opgave 1Opgave 1 De nieuwe Alcoholwet en jongeren
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Sinds 1 juli 2021 geldt de Alcoholwet. De Alcoholwet vervangt de
Drank- en Horecawet (DHW). In de Alcoholwet zijn een aantal wijzigingen
van de DHW opgenomen die moeten bijdragen aan een vermindering van
problematisch alcoholgebruik in Nederland.
Deze wijzigingen volgen onder andere uit een evaluatie van de DHW.
Hieruit kwam naar voren dat diverse partijen graag een aanpassing van
de DHW wilden. Een van de wijzigingen die in de Alcoholwet is
opgenomen, is dat een meerderjarige die in de publieke ruimte bier, wijn
of andere alcoholische drank koopt om door te geven aan een
minderjarige (jonger dan 18 jaar), ook strafbaar is. Als een meerderjarige
alcohol koopt en vervolgens doorgeeft aan een minderjarige heet dat
wederverstrekking. In de oude DHW was dat niet strafbaar gesteld.
Uit onderzoek bleek dat minderjarigen ondanks een verbod om alcohol te
kopen toch aan alcohol kwamen, onder andere via ouders.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
De totstandkoming van de Alcoholwet kan worden geanalyseerd met het
systeemmodel. Dit model bestaat uit vier fasen.
13pa Leg uit dat in de inleiding de fase van terugkoppeling en de fase van
invoer te herkennen zijn. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving of kenmerk van de fase van terugkoppeling;
− een omschrijving of kenmerk van de fase van invoer;
− bij beide fasen informatie uit de inleiding waaruit de fase blijkt.
b Noem de twee andere fasen uit het systeemmodel.
Zie de inleiding en regel 1 tot en met 21 van tekst 1.
In de Alcoholwet is een nieuwe regel over wederverstrekking opgenomen.
22pBeredeneer dat de regel over wederverstrekking een socialiserende
werking voor ouders kan hebben. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie.
Gebruik tekst 1.
33pLeg uit dat er sprake is van machtsuitoefening door de overheid bij het
invoeren van de Alcoholwet. Gebruik in je uitleg:
− een soort machtsbron;
− de omschrijving van het kernconcept macht met daarin de woorden
‘doelstelling’ en ‘handelingsmogelijkheden’;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept macht blijkt.
Gebruik tekst 1.
De wijzigingen in de nieuwe Alcoholwet zijn ook een gevolg van afspraken
die gemaakt zijn in het nationaal preventieakkoord.
42pLeg uit dat er bij het nationaal preventieakkoord dat is afgesloten sprake
is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.
Gebruik regel 38 tot en met 47 van tekst 1.
Staatssecretaris Blokhuis wil met de nieuwe regel over wederverstrekking
iets bereiken. Socialisatie heeft verschillende functies, bijvoorbeeld
verandering van een (sub)cultuur.
52pBeredeneer welke functie van socialisatie te herkennen is in hetgeen
staatssecretaris Blokhuis wil bereiken. Gebruik in je redenering een
omschrijving van die functie van socialisatie.
In het verkiezingsprogramma 2022-2026 van een gemeentelijke politieke
partij stond het volgende over de Alcoholwet en alcoholgebruik:
“De handhaving van de Alcoholwet vraagt om voldoende beschikbare en
goed geschoolde handhavers. [naam partij] is voor extra alertheid op de
handhaving van leeftijdsgrenzen. De strijd tegen drankmisbruik voert de
gemeente samen met scholen, ouders, kerken, verslavingszorg, horeca,
politie, sportverenigingen en andere betrokkenen.”
In het bovenstaande citaat uit het verkiezingsprogramma is de politieke
stroming waartoe de partij behoort te herkennen. Uit het citaat blijkt dat
onder andere rechtshandhaving een uitgangspunt van deze stroming is.
62pGeef aan welke politieke stroming in het citaat te herkennen is. Licht je
antwoord toe met een ander uitgangspunt van deze politieke stroming,
dat past bij de opvatting van deze stroming over de rol van de overheid.
opgave 2Opgave 2 Schaduwonderwijs
Bij deze opgave horen tekst 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Nederlanders zijn steeds hoger opgeleid. Bovendien is het
opleidingsniveau een steeds belangrijkere rol gaan spelen voor het
bepalen van iemands maatschappelijke positie. Om de kansen op een zo
hoog mogelijk diploma te vergroten, maken steeds meer ouders voor hun
kinderen gebruik van zogenaamd schaduwonderwijs. Onder
schaduwonderwijs vallen aanvullende onderwijsactiviteiten die leerlingen
na schooltijd volgen ter verbetering van het leren en presteren op school
en waarvoor de gezinnen zelf moeten betalen. Voorbeelden hiervan zijn
bijles, huiswerkbegeleiding en toets- en examentrainingen die leerlingen
buiten schooltijd volgen.
Er zijn ouders die honderden euro’s per jaar uitgeven aan
schaduwonderwijs. In tekst 2 komt de keerzijde van schaduwonderwijs
aan de orde.
72pGeef met het begrip diploma-inflatie een mogelijke verklaring voor de
populariteit van schaduwonderwijs. Gebruik in je verklaring een
omschrijving van diploma-inflatie.
Nederland is een gestratificeerde samenleving.
82pBeredeneer dat onderwijs bijdraagt aan de sociale stratificatie van de
Nederlandse samenleving. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van sociale stratificatie;
− twee voorbeelden uit de beroepsprestigeladder om sociale stratificatie
te illustreren.
Gebruik tekst 2.
92pBeredeneer dat het vraagstuk over schaduwonderwijs over sociale
mobiliteit gaat. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit;
− informatie uit tekst 2 waaruit sociale mobiliteit blijkt.
Gebruik tekst 2.
In regel 45 tot en met 48 van tekst 2 stelt Jeroen Goes dat het wel of niet
inzetten van schaduwonderwijs afhangt van de ouders. Schaduwonderwijs
kan leerlingen helpen een bepaalde positie te bereiken. Er kunnen drie
verschillende vormen van kapitaal worden onderscheiden die invloed
hebben op het bereiken van een bepaalde positie in de samenleving.
103p− Leg uit welke twee vormen van kapitaal te herkennen zijn in regel 45
tot en met 48 van tekst 2. Gebruik in je uitleg bij beide vormen van
kapitaal een voorbeeld of omschrijving van de vorm van kapitaal.
− Leg met behulp van een eigen voorbeeld uit hoe de derde vorm van
kapitaal zou kunnen bijdragen aan het behalen van een hoger
opleidingsniveau.
Gebruik tekst 2.
112pBeredeneer dat schaduwonderwijs in landen als Japan en Zuid-Korea
geïnstitutionaliseerd lijkt te zijn. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
− informatie uit tekst 2 die de redenering ondersteunt.
Gebruik tabel 1.
Verschillende onderzoekers bestuderen het gebruik en gevolgen van
schaduwonderwijs. Tabel 1 geeft informatie over de relatie tussen de
inkomensklasse van ouders en de inzet van betaald aanvullend
schaduwonderwijs.
Bij aanvang van een onderzoek kun je meerdere hypothesen formuleren.
122p− Formuleer een hypothese die bevestigd wordt door de gegevens in
tabel 1.
− Benoem de afhankelijke en onafhankelijke variabele in je hypothese.
Gebruik tabel 1.
132pBeredeneer aan de hand van tabel 1 dat het gebruik van betaald
aanvullend onderwijs (schaduwonderwijs) bestaande sociale ongelijkheid
laat zien. Gebruik in je redenering:
− informatie uit tabel 1;
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid.
opgave 3Opgave 3 De betekenis van muziek voor Syrische vluchtelingen
in Nederland
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In tekst 3 worden resultaten van een sociologisch onderzoek beschreven.
De onderzoekers proberen te begrijpen wat voor rol muziek speelt voor
Syrische vluchtelingen in Nederland. De onderzoekers hebben twintig
Syrische vluchtelingen geïnterviewd die verspreid over heel Nederland
wonen. Uit de interviews blijkt dat het beluisteren van Arabische en
Nederlandstalige muziek voor deze Syrische vluchtelingen verschillende
functies heeft. In tekst 3 wordt op twee functies nader ingegaan.
Zie de inleiding van deze opgave.
Stel dat de onderzoekers een uitspraak zouden willen doen over alle
Syrische vluchtelingen in Nederland. Zij doen hiervoor een nieuw, groot
onderzoek. Het onderzoek moet aan de eisen van
sociaalwetenschappelijk onderzoek voldoen.
141pGeef aan met behulp van de eis van representativiteit waar de
onderzoekers op moeten letten als zij een uitspraak zouden willen doen
over alle Syrische vluchtelingen in Nederland.
Gebruik tekst 3.
Binnen de sociale wetenschappen worden verschillende
meetinstrumenten gebruikt. Een meetinstrument wordt gebruikt om
onderzoeksgegevens te verzamelen. Voor welk meetinstrument gekozen
wordt, hangt af van onder andere de onderzoeksvraag. De onderzoekers
hebben het meetinstrument ‘interviews’ gebruikt.
Andere meetinstrumenten zijn ‘observaties’ en ‘experimenten’.
152pa Noem nog een ander veel gebruikt meetinstrument.
b Beredeneer vervolgens dat in tekst 3 een voordeel van interviews ten
opzichte van dit in het antwoord op a genoemde meetinstrument te
herkennen is.
Gebruik tekst 3.
162pBeredeneer aan de hand van tekst 3 dat digitalisering het proces van
globalisering versneld heeft. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept globalisering;
− informatie uit tekst 3 waaruit digitalisering blijkt;
− informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Gebruik regel 1 tot en met 43 van tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat muziek zorgt voor verbinding. We onderscheiden
verschillende vormen van sociale bindingen, zoals cognitieve bindingen.
172pLeg uit aan welke andere vorm van sociale bindingen tussen de Syrische
vluchtelingen en hun vrienden muziek bijdraagt. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van een andere vorm van sociale
bindingen;
− informatie uit regel 1 tot en met 43 van tekst 3 om deze vorm van
sociale bindingen te illustreren.
Gebruik regel 45 tot en met 48 van tekst 3.
In regel 45 tot en met 48 van tekst 3 wordt een functie van muziek
beschreven.
181pLeg uit welk kernconcept bij het hoofdconcept binding te herkennen is in
regel 45 tot en met 48 van tekst 3. Gebruik in je uitleg de omschrijving van
het gekozen kernconcept.
Andersglobalisten en hyperglobalisten denken verschillend over
globalisering.
Hieronder staan vier uitspraken.
191pWelke uitspraak is juist?
Andersglobalisten wijzen vooral op de negatieve kanten van
globalisering en vinden een nadeel van globalisering dat door
wereldwijde muzikale uitwisseling lokale culturen nieuw leven kan
worden ingeblazen.
Andersglobalisten wijzen vooral op de positieve kanten van
globalisering en vinden een voordeel van globalisering dat er een
steeds diversere muziekcultuur verspreid wordt.
Hyperglobalisten wijzen vooral op de negatieve kanten van
globalisering en vinden een nadeel van globalisering dat er een steeds
homogenere muziekcultuur verspreid wordt.
Hyperglobalisten wijzen vooral op de positieve kanten van
globalisering en vinden een voordeel van globalisering dat er
wereldwijde muzikale uitwisseling plaatsvindt.
Gebruik tekst 3.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van
socialisatie.
202pBeredeneer met een van deze specifieke vormen van socialisatie dat
Nederlandstalige muziek een rol kan spelen in de socialisatie van
Syrische vluchtelingen. Gebruik in je redenering:
− de naam en omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie;
− informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Gebruik regel 71 tot en met 81 van tekst 3.
Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende soorten
identiteiten.
Stel dat de meeste Syrische vluchtelingen het beeld van Nederlanders en
Nederland hebben dat Sama heeft.
212pLeg uit van welk soort identiteit van Nederlanders en Nederland dan
sprake is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en omschrijving van een soort identiteit;
− informatie uit regel 71 tot en met 81 van tekst 3 die je uitleg
ondersteunt.
opgave 4Opgave 4 Proef preventief fouilleren
Bij deze opgave horen de teksten 4 en 5 en figuur 1 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over een proef met preventief fouilleren in bepaalde
wijken in Amsterdam, die in september 2021 gehouden is. Preventief
fouilleren houdt in dat de politie in een gebied dat door de burgemeester
is aangewezen als veiligheidsrisicogebied, personen mag controleren op
verboden wapenbezit.
Gebruik tekst 4.
Bij het bestrijden van criminaliteit in een rechtsstaat speelt vaak het
dilemma van de rechtsstaat. Het dilemma van de rechtsstaat is een
dilemma tussen twee taken die de overheid heeft.
223pBeredeneer dat in tekst 4 het dilemma van de rechtsstaat te herkennen is.
Gebruik in je redenering:
− de twee taken die de overheid heeft waartussen het dilemma bestaat;
− bij beide taken informatie uit tekst 4 waarin de taak te herkennen is;
− een omschrijving van het dilemma van de rechtsstaat.
Gebruik tekst 4 en figuur 1.
In tekst 4 staat de uitslag van de stemming in de gemeenteraad over de
proef preventief fouilleren.
232pLeg uit of op basis van figuur 1 gesteld kan worden dat de uitslag van de
stemming in de gemeenteraad representatief is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
− informatie uit tekst 4 en figuur 1.
Gebruik tekst 5.
Als men voor een omgeving wil onderzoeken hoe het gesteld is met de
veiligheid, dan kan men een onderscheid maken tussen objectieve
veiligheid en subjectieve veiligheid.
Voor de proef zijn een aantal wijken geselecteerd.
242pa Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de mate van objectieve veiligheid in de
geselecteerde wijken relatief laag is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van objectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 5 waaruit een lage objectieve veiligheid blijkt.
b Leg uit dat uit tekst 5 blijkt dat de mate van subjectieve veiligheid in de
geselecteerde wijken relatief laag is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van subjectieve veiligheid;
− informatie uit tekst 5 waaruit een lage subjectieve veiligheid blijkt.
Zie tekst 5.
De gelegenheidstheorie omvat drie factoren die het niveau van
criminaliteit bepalen. Een van deze factoren is de aanwezigheid van
geschikte doelwitten.
252pLeg aan de hand van de twee andere factoren van de
gelegenheidstheorie uit, dat door het instellen van de maatregel
preventief fouilleren in een wijk, het niveau van de criminaliteit in deze
wijk kan dalen. Gebruik in je uitleg de twee andere factoren van de
gelegenheidstheorie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
