opgave 1Tekst 1 Afgekeurd
11pWelke van onderstaande functies is de belangrijkste van alinea 1 van de
tekst ‘Afgekeurd’?
Alinea 1

geeft de vraagstelling van de tekst.

geeft een standpunt en licht dat toe.

legt een probleem en oplossing voor.

wekt belangstelling met een voorbeeld.
‘Die keurmerken zijn nietszeggend geworden.’ (regels 14-15)
22pWelke twee verklaringen hiervoor blijken uit de eerste alinea?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
In alinea 2 worden voorbeelden gegeven van keurmerken voor koffie.
31pWat is het uiteindelijke doel van het noemen van deze voorbeelden?
Baseer je op alinea 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
De tekst ‘Afgekeurd’ kan worden onderverdeeld in vier delen die van de
volgende kopjes kunnen worden voorzien:
deel 1: Kritische blik op keurmerken
deel 2: Voorbeelden van kritiek op keurmerken
deel 3: Het bedrieglijke ideaal van keurmerken
deel 4: Alternatief voor keurmerken
41pBij welke alinea begint deel 3?
51pBij welke alinea begint deel 4?
In alinea 4 wordt gesproken over het logo ‘100%-slaafvrij’. Uit het
genoemde voorbeeld wordt een probleem met keurmerken duidelijk.
62pLeg uit wat dat probleem inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
‘Toch hoor je fabrikanten zelden zeggen dat hun gecertificeerde waar
verre van ideaal is.’ (regels 139-141)
In de alinea’s 5 en 6 worden diverse misstanden in de chocoladehandel
genoemd die aangeven waardoor gecertificeerde producten niet ideaal
zijn.
73pVat de misstanden samen tot drie verschillende punten van kritiek.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
‘Waarom zou je als bedrijf verder gaan dan van het keurmerk moet?’
(regels 145-146)
81pWat is volgens de tekst ‘Afgekeurd’ het antwoord op deze vraag?
Je zou verder gaan dan van het keurmerk moet, omdat

bedrijven dan meer gecertificeerde artikelen kunnen verkopen.

de huidige keurmerken niet voldoende openheid en vertrouwen
bieden.

de keurmerken anders te veel concurrentie krijgen van het Cees-
model.

er ondanks de keurmerken steeds meer voedselschandalen zijn.
‘Mijn slager, Cees, is geen biologische slager, omdat hij dat niet wil.’
(regels 168-170)
92pGeef de twee redenen uit de tekst voor deze keuze van Cees.
Geef geen voorbeelden.
‘Maar is dit model haalbaar? Voor een kleine slager of groenteboer is het
al een hele klus. Laat staan voor een multinational.’ (regels 209-212)
101pWaarom zou dit model niet haalbaar zijn voor multinationals?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Geef geen voorbeelden.
‘Hun probleem, zou ik zeggen.’ (regel 216)
Deze zin heeft een bepaalde functie in de argumentatie bij het standpunt
zoals uitgedrukt in de regels 209-212.
111pWelke functie is dat?

argument

nuancering

tegenwerping

verklaring
In de laatste alinea wordt gesproken over het ‘bewuste keuze’-label.
121pLeg uit wat het tegenstrijdige is aan dit ‘bewuste keuze’-label, volgens
alinea 12.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
Geef geen citaat.
Een slotalinea kan onder meer de volgende functies hebben: aanbeveling,
afweging, oplossing, samenvatting en toekomstvisie.
131pWat is de belangrijkste functie van alinea 12?
Kies een functie uit de opsomming hierboven.
De titel van de tekst ‘Afgekeurd’ kan op twee manieren geïnterpreteerd
worden en dus twee betekenissen hebben, gelet op de strekking van de
tekst.
142pGeef aan welke twee betekenissen de titel kan hebben.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
151pWelke van onderstaande zinnen geeft de hoofdgedachte van de tekst
‘Afgekeurd’ het best weer?

Consumenten moeten keurmerken afkeuren, want die demotiveren
bedrijven eerder om eerlijk te produceren dan dat ze de bedrijven
motiveren.

Consumenten moeten niet alleen afgaan op keurmerken, maar
bedrijven ook laten weten dat ze wel degelijk belang hechten aan
normen en waarden in de voedselindustrie.

Keurmerken zijn niet de oplossing voor de huidige problemen met
voedselproductie, maar openheid en een vertrouwensrelatie tussen
bedrijven en consumenten zijn dat wel.

Om het consumentenvertrouwen te herstellen moeten bedrijven niet
alleen werken met keurmerken, maar ook zelf verantwoordelijkheid
nemen voor wat ze verkopen en meer openheid van zaken geven.
163pWelke drie van onderstaande beweringen moeten in ieder geval worden
opgenomen in een beknopte samenvatting van de tekst ‘Afgekeurd’?
Noteer de nummers van je keuze.
1 Uit onderzoek bleek dat er in de afgelopen anderhalf jaar negentig
keurmerken voor producten in ons land zijn bijgekomen. (alinea 1)
2 De keurmerken zijn nietszeggend geworden. (alinea 1)
3 Zelf ben ik medeschuldig aan de keurmerkinflatie. (alinea 4)
4 Keurmerken lijken bedrijven eerder af te remmen bij het verantwoord
ondernemen dan dat ze die bedrijven motiveren om het nog beter te
doen. (alinea 7)
5 Voor de Keuringsdienst van Waarde heb ik over de hele wereld
fabrieken bezocht. (alinea 11)
6 Daarom is de rol van consumenten van groot belang. (alinea 12)
7 De klant kijkt vooral naar de prijs en wil niet meer betalen dan
noodzakelijk. (alinea 12)
De tekst beschrijft zeven partijen die bij het probleem van de keurmerken
betrokken zijn:
1 De bedrijven in de voedselindustrie
2 De consumenten
3 De journalisten en tv-makers
4 De minister en haar ambtenaren
5 De producenten in het buitenland
6 De supermarkten in Nederland
7 De winkels volgens het Cees-model
De tekst geeft van elk van deze groepen een beschrijving van de houding
ten opzichte van de productie van etenswaar:
P begrijpen het probleem niet.
Q bekijken de situatie kritisch.
R kunnen hun producten wel verantwoorden.
S leveren onveilige producten.
T moeten zelf verantwoorde keuzes maken.
U nemen het probleem niet serieus.
V zijn alleen geïnteresseerd in prijs en omzet.
Beschrijving V hoort bij de zesde partij: 6V (De supermarkten in
Nederland - zijn alleen geïnteresseerd in prijs en omzet.)
173pGeef van de overige zes partijen aan welke beschrijving er het best bij
past.
Noteer alleen het nummer en de bijbehorende letter.
opgave 2Tekst 2 Eigenzinnig met zijn allen
181pWelke van onderstaande uitspraken past het best bij alinea 1 van de tekst
‘Eigenzinnig met zijn allen’?
Alinea 1

bevat een anekdote als introductie van het onderwerp van de tekst.

formuleert de probleemstelling van de tekst.

geeft een verklaring van de titel van de tekst.

noemt de aanleiding voor het schrijven van de tekst.
191pDe titel van de tekst is ‘Eigenzinnig met zijn allen’. Citeer uit alinea 3 het
zinsgedeelte dat de betekenis van de titel het best weergeeft.
In de alinea’s 2 tot en met 5 worden drie redenen genoemd die de
fietsende Nederlander kan hebben om geen helm te willen dragen.
202pNoem deze drie redenen.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
In de alinea’s 2 tot en met 5 worden twee voorwaarden uitgelegd waaraan
moet zijn voldaan, opdat de fietsende Nederlander wel een helm zal
opzetten.
212pNoem deze twee voorwaarden.
Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
Volgens alinea 6 zijn het rookverbod in de horeca en het alcoholverbod
voor jongeren onder de achttien jaar nog niet succesvol.
222pWelke twee redenen noemt de tekst voor het feit dat die verboden niet in
alle opzichten succesvol zijn?
Baseer je antwoord op de alinea’s 2 tot en met 6.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
‘Sterker, we verwachten meer van de overheid dan ooit tevoren.’
(regels 152-154)
231pWaarom vinden burgers het volgens de tekst ‘Eigenzinnig met zijn allen’
nu nog belangrijker dan vroeger dat de overheid ons beschermt?

De burgers nemen zelf steeds meer risico’s.

De overheid heeft als enige de mogelijkheden om bescherming te
bieden.

De samenleving wordt steeds gevaarlijker.

Het sociale vangnet van burgers dat bescherming bood, bestaat niet
meer.
‘“Veiligheidsutopie”, noemt Boutellier deze paradox in zijn gelijknamige
boek.’ (regels 166-168)
243pLeg uit wat de genoemde paradox in de houding van de Nederlanders ten
opzichte van de overheid inhoudt.
Baseer je antwoord op de alinea’s 9 en 10.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
In de tekst ‘Eigenzinnig met zijn allen’ staat een alinea waarvan de
informatie zonder meer weggelaten kan worden in een samenvatting van
de tekst, zonder de informatiewaarde van de tekst tekort te doen.
251pWelke alinea is dat?
In april 2015 verscheen in de Volkskrant een tekst van Xander van Uffelen
(tekst 3) waarop een reactie kwam van Philip den Ouden (tekst 4).
Hieronder staan eerst vragen over tekst 3, daarna volgen vragen over
tekst 4. Tot slot volgen vragen die op beide teksten betrekking hebben.
opgave 4Tekst 4 Geef hier die fles
‘[1] In zijn commentaar van 23 april bepleit Xander van Uffelen het
handhaven van statiegeld. [2] Het lijkt logischer de statiegeldfles gewoon
te laten bestaan, maar dat is het niet. [3] De inzameling van plastic
verpakkingsafval met Plastic Heroes is een succes. [4] Met dank aan de
Nederlandse consument en de gemeenten. [5] Met statiegeld recyclen we
26 kiloton plastic; met Plastic Heroes recyclen we nog eens vijf keer
zoveel: 130 kiloton.’
(regels 1-12)
In dit citaat staan onder meer een standpunt, een argument voor dat
standpunt en een argument bij dat argument.
292pGeef de drie betreffende zinnen uit het fragment een plaats in het
onderstaande schema. Neem het onderstaande schema over en noteer
de nummers op de goede plaats in he

t schema.
↑
↑
‘door de twee systemen die nu naast elkaar bestaan samen te brengen in
het Plastic Heroes-systeem.’ (regels 38-40)
302pWelke twee systemen worden bedoeld?
Een kritisch lezer kan in alinea 5 een drogreden herkennen.
311pOm welke drogreden gaat het?
Er is sprake van een

cirkelredenering.

onjuist beroep op autoriteit.

overhaaste generalisatie.

verkeerde vergelijking.
opgave 5Tekst 3 en 4 Overkoepelende vragen
De teksten ‘Statiegeld moet’ en ‘Geef hier die fles’ hebben beide een titel
waarin dwang doorklinkt, maar bij beide teksten is die dwang op iets of
iemand anders gericht.
321pGeef per tekst aan op wie of waarop die dwang gericht is.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
Volgens tekst 3 ‘Statiegeld moet’ is het primaire doel van de inzameling
van plastic door bedrijven ‘niet het uitbannen van zwerfafval’. (regel 33)
In tekst 4 ‘Geef hier die fles’ wordt uitgelegd wat wel het doel is van de
bedrijven met de inzameling van plastic.
331pCiteer uit tekst 4 het zinsgedeelte dat het doel van die bedrijven het best
uitlegt.
342pWelke drie van onderstaande uitspraken over de teksten ‘Statiegeld moet’
en ‘Geef hier die fles’ zijn juist?
Noteer de nummers van je keuze.
1 Beide teksten hebben als hoofdonderwerp: statiegeld.
2 Het zijn beide betogende teksten, maar ze streven andere oplossingen
na.
3 In beide teksten wordt aandacht besteed aan het tegengaan van
zwerfafval.
4 In beide teksten wordt er bij de argumentatie gebruik gemaakt van
argumentatie op basis van autoriteit.
5 In beide teksten wordt ingegaan op de vraag ‘Hoe kan de inzameling
van plasticafval het best aangepakt worden?’
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
tekstfragment 1

Het statiegeld op grote plastic drankflessen blijft bestaan. Dat heeft staatssecretaris Wilma Mansveld (Milieu) vanochtend in een brief aan de Kamer gemeld. Mansveld neemt de stap omdat de verpakkingsindustrie gemaakte afspraken niet nakomt. Het voornemen om het statiegeld al begin dit jaar af te schaffen was om diezelfde reden een half jaar geleden ook al uitgesteld. De industrie wil graag van het systeem af en zou in ruil daarvoor geen PVC meer gebruiken in verpakkingen die in de super- markten aangeboden worden. Maar dat is kennelijk niet gelukt. Verder komt er voorlopig geen statiegeld op kleine flesjes en blikjes. Dit statiegeld werd door D66 en ChristenUnie bepleit om zwerfvuil en de plastic soep in de oceanen te verminderen. Wel mogen maatschappelijke organisaties (scholen, sportverenigingen) vanaf 1 januari plastic flesjes en blikjes gaan verzamelen. Bij inlevering bij speciale depots krijgen de organisaties dan een vergoeding, een ‘retourpremie’. naar: Anouk Eigenraam, NRC Handelsblad, 18 juni 2015
Tekstfragment 1 is een nieuwsbericht over het besluit van de staatssecre-
taris dat statiegeld op grote plastic drankflessen blijft bestaan.
In het tekstfragment worden nog twee beleidskeuzes genoemd.
351pGeef aan welke beleidskeuze positief is in het licht van tekst 3 en welke in
het licht van tekst 4.
Formuleer je antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.