar de
stembus te krijgen.
De afgelopen decennia is de opkomst bij de Tweede-Kamerverkiezingen geleidelijk omlaag
gegaan. Algemeen was men van oordeel, dat Pim Fortuyn de Nederlandse politiek voor een
grote groep kiezers nieuw leven heeft ingeblazen. Dit leidde tot een hogere opkomst
(78.8%). Er is een aantal redenen te onderscheiden waarom het wenselijk is dat veel mensen
deelnemen aan verkiezingen.
274p
Geef twee redenen waarom de hoge opkomst op 15 mei 2002 als positief is aan te merken
Geef twee redenen waarom de hoge opkomst op 15 mei 2002 als positief is aan te merkenvoor de democratie in Nederland.
Kan Dennis strafrechtelijk worden vervolgd? Licht je antwoord toe.
Leg uit welke twee taken van de politie je herkent in tekst 8.
Wat houdt de etiketteringstheorie in?
Leg uit dat de werkwijze van het project Echt Recht/Samen Herstellen aansluit bij de
Vanuit welke doelstelling is de jeugdreclassering betrokken bij de werkwijze van het
Noem twee alternatieven waartoe het openbaar ministerie kan overgaan zodat verdachten
Geef een beredeneerde mening op de uitspraak van minister Donner. Betrek in je antwoord
Zijn de delicten van tabel 1 misdrijven of overtredingen?
Leg uit waarom slachtofferonderzoek een betrouwbaarder beeld geeft dan politiecijfers.
Welke beperkingen kleven er aan de methode van slachtofferonderzoek?
Noem twee redenen waarom de criminaliteit zoals weergegeven in tekst 9 een
Noem twee functies van regels.
Formuleer vanuit twee andere invalshoeken dan de genoemde sociaal-economische
