bij dit examen
Meerkeuzevragen
− Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
− Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A
(2) 
(3) 
D
D
D
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.
(2) (3) opgave 1Amandelen
11p
Schrijf een spijsverteringssap op dat ook bacteriën bestrijdt.
..................................................................................................................
21p
Schrijf een orgaanstelsel op dat door deze kou plaatselijk minder
Petra is geopereerd aan haar amandelen. Na de operatie krijgt ze een
waterijsje. Door het eten van het ijsje vermindert de pijn. Er ontstaan dan
minder impulsen door de kou.
Schrijf een orgaanstelsel op dat door deze kou plaatselijk mindergevoelig wordt voor pijn.
..................................................................................................................
opgave 2Makreelhaaien
Makreelhaaien jagen actief op kleine vissen en verbruiken daarbij veel energie. Deze energie gebruiken makreelhaaien vooral om snel te zwemmen en snel te reageren op bewegingen van hun prooien. Energie komt vrij bij verbranding, waarvoor makreelhaaien zuurstof nodig hebben. Net als andere vissen krijgen makreelhaaien door hun kieuwen zuurstof binnen. Tijdens het jagen versnelt de hartslag.
31p
De ademhaling blijft gelijk.
De ademhaling wordt langzamer.
De ademhaling wordt sneller.
Wat gebeurt er met de ademhaling van makreelhaaien tijdens het jagen?
De ademhaling blijft gelijk. De ademhaling wordt langzamer. De ademhaling wordt sneller.42p
Schrijf twee levenskenmerken op die niet in de informatie staan.
In de informatie zijn enkele levenskenmerken genoemd.
Schrijf twee levenskenmerken op die niet in de informatie staan.levenskenmerk 1:......................................................................................
levenskenmerk 2:......................................................................................
51p
Leg uit dat de getekende cel niet afkomstig kan zijn van een makreelhaai.
..................................................................................................................
..................................................................................................................
opgave 3Verstopping
opgave 4Zon op foto
In een onderzoek naar pupilgrootte werden onderstaande foto’s gebruikt. Als je naar een normale foto kijkt waarop de zon te zien is, blijkt je pupilgrootte te veranderen. Dezelfde verandering treedt ook op als je naar een felle lamp of in de zon kijkt. De pupilgrootte verandert onbewust. Het kijken naar een omgekeerde foto waarop de zon te zien is, geeft nauwelijks een verandering van je pupilgrootte.
Julian kijkt naar de normale foto waarop de zon te zien is en vervolgens naar de normale foto zonder zon. Hierdoor verandert de pupilgrootte en de hoeveelheid licht die door het glasachtig lichaam gaat. • Wordt de pupil dan groter? En wordt de hoeveelheid licht die door het glasachtig lichaam gaat dan groter? • Kruis de juiste antwoorden aan in het schema. Wordt de pupil dan groter? Wordt de hoeveelheid licht die door het glasachtig lichaam gaat dan groter?
opgave 5Schildklier
141p
Er vindt minder verbranding plaats in haar cellen.
Het zoutgehalte van haar bloed vermindert.
Ze vormt minder geslachtscellen.
Welk gevolg heeft dat voor Esmeralda?
Er vindt minder verbranding plaats in haar cellen. Het zoutgehalte van haar bloed vermindert. Ze vormt minder geslachtscellen.151p
orgaan Q
orgaan R
orgaan S
Je ziet een lichaam met organen.
Welk orgaan is de schildklier?
orgaan Q orgaan R orgaan S161p
Hoe heet bloedvloeistof T?
Het schildklierhormoon wordt via de bloedvloeistof door het lichaam
vervoerd. In een reageerbuis met bloed is de bloedvloeistof aangegeven
met letter T.
Hoe heet bloedvloeistof T?..................................................................................................................
opgave 6Planteneters en vleeseters
Sommige dieren eten vooral planten, andere eten vooral vlees. Planteneters en vleeseters verschillen in hun gebit en in de lengte van hun dunne darm. Je ziet twee kaken. De kaken zijn afkomstig van twee diersoorten die even groot en even zwaar zijn. diersoort P diersoort Q
171p
Zet een kruisje bij de diersoort met knipkiezen. En zet een kruisje bij de
diersoort met de langste dunne darm.
opgave 7Voedingsmiddelen en voedingsstoffen
181p
in vak 1
in vak 3
in vak 4
in vak 5
De voedingsmiddelen in vak 2 bevatten eiwitten.
In welk van de andere vakken bevatten voedingsmiddelen per 100 gram
gemiddeld de meeste eiwitten?
in vak 1 in vak 3 in vak 4 in vak 5191p
koolhydraat
mineraal
vezel
vitamine
Voedingsstoffen hebben functies in het lichaam.
Welke voedingsstof dient als brandstof en als reservestof in het lichaam?
koolhydraat mineraal vezel vitamine201p
in orgaan Q
in orgaan R
in orgaan S
in orgaan T
in orgaan U
Gal heeft een rol bij het verteren van vetten.
In welk orgaan wordt gal gemaakt?
in orgaan Q in orgaan R in orgaan S in orgaan T in orgaan U212p
Schrijf twee andere schadelijke gevolgen op.
Veel voedsel bevat suiker. Suiker kan schadelijk zijn voor de gezondheid
en zou tot suikerziekte kunnen leiden.
Schrijf twee andere schadelijke gevolgen op.1:..............................................................................................................
2:..............................................................................................................
opgave 8Paarse schubwortels
Paarse schubwortels zijn zeldzame planten met paarse bloemen. De planten boren met hun wortels gaatjes in de vaatbundels van andere planten. Vervolgens zuigen paarse schubwortels sappen uit deze vaatbundels. Hierdoor hebben paarse schubwortels geen fotosynthese nodig. Zaden van paarse schubwortels worden verspreid door mieren. Paarse schubwortels maken ook gebruik van wortelstokken om zich voort te planten.
221p
in de kelkbladeren
in de kroonbladeren
in de meeldraden
in de vruchtbeginsels
Waar worden in paarse schubwortels zaden gevormd?
in de kelkbladeren in de kroonbladeren in de meeldraden in de vruchtbeginsels231p
alleen geslachtelijk
alleen ongeslachtelijk
geslachtelijk en ongeslachtelijk
Hoe vindt bij paarse schubwortels de voortplanting plaats?
alleen geslachtelijk alleen ongeslachtelijk geslachtelijk en ongeslachtelijk241p
glucose
koolstofdioxide
zetmeel
zuurstof
Welke stof zuigen paarse schubwortels op uit andere planten?
glucose koolstofdioxide zetmeel zuurstofopgave 9Leven in een bos
251p
een consument
een producent
een reducent
Peter onderzoekt organismen in een bos. Hij ziet een paddenstoel op een
dode boomstronk. Een paddenstoel is het voortplantingsorgaan van een
schimmel.
Is deze schimmel een consument, een producent of een reducent?
een consument een producent een reducent261p
in de grote hersenen
in de hersenstam
in de kleine hersenen
Peter leest op een website dat deze paddenstoel giftige stoffen maakt.
Die giftige stoffen kunnen voor hallucineren zorgen. Bij hallucineren wordt
het bewustzijn beïnvloed. Zo kan het lijken dat groene bladeren er roze
uitzien.
Waar in het centraal zenuwstelsel wordt de bladkleur anders ervaren dan
deze is?
in de grote hersenen in de hersenstam in de kleine hersenen272p
Maak met behulp van de informatie de voedselketen af.
Peter ziet in het bos veel organismen:
− een havik (roofvogel);
− een eekhoorn die beukennootjes verzamelt;
− rupsen die blaadjes van een eikenboom eten;
− een gaai (vogel) die rupsen eet.
Maak met behulp van de informatie de voedselketen af.Schrijf bij 1, 2 en 3 de ontbrekende organismen op.
opgave 10Eekhoorns
281p
Hoe heet deze beschermlaag?
Eekhoorns zijn knaagdieren. De voorkant van de knaagtanden van
eekhoorns heeft dezelfde harde beschermlaag als de tanden van mensen.
Hoe heet deze beschermlaag?..................................................................................................................
291p
aorta
holle ader
longader
longslagader
De bouw van het hart van een eekhoorn komt overeen met die van de
mens. Van eekhoorns is bekend dat het hart ongeveer 300 keer per
minuut bloed in bloedvat P pompt. Bij mensen klopt het hart gemiddeld 60
keer per minuut.
Hoe heet bloedvat P?
aorta holle ader longader longslagaderopgave 11Castratie
Honden worden vaak gecastreerd om dominant gedrag tegen te gaan. Castreren is het weghalen van de teelballen. De teelballen produceren zaadcellen en een regelende stof. Die regelende stof zorgt dat mannelijke dieren het dominante gedrag vertonen.
301p
adrenaline
geslachtshormoon
groeihormoon
insuline
Welke regelende stof wordt door de teelballen gemaakt?
adrenaline geslachtshormoon groeihormoon insuline311p
de prostaat
de zaadblaasjes
een deel van de zaadleiders
Een gecastreerde hond kan zich niet meer voortplanten. Voortplanting is
ook te voorkomen door een hond te steriliseren.
Wat wordt bij sterilisatie verwijderd?
de prostaat de zaadblaasjes een deel van de zaadleiders322p
Schrijf twee andere secundaire geslachtskenmerken op die zich door
In de zeventiende eeuw werden ook jonge jongens wel eens gecastreerd.
Deze jongens werden gecastreerd voordat ze de puberteit bereikten. Zo
werd hun jongensstem behouden. Ze werden dan operazangers.
De vroege castratie voorkwam ook de ontwikkeling van de andere
secundaire geslachtskenmerken.
Schrijf twee andere secundaire geslachtskenmerken op die zich doordeze castratie niet kunnen ontwikkelen.
1:..............................................................................................................
2:..............................................................................................................
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 12Ademhalingsstelsel
331p
De ingeademde lucht wordt gekeurd.
De ingeademde lucht wordt gezuiverd.
De ingeademde lucht wordt verwarmd.
Door de neus ademen heeft voordelen ten opzichte van ademen door de
mond. Een van de voordelen van neusademhaling heeft te maken met de
vele bloedvaten in de wand van de neusholte.
Wat is de invloed van die vele bloedvaten op de ingeademde lucht?
De ingeademde lucht wordt gekeurd. De ingeademde lucht wordt gezuiverd. De ingeademde lucht wordt verwarmd.341p
in de bronchiën
in de longblaasjes
in de luchtpijp
Waar vindt in het ademhalingsstelsel de gaswisseling plaats?
in de bronchiën in de longblaasjes in de luchtpijp351p
Wat is de belangrijkste functie van hoesten?
Verkouden mensen hoesten vaak.
Wat is de belangrijkste functie van hoesten?..................................................................................................................
361p
bloedplaatjes
rode bloedcellen
witte bloedcellen
Koolstofmonoxide in sigarettenrook is gevaarlijk. Koolstofmonoxide
vervangt de zuurstof in de bloeddeeltjes die als functie hebben zuurstof te
vervoeren.
Welke bloeddeeltjes vervoeren door die koolstofmonoxide minder
zuurstof?
bloedplaatjes rode bloedcellen witte bloedcellenopgave 13Ontwikkelingsfasen
371p
de babyfase
de kleuterfase
de peuterfase
De ontwikkeling van mensen wordt in fasen ingedeeld.
Welke ontwikkelingsfase is in de afbeelding te zien?
de babyfase de kleuterfase de peuterfaseBij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
11p
21p
31p
C
42p
51p
61p
A
71p
A
81p
A
91p
D
101p
111p
121p
B
131p
141p
A
151p
A
161p
171p
181p
D
191p
A
201p
B
212p
221p
D
231p
C
241p
A
251p
C
261p
A
272p
281p
291p
A
301p
B
311p
C
322p
331p
C
341p
B
351p
361p
B
371p
A