opgave 1Opgave 1 Oefenstemmen
Bij deze opgave horen tekst 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In de periode voor de verkiezingen organiseren sommige gemeenten
oefendagen. Op deze dagen kunnen burgers in een stembureau oefenen
met het uitbrengen van hun stem. Dit zogenoemde oefenstemmen is voor
burgers die anders misschien niet of ongeldig gaan stemmen, omdat
stemmen in het stembureau voor hen lastig is. Dit zijn bijvoorbeeld
vluchtelingen, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met
een taalachterstand.
Tekst 1 gaat over oefenstemmen voorafgaand aan de Provinciale Staten-
en waterschapsverkiezingen in 2023.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Gemeenten kunnen met het organiseren van dagen voor oefenstemmen
sociale uitsluiting van bepaalde burgers tegengaan. Sociale uitsluiting
kent vier componenten. Twee daarvan zijn geringe toegang tot sociale
grondrechten en beperkte normatieve integratie.
11pNoem een andere component van sociale uitsluiting die gemeenten met
het organiseren van dagen voor oefenstemmen willen tegengaan.
Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.
22pLeg uit dat oefenstemmen kan bijdragen aan de politieke socialisatie van
de deelnemers. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
− informatie uit regel 1 tot en met 23 van tekst 1 waaruit politieke
socialisatie blijkt.
Gebruik regel 24 tot en met 42 van tekst 1.
Er zijn twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie te
onderscheiden.
32pBeredeneer dat de gemeenten het oefenstemmen organiseren vanuit de
ontwikkelingsvisie. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van de ontwikkelingsvisie;
− informatie uit regel 24 tot en met 42 van tekst 1 om de
ontwikkelingsvisie te illustreren.
Gebruik tekst 1.
42pBeredeneer dat gemeenten met het organiseren van oefendagen op
stembureaus de representativiteit van politieke besluiten kunnen
vergroten. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
− informatie uit tekst 1 om representativiteit te illustreren.
Gebruik figuur 1.
Stel dat de ontwikkeling die te zien is in figuur 1 verband houdt met het
gezag dat mensen toekennen aan de gemeenteraad.
52pBeredeneer op basis van figuur 1 dat het gezag van de gemeenteraden
de afgelopen veertig jaar is veranderd. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept gezag;
− gegevens uit figuur 1 waaruit verandering blijkt.
opgave 2Opgave 2 Open Hiring
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over een nieuwe sollicitatiemethode genaamd Open
Hiring. Bij Open Hiring hoeven werkzoekenden, in tegenstelling tot bij
traditionele sollicitatiemethodes, geen sollicitatiegesprek te voeren en zijn
opleiding, ervaring en arbeidsverleden niet relevant. De enige eis is dat
de werkzoekende denkt het werk aan te kunnen. Wie interesse heeft in
een bepaalde baan, zet zijn of haar naam op een lijst van het bedrijf. Als
de baan vrij is of komt, dan kan de eerste op de lijst direct aan de slag.
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 2.
Uit tekst 2 blijkt dat er in de stad Yonkers sprake is van sociale
ongelijkheid.
Er zijn verschillende soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, zoals
ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
62pBeredeneer welke andere soort sociale ongelijkheid die van invloed is op
het vinden van een baan, wordt tegengegaan met Open Hiring. Gebruik in
je redenering:
− de naam en een voorbeeld van een andere soort sociale ongelijkheid;
− informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 2 om deze soort sociale
ongelijkheid te illustreren.
Stelling: Open Hiring vergroot de subjectieve arbeidsmarktkansen.
71pWat betekent dit?
Open Hiring vergroot de mate waarin een werkgever de kansen van
een werkzoekende op de arbeidsmarkt positief inschat.
Open Hiring vergroot de mate waarin een werkzoekende zelf de
kansen op een baan positief inschat.
Open Hiring zorgt ervoor dat de werkgevers de arbeidsmarktkansen
van werkzoekenden vergroten.
Open Hiring zorgt ervoor dat er een grotere kans is dat
werkzoekenden onafhankelijk van hun vaardigheden een baan vinden.
Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
Open Hiring heeft voor Dion Drew uiteindelijk geleid tot opwaartse sociale
mobiliteit.
83pLeg uit dat de opwaartse sociale mobiliteit van Dion Drew het gevolg is
van zowel positietoewijzing als positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van opwaartse sociale mobiliteit;
− een omschrijving van positietoewijzing en informatie uit regel 36 tot en
met 80 van tekst 2 waaruit de opwaartse sociale mobiliteit door
positietoewijzing blijkt;
− een omschrijving van positieverwerving en informatie uit regel 36 tot
en met 80 van tekst 2 waaruit de opwaartse sociale mobiliteit door
positieverwerving blijkt.
Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
92pBeredeneer dat Open Hiring de identiteit van Dion Drew veranderd heeft.
Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2 waaruit een
verandering van identiteit blijkt.
Gebruik regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
In tekst 2 wordt beschreven dat Dion Drew na de vele afwijzingen bij
sollicitaties op het punt stond om weer drugs te gaan verkopen.
De bindingstheorie is een theorie om crimineel gedrag te verklaren. Er zijn
verschillende typen sociale bindingen, waaronder cognitieve bindingen.
103pGeef met behulp van de bindingstheorie en twee andere typen bindingen
een verklaring voor het feit dat Dion Drew niet meer is teruggevallen in de
drugscriminaliteit. Gebruik in je verklaring:
− een omschrijving van de bindingstheorie;
− twee andere typen bindingen;
− bij elk type binding informatie uit regel 36 tot en met 80 van tekst 2.
opgave 3Opgave 3 Een tweede familie
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op Okinawa, een Japanse eilandengroep, leven mensen opmerkelijk
langer, gezonder en gelukkiger dan de meeste mensen elders.
Onderzoeker Dan Buettner verklaart de hoge levensverwachting op
Okinawa met de moai-traditie. Moai’s zijn een soort tweede familie. Het
zijn groepen waarin mensen vanaf hun kindertijd worden opgenomen.
Deze opgave gaat over moai’s op Okinawa, Japan.
Gebruik regel 1 tot en met 33 van tekst 3.
112pLeg uit dat in de moai op Okinawa een sociale institutie te herkennen is.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− informatie uit regel 1 tot en met 33 van tekst 3 waaruit sociale institutie
blijkt.
Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.
122pLeg uit dat er tussen de leden van een moai sprake is van samenwerking.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 waaruit samenwerking
blijkt.
Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.
133pBeredeneer met het hoofdconcept binding dat de samenleving op
Okinawa minder geïndividualiseerd is dan de Nederlandse samenleving.
Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het hoofdconcept binding;
− informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 om binding te
illustreren;
− de omschrijving van het kernconcept individualisering;
− informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 die je redenering
ondersteunt.
Gebruik regel 1 tot en met 54 van tekst 3.
In tekst 3 staat dat de moai’s zich tegenwoordig ontwikkeld hebben tot
een culturele traditie voor sociale steun.
142pLeg uit dat je zou kunnen spreken van een ‘moai-cultuur’. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit regel 1 tot en met 54 van tekst 3 waaruit cultuur blijkt.
Gebruik regel 55 tot en met 71 van tekst 3.
152pLeg uit dat in tekst 3 een verband wordt gelegd tussen gezondheid en
sociale cohesie. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit regel 55 tot en met 71 van tekst 3 waaruit sociale
cohesie blijkt.
Gebruik tekst 3.
Hofstede onderscheidt zes verschillende culturele dimensies. Drie hiervan
zijn:
− grote machtsafstand versus kleine machtsafstand;
− individualistisch versus collectivistisch;
− langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid.
De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie
individualistisch versus collectivistisch de pool individualistisch en de pool
collectivistisch.
162pBeredeneer bij welke pool van een andere dimensie van Hofstede de
traditie van moai’s op Okinawa past. Gebruik in je redenering:
− de naam en omschrijving van de gekozen pool;
− informatie uit tekst 3 om de gekozen pool te illustreren.
opgave 4Opgave 4 Inkomensafhankelijke boetes?
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Verkeersovertredingen worden in Nederland bestraft met
standaardboetes. De hoogte van een standaardboete is afhankelijk van
de ernst van het delict en is voor iedereen gelijk. Hoogleraar Elena
Kantorowicz-Reznichenko van de Erasmus Universiteit Rotterdam pleit
voor inkomensafhankelijke boetes. De hoogte van een
inkomensafhankelijke boete is afhankelijk van de hoogte van het inkomen
van de verkeersovertreder.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Het strafrecht onderscheidt daadrecht en daderrecht.
172pa Leg uit bij welk type recht het geven van standaardboetes voor
verkeersovertredingen past.
b Leg uit bij welk type recht het geven van inkomensafhankelijke
boetes voor verkeersovertredingen past.
Gebruik voor a en b in je uitleg telkens:
− een omschrijving van het begrip daadrecht of daderrecht;
− informatie uit de inleiding van deze opgave waaruit het gekozen type
recht blijkt.
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 4.
Er zijn drie vormen van kapitaal.
183pLeg uit welke vorm van kapitaal in het boetesysteem met standaardboetes
de sociale ongelijkheid vergroot, volgens Kantorowicz-Reznichenko.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 4 waaruit sociale
ongelijkheid blijkt;
− de naam van een vorm van kapitaal;
− informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 4 waaruit de gekozen
vorm van kapitaal blijkt.
Gebruik regel 36 tot en met 49 van tekst 4.
Volgens Kantorowicz-Reznichenko schrikken inkomensafhankelijke
boetes meer af dan standaardboetes. In regel 36 tot en met 49 van tekst 4
licht ze dit toe.
192pVerklaar met de rationele keuzetheorie dat voor mensen met een hoog
inkomen de afschrikwekkende werking van standaardboetes klein is en
ook dat de afschrikwekkende werking van inkomensafhankelijke boetes
groter is. Gebruik in je verklaring:
− bij beide soorten boetes een omschrijving van de rationele
keuzetheorie;
− bij beide soorten boetes informatie uit regel 36 tot en met 49 van
tekst 4 om de rationele keuzetheorie te illustreren.
Gebruik regel 36 tot en met 49 van tekst 4.
In regel 36 tot en met 49 benoemt Kantorowicz-Reznichenko een voordeel
van inkomensafhankelijke boetes ten opzichte van standaardboetes.
Stel dat je wilt onderzoeken of dit genoemde voordeel klopt.
203p− Formuleer een hypothese die je voorafgaand aan dit onderzoek zou
kunnen stellen.
− Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in je
hypothese.
− Formuleer een vraag die je in een enquête zou kunnen stellen om de
afhankelijke variabele te meten.
Gebruik regel 17 tot en met 54 van tekst 4.
In tekst 4 staat dat het invoeren van inkomensafhankelijke boetes al eens
is voorgesteld door onder meer de politieke partij SP. De SP kan
gerekend worden tot de socialistische stroming.
211pGeef met een uitgangspunt van de socialistische stroming een argument
tegen het systeem van standaardboetes. Gebruik in je antwoord:
− een uitgangspunt van de socialistische stroming;
− informatie uit regel 17 tot en met 54 van tekst 4 die je argument
ondersteunt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik regel 50 tot en met 75 van tekst 4.
In de redenen voor de politieke weerstand tegen inkomensafhankelijke
boetes is een andere politieke hoofdstroming dan de socialistische
stroming te herkennen.
222pGeef met een uitgangspunt van deze andere politieke hoofdstroming een
argument tegen het invoeren van inkomensafhankelijke boetes. Gebruik in
je antwoord:
− een uitgangspunt en de naam van deze andere politieke
hoofdstroming;
− informatie uit regel 50 tot en met 75 van tekst 4 om het gekozen
uitgangspunt te illustreren.
Gebruik de inleiding van deze vraag en regel 50 tot en met 75 van tekst 4.
In 2021 heeft de SP een motie ingediend om de mogelijkheden van
inkomensafhankelijke boetes in Nederland nader te onderzoeken. Daarna
heeft de Raad voor de rechtspraak hierover een rapport geschreven. De
weerstand tegen inkomensafhankelijke boetes is echter groot, zoals uit
tekst 4 blijkt.
Het barrièremodel is een model voor politieke besluitvorming. Het model
onderscheidt vier barrières. Een daarvan is het (h)erkend krijgen van een
wens, zoals een inkomensafhankelijk boetesysteem, als politiek probleem.
232pa Leg uit welke andere barrière is genomen met de motie van de SP.
Gebruik in je uitleg informatie uit de inleiding van deze vraag.
b Beredeneer dat de eerstvolgende barrière lastig te nemen zal zijn.
Gebruik in je redenering:
− de naam van de eerstvolgende barrière die nog niet genomen is;
− informatie uit regel 50 tot en met 75 van tekst 4 die je redenering
ondersteunt.
Het proces van politieke besluitvorming kan met het systeemmodel en
met het barrièremodel geanalyseerd worden. Beide modellen
benadrukken andere aspecten van politieke besluitvorming. Het
barrièremodel legt de nadruk op een kernconcept in politieke
besluitvorming.
241pWelk kernconcept wordt in het barrièremodel het meeste benadrukt?
institutionalisering
macht
rationalisering
representatie
representativiteit
sociale ongelijkheid
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
