bronnen

Eindexamen natuurkunde havo 1987, tijdvak 1Overgetypte versie. De opmaak volgt het origineel zo dicht mogelijk, maar is niet het originele zetwerk.

bij dit examen

Natuurkunde Havo 1987-I

opgave 11 .Radio-actief verval

In het diagram van figuur 1.1 is de plaats van een 214 83 Bi‑kern aangegeven door middel van een stip. Figuur 1.1 is vergroot weergegeven als figuur A op de bijlage. Er zijn twee atoomkernen, waaruit 214 83 Bi kan ontstaan . Bij het ene verval komt α ‑straling vrij, bij het andere β ‑straling. a…

In het diagram van figuur 1.1 is de plaats van een 214 83 Bi‑kern aangegeven door middel van een stip. Figuur 1.1 is vergroot weergegeven als figuur A op de bijlage. Er zijn twee atoomkernen, waaruit 214 83 Bi kan ontstaan . Bij het ene verval komt α ‑straling vrij, bij het andere β ‑straling. a .1. Geef de beide reactievergelijkingen waarbij 214 83 Bi kan ontstaan. a .2. Geef in figuur A door middel van duidelijke stippen de plaats aan van de twee atoomkernen, waaruit 214 83 Bi kan ontstaan. Vermeld bij elke stip de naam van de kern. Op zeker moment is er van beide soorten kernen waaruit 214 83 Bi kan ontstaan, een even groot aantal aanwezig.

Beredeneer met behulp van tabel 25 van Binas of er op dat moment per seconde meer α ‑deeltjes dan wel meer β ‑deeltjes ontstaan. Bijlage:

opgave 22. Transformator

a
figuur bij de opgave
In figuur 2.1 is schematisch een ideale transformator getekend. W
is de weekijzeren kern. De primaire spoel P is aangesloten op een
wisselspanningsbron.
Op de secundaire spoel S is een gloeilampje L aangesloten.
De stroom door P veroorzaakt in de weekijzeren kern een
magnetische flux In figuur 2.2 is geschetst hoe deze flux verandert
als functie van de tijd.
De veranderende flux in de kern veroorzaakt in spoel S een
inductiespanning.
Beredeneer op welk van de tijdstippen t1 of t2 in figuur 2.2 deze
inductiespanning nul is.
Spoel P bestaat uit 440 windingen, spoel S uit 22 windingen. De
wisselspanningsbron heeft een spanning van 220 V en levert een vermogen van 12 W.
b
Bereken de stroomsterkte in het gloeilampje L.

opgave 33. Trillende staaf

a
Een homogene, dunne metalen staaf wordt verticaal opgesteld en ingeklemd.
Met behulp van een trillingsapparaat wordt de staaf in trilling gebracht. We
voeren de frequentie langzaam op. Slechts bij zeer bepaalde frequenties leidt
interferentie tot een staande golf in de staaf.
Hoe heet dit verschijnsel?
We belichten de staaf met een stroboscoop. Zie figuur 3.1. Bij een flitsfrequentie
van 104 Hz zien we steeds de opeenvolgende uiterste standen van de staande
golfbeweging.
Het deel van de staaf waarin de staande golfbeweging optreedt, heeft een lengte
van 49 cm.
b .1. Bepaal de golflengte van de staande golf.
b .2. Bereken de golfsnelheid.
figuur bij de opgave

opgave 44. Licht-variaties

In de schakeling van figuur 4.1 zijn de weerstanden R 1 en R 2 in serie aangesloten op een spanningsbron. R 1 is een lichtgevoelige weerstand. Dat wil zeggen dat de waarde van R 1 afhangt van de hoeveelheid licht, die op de weerstand valt. R 2 is een gewone weerstand. Een gloeilampje - dat niet in…

In de schakeling van figuur 4.1 zijn de weerstanden R 1 en R 2 in serie aangesloten op een spanningsbron. R 1 is een lichtgevoelige weerstand. Dat wil zeggen dat de waarde van R 1 afhangt van de hoeveelheid licht, die op de weerstand valt. R 2 is een gewone weerstand. Een gloeilampje - dat niet in figuur 4.1 is getekend - is aangesloten op een wisselspanningsbron die een frequentie van 50 Hz heeft. Het lampje houden we dicht bij de lichtgevoelige weerstand R 1 . De spanning over de andere weerstand (R 2 ) wordt geregistreerd met behulp van een oscilloscoop, die is aangesloten op de klemmen K en L. Zie figuur 4.1. Deze spanning blijkt een periodieke variatie te vertonen. Figuur 4.2 geeft weer wat er op het scherm van de oscilloscoop is te zien.

Leg uit waardoor de spanning over R 2 varieert. In een tijdsduur Δ t loopt de stip eenmaal van links naar rechts over het scherm.
Bepaal de grootte van Δ t .

naslag5. Fenomena

In 1985 werd te Rotterdam de natuurkunde-tentoonstelling FENOMENA gehouden. Eén van de grote attracties was de superlift. Deze was speciaal gemaakt om mensen het effect te laten ervaren van bewegen met een grote versnelling. In figuur 5.1 is een lange rij te zien van mensen die wachten om in de…

In 1985 werd te Rotterdam de natuurkunde-tentoonstelling FENOMENA gehouden. Eén van de grote attracties was de superlift. Deze was speciaal gemaakt om mensen het effect te laten ervaren van bewegen met een grote versnelling. In figuur 5.1 is een lange rij te zien van mensen die wachten om in de lift die grote versnelling mee te mogen maken. Tijdens het stijgen van de lift was de beweging over de eerste 5,0 m eenparig versneld. De volgende 5,0 m was de beweging eenparig. De laatste 5,0 m was de beweging eenparig vertraagd. In figuur 5.2 is de snelheid van de liftkooi als functie van de hoogte h weergegeven. a .1. Hoe groot was de snelheid van de liftkooi na 5,0 m? a .2. Toon aan dat de liftkooi over de eerste 5,0 m een versnelling had van 2,0 m/s 2 . In de liftkooi stond een persoon met een massa van 70 kg. De persoon ondervond van de liftbodem een kracht, de normaalkracht F n . b .1. Bereken F n gedurende de eerste 5,0 m van het traject. b .2. Teken - in het assenstelsel van figuur B op de bijlage - de grootte van F n als functie van de hoogte.

Bijlage:

opgave 66. Warmte-isolatie

Een woonkamer ergens midden in een flatgebouw is van het type "doorzonkamer". Dit betekent dat
voor- en achterkant van de kamer buitenmuren zijn, elk voorzien van een groot raam. De beide andere
muren, vloer en plafond grenzen aan andere kamers in het flatgebouw.
De kamer heeft steeds dezelfde temperatuur als alle aangrenzende ruimten in het flatgebouw, zodat de
verwarming in de kamer alleen nodig is om het "warmtelek" via voor- en achterwand naar buiten te
compenseren.
a
Op welke drie manieren kan warmtetransport in het algemeen plaatsvinden?
In de kamer bevindt zich 1,4⋅102 kg lucht.
De temperatuur van de lucht in de kamer stijgt van 14,0 °C tot 22,0 °C.
Hiervoor is 1,0⋅106 J nodig.
b
Bereken met deze gegevens de soortelijke warmte van de lucht in de kamer.
De kamer is 8,00 m lang, 5,50 m breed en 2,70 m hoog.
Tijdens het verwarmen verandert de druk in de kamer niet omdat een beetje lucht weglekt door naden
en kieren.
c
Bereken hoeveel m3 lucht weglekt als gevolg van de temperatuurstijging van 14,0 °C tot 22,0 °C.
De hoeveelheid warmte die door een wand naar buiten verdwijnt, wordt uitgedrukt met behulp van de
K‑waarde (warmtedoorgangscoëfficiënt).
De K‑waarde geeft aan hoeveel joule per seconde door 1 m2 wand verdwijnt bij een
temperatuurverschil van 1 °C. Deze K‑waarde kan met onderstaande formule worden berekend:
P = K ⋅ A ⋅ ΔT
Hierin is: P de energie (de warmte) die per seconde verdwijnt in watt,
A het oppervlak in m2 en
ΔT het temperatuurverschil in °C,
De ramen in de kamer zijn elk 1,50 m hoog en 4,00 m breed.
De K-waarde voor deze ramen bedraagt 6,0 W/(m2⋅°C).
De temperatuur in de kamer wordt door de verwarming op 22,0 °C gehouden. De buitentemperatuur
bedraagt 7,0 °C.
d
Toon aan dat de warmte die per uur door de beide ramen naar buiten verdwijnt 3,9⋅106 J bedraagt.
De warmte die per uur door de muren naar buiten verdwijnt, bedraagt 1,7⋅106 J.
Bij de verbranding van 1,00 m3 aardgas komt 30⋅106 J warmte vrij.
Het rendement van de verwarming bedraagt 70%.
e
Bereken hoeveel m3 aardgas de verwarming per uur gebruikt.
Men vervangt het glas in de ramen door dubbel-glas. De K-waarde van de ramen wordt nu
3,5 W/(m2⋅°C).
f
Bereken hoeveel m3 aardgas men nu per uur bespaart.

opgave 77. Heien

Aan de rand van een stad is men bezig om met een heistelling heipalen in de grond te slaan. Een
wandelaar constateert dat er enige tijd verloopt tussen het tijdstip dat hij het heiblok op de paal ziet
vallen en het horen van de klap.
a
Leg uit hoe dat tijdverschil ontstaat.
De wandelaar meet vervolgens de tijdsduur Δt tussen het zien neerkomen van het heiblok en het horen
van de klap. Hij doet dit op verschillende afstanden van de heistelling. De meetpunten in het diagram
van figuur 7.1 zijn het resultaat van die metingen.
b. Bepaal met behulp van figuur 7.1 nauwkeurig de snelheid van geluidsgolven in lucht.
figuur bij de opgave
Een tweede waarnemer die zich verder van de heistelling bevindt dan de eerste, meet ook een aantal
malen op verschillende afstanden hoeveel tijd er verloopt tussen het tijdstip dat hij het heiblok op de
paal ziet neerkomen en de eerste klap die hij daarna hoort.
In figuur 7.2 zijn de meetpunten van de tweede waarnemer met rondjes (o) aangegeven. De
waarnemingen van de eerste waarnemer zijn in figuur 7.2 weergegeven met kruisjes (+).
De tweede waarnemer loopt in de richting van de heistelling. Hij constateert op zeker moment dat hij
tegelijkertijd met het zien neerkomen van het heiblok op de paal ook een klap hoort.
Het heien gebeurt steeds met een constant tempo: tussen twee opeenvolgende slagen verloopt steeds
evenveel tijd.
c.1. Bepaal met behulp van figuur 7.2 hoe ver de tweede waarnemer zich op dat moment van de heistelling
bevindt.
c.2. Bepaal met behulp van figuur 7.2 hoeveel tijd er verloopt tussen twee opeenvolgende slagen van het
blok op de heipaal.
Bij één van de heislagen werd het heiblok op een hoogte van 1,5 m boven de heipaal losgelaten.
Gedurende de val werkte op het heiblok uitsluitend de zwaartekracht. Tijdens het neerkomen op de
heipaal droeg het heiblok 17 kJ kinetische energie over aan de paal. Het heiblok heeft een massa van
3,0⋅103 kg.
d
Bereken hoeveel procent van de kinetische energie van het heiblok aan de heipaal werd overgedragen.
De heipaal drong bij deze slag 23 cm dieper de grond in. Neem aan dat alle op de heipaal werkende
krachten constant waren terwijl de paal verder de grond inging.
e
Bereken hoe groot de resulterende kracht was die hierbij op de heipaal werkte.
Einde.