bronnen

Eindexamen biologie vmbo bb 2011, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A

naslag(1) B (2) XB (3) B XB

D D Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.

opgave 2Eczeem

Eczeem is een ontstekingsreactie van de huid. De huid wordt dan rood, door een afweerreactie. Eczeem kan een reactie zijn op een schimmelinfectie in de opperhuid.
12p
De opperhuid bestaat uit twee lagen.
Noem de twee lagen waaruit de opperhuid bestaat.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
21p
Welke bloeddeeltjes zijn betrokken bij de afweer tegen de schimmelinfectie?
A bloedplaatjes
B rode bloedcellen
C witte bloedcellen

opgave 3Paddenstoelen

Vooral in de herfst zie je veel paddenstoelen in onze loofbossen. Paddenstoelen zijn de voortplantingsorganen van bepaalde schimmels. De schimmels breken dood materiaal af, zoals hout en gevallen bladeren. In de…

Vooral in de herfst zie je veel paddenstoelen in onze loofbossen. Paddenstoelen zijn de voortplantingsorganen van bepaalde schimmels. De schimmels breken dood materiaal af, zoals hout en gevallen bladeren. In de herfst is er veel dood materiaal in het bos. Dit dode materiaal bevat voedingsstoffen voor de schimmels.

31p
Waardoor is er in de herfst meer dood materiaal dan in de zomer?
............................................................................................................................
............................................................................................................................
41p
Organismen zijn te verdelen in consumenten, producenten en reducenten.
Tot welke groep behoren de schimmels?
A tot de consumenten
B tot de producenten
C tot de reducenten
51p
Welke van de tekeningen stelt een schimmelcel voor?
figuur bij de opgave
A tekening 1
B tekening 2
C tekening 3

opgave 4Alcoholgebruik in Nederland

Van alcoholhoudende dranken kun je beter niet te veel drinken. Volgens een onderzoek drinken volwassen mannen gemiddeld veertien glazen alcoholhoudende drank per week. Volwassen vrouwen drinken gemiddeld zeven glazen…

Van alcoholhoudende dranken kun je beter niet te veel drinken. Volgens een onderzoek drinken volwassen mannen gemiddeld veertien glazen alcoholhoudende drank per week. Volwassen vrouwen drinken gemiddeld zeven glazen alcoholhoudende drank per week. Overgewicht in de vorm van een ‘bierbuik’ is één van de mogelijke gevolgen van overmatig gebruik van alcohol.

62p
Maak met behulp van de gegevens uit de informatie het staafdiagram hieronder
af.
20
gemiddeld
aantal glazen
per w eek 15
10
5
0 √(mannen vrouwen)
71p
Wat zijn twee gevolgen van overmatig gebruik van alcohol?
A botaanmaak en leverbeschadiging
B botaanmaak en overgewicht
C leverbeschadiging en overgewicht
81p
Uit een onderzoek is gebleken dat mannen vaker veel alcohol drinken dan
vrouwen.
De tabel geeft het percentage alcoholdrinkers uit enkele leeftijdsgroepen weer.
12-17 jaar (11%)
mannen 18-242ja5a + r √((21%))(45%)
12-17 jaar (3%)
vrouwen 18-242ja5a + r √((5)%()15%)
In welke leeftijdsgroep komen bij zowel mannen als vrouwen de meeste
alcoholgebruikers voor?
A van 12 tot en met 17 jaar
B van 18 tot en met 24 jaar
C vanaf 25 jaar
91p
De kleine hersenen werken door alcohol minder goed.
Iemand met veel alcohol in het bloed krijgt dan problemen met zijn evenwicht.
figuur bij de opgave
In de afbeelding is een doorsnede van de hersenen weergegeven.
Welke letter geeft de kleine hersenen aan?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 5Zwangerschap

Jantien is zwanger. De dokter informeert haar over prenataal onderzoek. Met prenataal onderzoek kan een afwijking bij haar embryo worden vastgesteld.
101p
Geef een voorbeeld van prenataal onderzoek waarbij een afwijking aan haar
embryo kan worden vastgesteld.
............................................................................................................................
111p
Het embryo is ontstaan na bevruchting van de eicel.
In welk deel van het voortplantingsstelsel heeft de bevruchting plaatsgevonden?
A in de baarmoeder
B in een eierstok
C in een eileider
D in de vagina

opgave 6Bloeddruk

Als mensen ouder worden stijgt de bloeddruk meestal. Bij een bloeddrukmeting wordt een bovendruk en een onderdruk gemeten. In het diagram is de gemiddelde bovendruk van mannen en vrouwen weergegeven op verschillende…

Als mensen ouder worden stijgt de bloeddruk meestal. Bij een bloeddrukmeting wordt een bovendruk en een onderdruk gemeten. In het diagram is de gemiddelde bovendruk van mannen en vrouwen weergegeven op verschillende leeftijden. 190 Legenda: gemiddelde bovendruk vrouw 180 man 170 160 150 140 130 120 0 0 20 30 40 50 60 70 80 leeftijd

121p
Op welke leeftijd is volgens het diagram de gemiddelde bovendruk van mannen
en vrouwen aan elkaar gelijk?
............................................................................................................................
131p
Een hoge bovendruk kan op hoge leeftijd (65 jaar en ouder) zorgen voor
problemen. Hoe hoger de bovendruk, hoe groter de kans is op het krijgen van
een hersenbloeding.
Wie hebben volgens de informatie op hoge leeftijd een grotere kans op het
krijgen van zo’n hersenbloeding, mannen of vrouwen?
A mannen, want ze hebben een hogere bovendruk
B mannen, want ze hebben een lagere bovendruk
C vrouwen, want ze hebben een hogere bovendruk
D vrouwen, want ze hebben een lagere bovendruk
141p
De bloeddruk is niet hetzelfde in alle bloedvaten.
Hieronder is het bloedvatenstelsel schematisch weergegeven.
figuur bij de opgave
In welk van de aangeven bloedvaten is de bloeddruk het hoogst?
A in bloedvat P
B in bloedvat Q
C in bloedvat R

opgave 7De menstruatiecyclus

De menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen. Tijdens de menstruatiecyclus vinden gebeurtenissen plaats, zoals de menstruatie en de ovulatie.
151p
In de afbeelding is in een schema aangegeven wanneer de ovulatie plaatsvindt.
Drie perioden van de menstruatiecyclus zijn met een hokje aangegeven.
Geef met een kruisje aan in welke periode de menstruatie plaatsvindt.
1 5
14
28
ovulatie

opgave 8Gluten

Gluten zijn eiwitten die voorkomen in granen zoals tarwe, haver, gerst en rogge. Als mensen overgevoelig zijn voor gluten krijgen ze een bepaalde darmziekte.
161p
Hieronder zie je een afbeelding van de Schijf van Vijf.
figuur bij de opgave
Tot welke groep behoren voedingsmiddelen waarin gluten voorkomen?
A groep P
B groep Q
C groep R
D groep S
E groep T
171p
Mensen met deze darmziekte nemen minder vitamines op.
Krijgen ze dan een gebrek aan beschermende stoffen, bouwstoffen of
reservestoffen?
A beschermende stoffen
B bouwstoffen
C reservestoffen
181p
Door deze darmziekte wordt de dunne darm aangetast.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de dunne darm aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
D letter S

opgave 9Een vogelsnavel

191p
Op de afbeelding is een snavel van een vogel te zien.
figuur bij de opgave
Voor welk voedsel is de puntige snavel op de afbeelding geschikt?
A voor het eten van insecten
B voor het eten van planten
C voor het eten van zaden

opgave 10Bello

Bello, de hond van Peter, loopt vaak ergens tegen aan. Peter denkt dat Bello iets aan zijn ogen heeft. Een dierenarts vindt bij Bello een afwijking aan zijn ooglenzen. Het netvlies werkt nog wel goed. Hiernaast is…

Bello, de hond van Peter, loopt vaak ergens tegen aan. Peter denkt dat Bello iets aan zijn ogen heeft. Een dierenarts vindt bij Bello een afwijking aan zijn ooglenzen. Het netvlies werkt nog wel goed. Hiernaast is een tekening van een doorsnede van een oog weergegeven.

201p
Welke letter geeft het netvlies aan?
A letter P
B letter Q
C letter R
211p
De ooglens van Bello is troebel. Dit is te zien aan een grijswitte pupil.
Dit is bij weinig licht goed te zien omdat de pupil dan groter is.
Leg uit waarvoor de pupil bij weinig licht groter is.
............................................................................................................................
............................................................................................................................
221p
De vertroebeling van Bello’s ooglens is een gevolg van suikerziekte.
Bij suikerziekte werkt de alvleesklier niet goed.
De afbeelding toont een deel van het verteringsstelsel van een hond.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft de alvleesklier aan?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 11Het watervorkje

Het watervorkje is een groene waterplant. Van de plant breken in een aquarium soms stukjes af. Deze stukjes groeien dan verder tot nieuwe plantjes. Hiernaast zie je een afbeelding van het watervorkje.
231p
Als het aquarium in het licht staat, zie je belletjes uit het plantje komen.
Het gas in deze belletjes ontstaat bij de fotosynthese.
Welk gas is dat?
A koolstofdioxide
B waterdamp
C zuurstof
241p
Hoe plant het watervorkje zich voort volgens de informatie?
A alleen geslachtelijk
B alleen ongeslachtelijk
C zowel geslachtelijk als ongeslachtelijk

opgave 12Labyrintvissen

Labyrintvissen zijn vissen die in Nederland gehouden worden in aquariums. De vissen hebben een dik lichaam.
251p
Wat is de naam van de ademhalingsorganen van de meeste vissen?
A kieuwen
B longen
C tracheeën
261p
Er zijn veel verschillende soorten labyrintvissen.
Met behulp van een determineertabel is het mogelijk om de soorten van elkaar
te onderscheiden.
De volgende determineertabel is beschikbaar:
1a de vis heeft één donkere stip op lichaam of staart........................ ga naar 2
1b de vis heeft geen donkere stip op lichaam of staart...................... ga naar 3
2a de vis heeft vanaf het oog naar de staart een zwarte lijn.... diamantgourami
2b de vis heeft lichte strepen op het lichaam.......................chocoladegourami
3a de vis heeft één kleur............................................................. zoengourami
3b de vis heeft meerdere kleuren............................................. honinggourami
Tot welke soort behoort de labyrintvis uit de afbeelding?
Gebruik de gegevens uit de determineertabel.
A diamantgourami
B chocoladegourami
C zoengourami
D honinggourami

opgave 13Slakken

Slakken voeden zich onder andere met blaadjes. Je ziet ze vaak van de ene naar de andere plant kruipen op zoek naar voedsel. Naaktslakken laten dan een slijmerig spoor achter. Soms stoten ze tegen een muur aan. Ze…

Slakken voeden zich onder andere met blaadjes. Je ziet ze vaak van de ene naar de andere plant kruipen op zoek naar voedsel. Naaktslakken laten dan een slijmerig spoor achter. Soms stoten ze tegen een muur aan. Ze trekken dan hun ogen terug.

272p
Voeden is een levenskenmerk.
Geef nog twee andere levenskenmerken dan voeden die in de informatie
genoemd zijn.
1.........................................................................................................................
2.........................................................................................................................
281p
Slakken hebben een eenvoudig zenuwstelsel.
Dit zenuwstelsel is net als bij de mens opgebouwd uit zenuwcellen.
figuur bij de opgave
Welke tekening stelt weefsel voor uit het zenuwstelsel van een slak?
A tekening 1
B tekening 2
C tekening 3
D tekening 4

opgave 14Lelietje-van-dalen

Het lelietje-van-dalen komt onder andere voor in bossen. De plant bloeit in mei en juni met witte bloemen. De bloemen verspreiden een geur. De bladeren zijn leerachtig. P
291p
Op de afbeelding is een deel van een bloem van het lelietje-van-dalen
aangegeven met de letter P.
Wat is de naam van dit deel van de bloem?
A kelkblad
B meeldraad
C stamper
301p
Hoe worden de bloemen van het lelietje-van-dalen bestoven?
A alleen door de wind
B alleen door insecten
C zowel door insecten als door de wind
311p
In de afbeelding is een schematische tekening van een cel te zien van een
lelietje-van-dalen.
figuur bij de opgave
Wat is de naam van deel P?
A celkern
B luchtholte
C vacuole

opgave 15Geslachtshormonen

Geslachtshormonen beïnvloeden onder andere de secundaire geslachtskenmerken. Bodybuilders benadrukken secundaire geslachtskenmerken zoals spieropbouw en spierkracht.
321p
Waar worden bij een man geslachtshormonen geproduceerd?
A in de bijballen
B in de teelballen
C in de zaadblaasjes
331p
Noem een secundair geslachtskenmerk van een man dat niet in de informatie
genoemd is.
............................................................................................................................
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 16De mondholte

342p
Piet maakt een poster over de mondholte.
Een van de afbeeldingen op zijn poster is een tekening van een kies.
Enkele delen van de kies zijn door Piet aangegeven met hokjes.
In de legenda is bij elke letter een naam van een deel van een kies aangegeven.
Zet de letters P, Q en R uit de legenda in het juiste hokje.
figuur bij de opgave
351p
Een andere afbeelding op de poster van Piet is die van de mondholte.
figuur bij de opgave
In de afbeelding is de huig aangegeven.
Wat is de taak van de huig bij het slikken?
A De huig sluit de luchtpijp af.
B De huig sluit de neusholte af.
C De huig sluit de slokdarm af.