Eindexamen nederlands vmbo bb 2003, tijdvak 1

Een wesp kun je maar beter uit de weg gaan. Vooral als je allergisch bent voor wespensteken, kan zo’n zomerse plaaggeest een levensgevaarlijk monster worden. 1 Wie ooit door een wesp gestoken is, gemaakt om zich ertegen te kunnen weet uit ervaring dat je maar beter geen wapenen. En dat doet het door ruzie met het beestje kunt maken. Het afweerstoffen aan te maken. Als je dan angeltje mag dan wel uiterst klein zijn, de 45 voor de tweede keer wordt gestoken, 5 gevolgen van een steek kunnen erg groot herkent het lichaam het gif. Dan worden zijn. Er ontstaat heel snel een rode plek op onmiddellijk de afweerstoffen je huid die pijnlijk opzwelt en soms dagen ingeschakeld. Vos: “Bij een allergisch lang jeukt. Deze reactie is dan wel erg persoon is er echter het probleem, dat de vervelend, maar nog niet zo erg. Wie 50 afweerstoffen een reactie in het lichaam 10 allergisch is voor wespengif, krijgt nog oproepen. Deze reactie is vele malen veel grotere problemen. De steek kan dan gevaarlijker dan het gif van de steek zelf. zelfs leiden tot de dood van het 5 slachtoffer. gevaar komen! Er ontstaat namelijk bijna 55 direct een hevige zwelling. Als je bijvoor- Wespensteek beeld in je arm bent gestoken, dan wordt 2 Apotheker B. Vos is ervan overtuigd die arm wel anderhalf keer zo dik. En 15 dat er elk jaar heel wat mensen in ernstige rood. Maar wat erger is: je kunt zelfs in gezondheidsproblemen komen als gevolg een shocktoestand komen en dan krijgen van wespensteken. Hij vertelt: “Elke 60 je hersens te weinig zuurstof. Hier gaat je zomer zijn er veel mensen die voor hart op reageren door sneller te kloppen. behandeling met spoed naar een arts of Bij mensen met een zwak hart kan dit 20 naar de eerstehulppost van een zieken- leiden tot een hartaanval. Met andere huis moeten worden gebracht. Dit geldt woorden: een allergische reactie op een niet alleen voor mensen die door een wesp 65 wespensteek kan dodelijk zijn.” zijn gestoken. Ook bijen- en hommelsteken kunnen zeer hevige, EgiPen 25 allergische reacties oproepen.” 6 3 Toch zorgen wespen vaak voor de steek meteen medische zorg krijgen. Als meeste problemen. Dat komt doordat je van jezelf weet dat je allergisch bent, wespen nu eenmaal hardnekkiger en kun je in de zomer maar beter een EgiPen brutaler zijn dan bijen en hommels. 70 op zak hebben. Dat is een apparaatje 30 Wespen komen het liefst op mensen af, waarmee je jezelf direct kunt inspuiten terwijl bijen en hommels vooral bloemen met een dosis adrenaline. Dit is een stof opzoeken. Wespen blijven voortdurend die het gevaarlijkste gif van een wespen- om je hoofd cirkelen. Ze zijn niet weg te steek tegengaat. Adrenaline zorgt ervoor slaan van zoete drankjes en als je niet 75 dat de bloeddruk stijgt en dat het lichaam 35 oppast, kruipen ze in je kleding. niet in een shocktoestand komt. Na het gebruik van de EgiPen moet je toch nog Afweerstoffen naar een dokter voor aanvullende 4 Wie voor het eerst gestoken wordt, behandeling of controle. kan heftig reageren. “Maar een allergische reactie treedt bij de eerste steek nooit op”, Naar een artikel van Kitty van Gerven beweert Vos. Daarvoor moet je minimaal Brabants Dagblad, 15 augustus 2001 40 één keer eerder zijn gestoken. Het lichaam moet eerst met het gif hebben kennis-

De meest voorkomende jongensnaam in de grote steden is Mohammed. Daarmee heeft de Nederlandse voornamencultuur er een nieuwe topper bij gekregen. 1 “Het is niet zo moeilijk om er- 4 achter te komen dat Mohammed in de 40 komt ook bij Turkse kinderen veel grote steden de meest gekozen jongensnaam is”, zegt naamkundige 5 Doreen Gerritzen van het Meertens- instituut in Amsterdam. “Meer dan de helft van de kinderen die geboren 45 kiezen niet alleen veel Marokkanen, worden, zijn van allochtone afkomst. Islamitische ouders kiezen er vaak 10 voor om de eerstgeboren zoon Mohammed te noemen, naar de stichter van de islam.” 50 gebruikt.” 2 Sommige ouders noemen zelfs 5 meer kinderen uit hun gezin 15 Mohammed. Onderzoeker Doreen Gerritzen onderzocht het landelijk bestand van de kinderbijslag en 55 Gerritzen: “Maar deze naam staat ontdekte dat van de 7166 Mohammeds bijna 10 procent een 20 broer heeft met dezelfde naam. 3 Het gevolg is dat er in sommige 6 schoolklassen in Amsterdam of 60 waren de namen Maria, Johanna en Rotterdam drie of zelfs meer Mohammeds zitten. “Ach”, zegt 25 conciërge Roy Borgen van SG Calvijn in Amsterdam-West, “dat is niet echt een probleem. Dan wordt de een bij 65 plaats. Nu staan Sanne, Anne, Fleur de achternaam genoemd en de ander bij de voornaam.” Van de leerlingen 30 op de school is 80 procent van Marokkaanse of Turkse afkomst. Volgens conciërge Borgen speelt de 70 gezien zit Mohammed nog niet in de achternaam bij Marokkanen een grotere rol dan bij Nederlanders. “Als 35 je ‘Mohammed’ roept in bepaalde wijken, kijkt iedereen op straat om. Daarom noem ik hun achternaam erbij.”

Hij hapt naar adem. Misselijk krijg je Alex Brandsma niet zo snel, maar van een ritje in La Via Volta raakt zijn maag nog altijd overstuur. De karretjes gaan wel drie keer over de kop en rijden een heel stuk achteruit. “Daar moet je niet te vaak in stappen.” Alex (34) uit Bolsward is verslaafd aan ritjes in de achtbaan. 1 In een achtbaan kruipt Alex 5 Brandsma graag in het achterste 40 te wijten dat er ongelukken gebeuren. karretje. In dat heel korte moment van de vrije val kom je altijd even los van 5 de zitting. Hij weet er alles van. Elk jaar bezoekt Alex op z’n minst veertig pretparken. Zijn motto is: hoe sneller, 45 achtbaan in. Er was geen onderhoud hoe mooier. 2 Al op jonge leeftijd had Alex een 10 bijzondere belangstelling voor acht- 6 banen. Aan één ritje had hij nooit genoeg. De achtbaan bleef hem 50 portemonnee bewaart hij altijd de lokken, ook toen hij ouder werd. Alex reist nu van hot naar her. Alle aantrek- 15 kelijke pretparken in Europa en Amerika heeft hij bezocht. Hij heeft al in een paar honderd verschillende 55 in Duitsland, het Walibipretpark in achtbanen gezeten. 3 Hij kickt op de snelheid, de 20 loopings en het duizelingwekkende gevoel van de vrije val. Als je loskomt van de zitting, geeft dat een geweldig 60 mij niets.” gevoel. Dit voel je vooral tijdens de val 7 als je in het achterste karretje zit. 25 ‘Airtime’ noemen ze dat. 4 Bang dat hem in de achtbaan iets overkomt, is Alex niet. Volgens hem 65 pretpark in de buurt zijn. Binnenkort zijn de pretparken in Europa en Amerika zeer veilig. “Dagelijks zijn er 30 grondige inspecties. Houten en stalen achtbanen worden voor openingstijd helemaal nagelopen en de karretjes 70 heeft hij zich voorgenomen. “Er is maken testritten met zandzakken. Ik heb er een groot vertrouwen in. Het is 35 veiliger dan vliegen. Sterker nog, rondlopen in een pretpark levert meer risico op dan een ritje in de achtbaan”, meent Alex.