Eindexamen scheikunde havo 1987, tijdvak 1Scan van het oorspronkelijke examen.

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• aantal protonen 1

• aantal neutronen 1

• ieder ander antwoord dan Se₈ of een structuurformule met 8 atomen Se 0

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• formule ion 1

• → formule zout 1

• onjuistheid in schrijfwijze symbool 1 Toelichting: Indien in een antwoord de onjuistheid in de schrijfwijze van het symbool niet wordt aangeduid, maar het symbool wel met kleine letter l wordt geschreven, bovenstaand punt ook toekennen.

• onjuistheid in schijfwijze voor de oplossing 1 Toelichting: Er wordt gevraagd naar onjuistheden in de schrijfwijze en niet naar de juiste schrijfwijze. Het antwoord moet dan ook de notie bevatten dat HCl geen juiste schrijfwijze is voor een oplossing. Daarom een antwoord met bijvoorbeeld HCl(aq) ook goed rekenen.

• ieder ander antwoord dan zoutzuur 0

• eigenschap uit eerste aanwijzing 1

• eigenschap uit tweede aanwijzing 1

Opmerking: een antwoord als 'met zoutzuur treedt reactie op' is voldoende

• naam van de stof 2

Opmerkingen: - onvolledige naam (bijv. carbonaat) of stof die slechts aan één eigenschap voldoet 1 - formule i.p.v. naam: verminderen met 0 Toelichting: Indien de genoemde stof met zoutzuur geen gasontwikkeling geeft, maar antwoord overigens correct 3

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• uitleg op basis van ladingsverandering van deeltje(s); hierin mag geen fout voorkomen 1

• → conclusie 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• formule i.p.v naam: verminderen met 0

• Mg reageert met H⁺ 1

• er ontstaat waterstof(gas) 1

Toelichting: Het antwoord dient gebaseerd te zijn op de notie dat aluminium onedeler of een sterkere reductor is dan ijzer.

Toelichting: Het antwoord moet handelen over filtreren, bezinken of centrifugeren; antwoorden als indampen e.d. zijn dus geheel onjuist.

Toelichting: Antwoorden die niet de notie bevatten dat per aluminiumdeeltje (ion AlO₃³⁻) evenveel OH⁻ wordt teruggevormd als is 'verdwenen' 0

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• verhouding Al(OH)₃ : Al₂O₃ 1

• molmassa's 1

• aangeven massa-afname 1

• berekening procentuele massa-afname 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• vergelijking elektrodereactie van vorming van aluminium 1

• vergelijking elektrodereactie van vorming zuurstof of koolstofdioxide 1

• redenering m.b.t. elektrode 1

• → conclusie 1

Toelichting: Een antwoord als: 'koolstofdioxide is een zure stof (zuur)' of 'koolstofdioxide reageert met natronloog' is voldoende.

Toelichting: Het antwoord dient gebaseerd te zijn op de notie dat de hoeveelheid fosforzuur niet verandert.

Toelichting: Antwoorden gebaseerd op: tussen pH = 3 en pH = 6 - is de curve (te) steil; - treden grote veranderingen in de pH op; - o.i.d. zijn voldoende.

• een antwoord als: 'tussen pH = 3 en pH = 6 ligt het eindpunt/equivalentiepunt' 1

• aflezen aantal ml natronloog (19,0 ml ± 0,2) 1

• → mmol OH⁻ 1

• → mmol H₃PO₄ 1

• → mg H₃PO₄ 1

• ionbinding 1

• atoombinding 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• formule zuurstof als uitgangsstof 1

• formule ijzer(III)oxide als reactieprodukt 1

• vergelijking niet kloppend: verminderen met 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• één halfvergelijking 1

• tweede halfvergelijking én opgeteld 1

Opmerking: halfvergelijking van H₂O₂ mag zowel in zuur als neutraal milieu.

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• een berekening molariteit x (m)l = (m)mol 1

• berekening totaal aantal (m)mol opgelost zwavelzuur 1

• → (m)mol SO₂ 1

• → cm³ SO₂ 1

Toelichting: Het antwoord dient de notie van grotere reactiesnelheid te bevatten. N.B. Indien antwoord gebaseerd op fabricage van zwavelzuur 2

• evenwichtsvoorwaarde: [SO₃]² / ([SO₂]² [O₂]) = K 2

Opmerkingen: - voor iedere fout in de evenwichtsvoorwaarde dient het 'maximaal toekennen' met 1 punt te worden verlaagd; - teller en noemer van de concentratiebreuk zijn verwisselbaar.

• redenering met betrekking tot hoeveelheid SO₂ en/of SO₃ 1

• → conclusie 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• redenering op basis van structuur 1

• → conclusie 1

• structuurformule methylpropeen 1

• twee moleculen in structuuronderdeel ingebouwd 1

• moleculen op juiste wijze ingebouwd: met twee nagenoeg gelijke zijketens op dezelfde plaats aan hoofdketen 2 N.B. Indien wel structuuronderdeel maar geen schematische weergave 3

Toelichting: Het antwoord dient betrokken te zijn op de groep –C(=O)–O–C of op vorming (opbouw) uit zuur en alcohol.

• een antwoord betrokken op –C(=O)–O– ... 1

• vergelijking ontleding 2

• identificatie methylamine 1

• → reageert met (nog aanwezig) methylisocyanaat 1

Opmerking: het antwoord 'methylamine reageert met (nog aanwezig) stof II onder afsplitsing van water' ook goed rekenen.

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• redenering gebaseerd op afkoelen en/of verdampen 1

• → conclusie 1

Toelichting: Het antwoord moet gebaseerd zijn op de reactie van water (met isocyanaat) waarna CO₂ ontstaat. N.B. Antwoord gebaseerd op verdampen van water 1

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• soort en aantal atomen 1

• lading 1

Toelichting: Het antwoord bestaat uit vier symbolen en vier indices.

• één symbool of index fout 1

• meer dan één symbool of index fout 0

Opmerking: een schrijfwijze als C₆H₂(NO₂)₃OH ook goed rekenen.

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• structuur 1

• lading 1

Opmerking: 'benzeencirkel' in zeshoek niet getekend: verminderen met 0

• picrinezuur is kleurloos 1

• zuurrest is geel 1

• (basische) zuurrest reageert met zoutzuur 2

Het model geeft bij deze vraag alleen de puntenverdeling:

• g picrinezuur → mol picrinezuur 1

• → mol picrinezuur per liter 1

• → [H⁺] (op basis van volledige ionisatie) 1

• → pH 1

Antwoorden als: - zout verbrandt niet; - zout is geen energieleverancier; - zout wordt (in het lichaam) niet omgezet; - o.i.d. zijn voldoende

• een antwoord als 'zout is geen organische stof' 1

• een antwoord als 'zout bevat geen energie' 1

• een antwoord als 'de hoeveelheid zout is (te) klein' 0

Toelichting: Indien het antwoord gebaseerd is op de notie van het niet aanwezig zijn van dubbele (meervoudige) bindingen hoeft niet aangegeven te zijn dat het bindingen tussen atomen C betreft.

Toelichting: Een antwoord als 'toevoegen van jood (-oplossing)' is voldoende.

• aanwijzen polaire en/of apolaire zijketens 2

Opmerking: - één zijketen fout ingedeeld 1 - meer dan één zijketen fout ingedeeld 0

• apolaire zijketens 'in' vet 1

• polaire zijketens 'in' water 1

• scheiden van vloeistoflagen 1

• verdampen van oplosmiddel 1

• bepalen van massa vet (residumassa) 1

• vergelijken met massa van yoghurt 1