opgave 1Opgave 1 Gratis kranten
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over de effecten van het uitdelen van gratis
krantenabonnementen aan mensen met een laag inkomen.
Gebruik regel 1 tot en met 35 van tekst 1.
12pLeg uit dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan
hebben op de identiteit van de abonnees. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit regel 1 tot en met 35 van tekst 1 om identiteit te
illustreren.
Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.
22pLeg uit dat het gratis krantenabonnement heeft bijgedragen aan het
cultureel kapitaal van de abonnees. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van cultureel kapitaal;
− informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om cultureel kapitaal
te illustreren.
Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.
32pBeredeneer dat een gratis krantenabonnement kan bijdragen aan de
politieke socialisatie van de abonnees. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
− informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om politieke
socialisatie te illustreren.
Gebruik de inleiding van deze vraag.
Het uitdelen van gratis krantenabonnementen aan mensen die dit zelf niet
kunnen betalen, was een idee van de hoofdredacteur van De
Gelderlander. Het is zijn overtuiging dat iedereen toegang moet hebben
tot nieuws. Hij stelt dat er een nieuwskloof dreigt te ontstaan tussen arm
en rijk. Volgens de hoofdredacteur heeft iedereen nieuws nodig om de
wereld en de eigen omgeving te kunnen verklaren.
42pBeredeneer dat het idee van de hoofdredacteur om gratis
krantenabonnementen uit te delen ideologisch kan zijn. Gebruik in je
redenering:
− ‘denkbeelden’ uit de omschrijving van het kernconcept ideologie en
informatie uit de inleiding van deze vraag;
− ‘maatschappelijke verhoudingen’ uit de omschrijving van het
kernconcept ideologie en informatie uit de inleiding van deze vraag.
Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.
52pBeredeneer dat het uitdelen van gratis krantenabonnementen invloed kan
hebben op de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je
redenering:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit regel 36 tot en met 70 van tekst 1 om sociale cohesie te
illustreren.
Zie regel 26 tot en met 35 van tekst 1.
Een mediahypothese over de invloed van media op mensen is de
selectiviteitshypothese. Deze mediahypothese onderscheidt drie
selectiemechanismen. Een daarvan is selectieve perceptie.
62pBeredeneer aan de hand van een ander selectiemechanisme dat een
krantenabonnement kan tegengaan dat mensen alleen nieuws uit hun
eigen bubbel meekrijgen. Gebruik in je redenering de naam en een
omschrijving van het gekozen selectiemechanisme.
Gebruik regel 36 tot en met 70 van tekst 1.
De onderzoekers besloten om ook onderzoek te doen naar de samenhang
tussen politieke participatie en het hebben van een krantenabonnement.
72p− Formuleer op basis van regel 36 tot en met 70 van tekst 1 een
hypothese over de samenhang tussen politieke participatie en het
hebben van een krantenabonnement, die de onderzoekers
geformuleerd zouden kunnen hebben.
− Benoem de onafhankelijke variabele en de afhankelijke variabele in de
hypothese.
Gebruik de inleiding van deze vraag.
Het kabinet-Schoof diende in 2024 een wetsvoorstel in dat onder andere
kranten duurder zou maken, omdat de btw (omzetbelasting) van 9 naar
21 procent zou gaan. Ruim dertig kranten en nieuwsmedia vroegen in een
paginagrote advertentie de Tweede Kamer het plan niet te steunen.
De politieke besluitvorming rondom de btw-verhoging kan geanalyseerd
worden met het barrièremodel waarin nadruk ligt op twee
soorten macht. Een daarvan is realisatiemacht.
82pLeg met de andere soort macht uit dat de kranten en nieuwsmedia het
nemen van een van de barrières uit het barrièremodel probeerden te
voorkomen. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van de andere soort macht uit het
barrièremodel en informatie uit de inleiding van de vraag;
− een omschrijving van een barrière uit het barrièremodel en informatie
uit de inleiding.
opgave 2Opgave 2 Aanpak van straatbendes in El Salvador
Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over de aanpak van straatbendes in het
Midden-Amerikaanse land El Salvador door de regering van president
Nayib Bukele. El Salvador stond lange tijd bekend als een van de
gevaarlijkste landen ter wereld. Straatbendes maakten er de dienst uit en
moorden waren aan de orde van de dag. Bukele is sinds 2019 president
van het land. In maart 2022 kondigde hij een noodtoestand af waardoor
bepaalde wettelijke rechten en vrijheden buiten werking werden gesteld.
Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 2.
De relatieve rust tussen 2019 en maart 2022 kwam ten einde, omdat de
samenwerking tussen Bukele en de bendes werd beëindigd.
Of een samenwerking effectief is hangt af van meerdere voorwaarden.
Een hiervan is wederzijdse acceptatie.
92pGeef aan welke andere voorwaarde voor effectieve samenwerking miste
toen de samenwerking tussen Bukele en de bendes stopte. Gebruik in je
antwoord:
− een voorwaarde voor effectieve samenwerking;
− informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 2 om de missende
voorwaarde te illustreren.
Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 2.
Een staat is intern soeverein als die aan drie kenmerken voldoet, zoals
dat de staat als het hoogste gezag regeert over een groep mensen.
102pBeredeneer dat Bukele de noodtoestand onder andere heeft uitgeroepen,
omdat een ander kenmerk van de interne soevereiniteit werd bedreigd.
Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van interne soevereiniteit;
− informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 2 waaruit blijkt dat dit
kenmerk werd bedreigd.
Gebruik tekst 2.
Er zijn vier machtsbronnen, zoals economische machtsbronnen.
113pLeg met een andere machtsbron uit dat Bukele macht uitoefent met het
uitroepen van de noodtoestand in maart 2022. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van een machtsbron;
− ‘doelstelling’ uit de omschrijving van het kernconcept macht en
informatie uit tekst 2;
− ‘handelingsmogelijkheden’ uit de omschrijving van het kernconcept
macht en informatie uit tekst 2‘informatie uit tekst 2.
Gebruik tekst 2.
121pLeg uit dat het uitroepen van de noodtoestand ten koste gaat van de
rechtsbescherming van de burgers van El Salvador. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip rechtsbescherming;
− informatie uit tekst 2 waaruit blijkt dat de rechtsbescherming wordt
aangetast.
Gebruik regel 50 tot en met 61 van tekst 2.
Ondanks de kritiek op de methode-Bukele heeft Bukele gezag. Een actor
kan zijn gezag ontlenen aan verschillende bronnen, zoals zijn positie.
132pLeg uit op welke andere bron van gezag het gezag van Bukele gebaseerd
kan zijn. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een toepassing van een bron van gezag;
− informatie uit regel 50 tot en met 61 van tekst 2 waaruit de gekozen
bron van gezag blijkt.
Gebruik figuur 1.
De presidenten van Honduras, Ecuador en Colombia hebben interesse
getoond in de methode-Bukele.
Er zijn twee soorten veiligheid te onderscheiden: objectieve en
subjectieve veiligheid.
142pLeg uit met welke van de twee soorten veiligheid de interesse van de
presidenten in de methode-Bukele kan worden verklaard. Gebruik in je
uitleg:
− de naam en een omschrijving van de gekozen soort veiligheid;
− informatie uit figuur 1 om landen te vergelijken.
opgave 3Opgave 3 Tussenjaar voor Ierse scholieren
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In Ierland kunnen middelbare scholieren in hun vierde jaar kiezen voor
een zogenaamd Transition Year (TY) om hun interesses te verkennen. Dit
is een tussenjaar voor scholieren waarin alleen de basisvakken Engels,
Iers en wiskunde verplicht zijn. Scholen zijn verder vrij in wat ze hun
leerlingen als mogelijkheden aanbieden. Het opdoen van werkervaring is
een belangrijk onderdeel van het tussenjaar.
Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat het tussenjaar onder andere als doel heeft scholieren
te socialiseren.
152pGeef aan welke functie van socialisatie met het tussenjaar gerealiseerd
kan worden. Gebruik in je antwoord:
− een functie van socialisatie;
− informatie uit regel 1 tot en met 32 van tekst 3 om de gekozen functie
te illustreren.
Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 3.
162pLeg uit dat het tussenjaar in Ierland geïnstitutionaliseerd is. Gebruik in je
uitleg:
− ‘complex van waarden’ uit de omschrijving van het kernconcept
institutionalisering en informatie uit regel 1 tot en met 32 van tekst 3;
− ‘reguleren van gedrag/relaties’ uit de omschrijving van het kernconcept
institutionalisering en informatie uit regel 1 tot en met 32 van tekst 3.
Gebruik tekst 3.
172pLeg uit dat het feit dat sommige scholieren het tussenjaar overslaan
sociale ongelijkheid in Ierland laat zien. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Gebruik tekst 3.
Er zijn vier soorten sociale ongelijkheid te onderscheiden, zoals een
ongelijke verdeling van economische hulpbronnen.
182pGeef aan welke andere soort sociale ongelijkheid te herkennen is tussen
scholieren met het tussenjaar. Gebruik in je antwoord:
− de naam van een soort sociale ongelijkheid;
− informatie uit tekst 3 om de gekozen soort sociale ongelijkheid te
illustreren.
Gebruik tekst 3.
192pBeredeneer dat de invulling van het tussenjaar gevolgen kan hebben voor
de sociale mobiliteit in het latere leven van scholieren. Gebruik in je
redenering:
− een omschrijving van opwaartse sociale mobiliteit;
− informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
De Nederlandse overheid heeft een aantal instrumenten om sociale
ongelijkheid te beïnvloeden. Een daarvan is het overheidsinstrument:
verzekeren tegen inkomensverlies.
Stel dat de Ierse overheid dezelfde overheidsinstrumenten heeft.
202p− Formuleer zelf bij een ander overheidsinstrument een maatregel die
kan bevorderen dat alle scholieren op gelijke wijze kunnen deelnemen
aan het tussenjaar.
− Noem de naam van het gekozen overheidsinstrument.
opgave 4Opgave 4 Wonen in Hellendoorn
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In tekst 4 wordt een korte schets gegeven van het wonen in het dorp
Hellendoorn. Verschillende inwoners van Hellendoorn vertellen over het
samenleven in het dorp.
Gebruik regel 1 tot en met 32 van tekst 4.
Er zijn verschillende typen sociale bindingen te onderscheiden, zoals
economische bindingen.
212pGeef aan welke twee andere typen sociale bindingen tussen inwoners
van Hellendoorn in tekst 4 beschreven worden. Gebruik in je antwoord per
type sociale bindingen de naam en informatie uit regel 1 tot en met 31 van
tekst 4.
Gebruik regel 1 tot en met 56 van tekst 4.
Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen.
222pGeef aan welke twee factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen te
herkennen zijn in tekst 4. Gebruik in je antwoord per factor die sociale
cohesie bevorderd de naam en informatie uit regel 1 tot en met 56 van
tekst 4.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik regel 1 tot en met 56 van tekst 4.
Uit tekst 4 blijkt dat voor inwoners van Hellendoorn nabuurschap
(‘noaberschop’) erg belangrijk is.
232pLeg uit dat nabuurschap in Hellendoorn een sociale institutie is.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− informatie uit regel 1 tot en met 56 van tekst 4 waaruit het kernconcept
sociale institutie blijkt.
Gebruik regel 49 tot en met 71 van tekst 4.
In tekst 4 staat dat als je als buitenstaander in Hellendoorn ‘gewoon
meedoet’, je volgens de burgemeester vanzelf in de dorpsgemeenschap
wordt opgenomen.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen twee specifieke vormen van
socialisatie: acculturatie en enculturatie.
242pLeg met een van deze vormen van socialisatie uit dat ‘om gewoon mee te
doen’ buitenstaanders gesocialiseerd moeten worden volgens de
burgemeester. Gebruik in je uitleg:
− de naam en omschrijving van de gekozen vorm van socialisatie;
− de omschrijving van het kernconcept cultuur en informatie uit regel 49
tot en met 71 van tekst 4.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
