Eindexamen nederlands vmbo bb 2013, tijdvak 1

De wolf klopt op de deur 1 In Nederland klinkt het als een sprookje: tijdens een boswande- ling kom je ineens een wolf tegen. Toch zou het binnen enkele tientallen jaren waarheid kunnen worden. Er leven al 4 wolven in Duitsland, op nog geen 200 kilometer van de Neder- landse grens. Dat is voor een wolf gelijk aan vier nachtjes lopen. Boeren vrezen voor hun vee, ouders voor hun kinderen. Natuurbeschermers vinden de angst voor de wolf nogal overdreven. Volgens hen is de wolf meer een zegen voor de natuur dan een gevaar voor de mens. houdt hij niet, maar in grote delen 2 Vroeger kwam de wolf in heel Europa voor. In de middeleeuwen kreeg het dier een slechte naam, toen hongerige wolven vee gingen opvreten. Voor de arme boeren was het verlies van een schaap of een 5 kalf een ramp. Zeker toen honds- dolle wolven mensen gingen aanvallen, werd besloten om het beest fanatiek te gaan bestrijden. Zo fanatiek, dat er al gauw geen wolven meer over waren. bossen, wat weer vossen, raven en 3 Maar de wolf is op eigen kracht aan een indrukwekkende terug- komst aan het werken. Tegen- woordig leven er op ons continent circa 18.000 wolven, in het noorden (Zweden), maar vooral in het oosten (Rusland). Vanuit de 6 donkere bossen aldaar is het dier via Polen naar Duitsland getrokken, waar nu zo’n vijftig tot zestig exem-

schapen verloren hebben door een wolf, een schadevergoeding. Ons land telt 1,7 miljoen schapen; dat is teveel om hier eenzelfde regeling te treffen. Moeten de roofdieren dan misschien zoals in de middel- eeuwen opnieuw bestreden worden? Volgens deskundigen zal dat moeilijk zijn, omdat het dier tegenwoordig een beschermde diersoort is. Probeer zijn uiterlijk goed te 7 Wolvenliefhebber Rinus Manders wil mensen geruststellen. Hij heeft in Spanje ooit een wolf in het wild gezien en zal die gebeurte- Naar een artikel van Monique Prins Eindhovens Dagblad, 7 september 2010

De puber snapt er niks van 1 Psycholoog Eveline Crone deed onderzoek naar de werking van de hersenen van pubers en schreef er een boek over: ‘Het 3 puberende brein’. Wie het leest, krijgt bijna medelijden met jongeren tussen pakweg tien en zestien jaar. Het is terecht dat ze zich vaak onbegrepen voelen door volwassenen met hun lastige vragen. Waarom heb je dat T-shirt gekocht, terwijl je toch zo graag naar de film wilde? Waarom ben je niet thuisgeko- men op de afgesproken tijd? Waarom heb je dat proefwerk niet voorbereid, terwijl je er zo slecht voor staat? 4 2 Volgens Eveline Crone kunnen pubers deze vragen vaak niet beantwoorden. Ze kunnen er namelijk niets aan doen dat ze af en toe de verkeerde beslissingen nemen. Het deel van hun hersenen dat de emoties aanstuurt, is overactief, terwijl hun ‘nuchtere verstand’ nog niet in staat is om die emoties te beheersen. Daardoor nemen pubers gemakkelijk hoge risico’s en zijn ze erg gevoelig voor spanning en sensatie. De 5 psychologe Eveline Crone van de Universiteit Leiden zegt dat pubers gemakkelijk uit balans te brengen zijn: “De ene keer zie je ze heel volwassen reageren en de andere keer juist helemaal niet. Zelf kunnen ze dat niet goed uitleggen en ook volwassenen begrijpen het meestal niet. Die zien een lastig kind dat onverstandige dingen doet,

op volwassenen te lijken. Maar omdat hun lichaam nog in de groei is en energie nodig heeft, hebben ze wél meer slaap nodig dan vol- wassenen. Het is dan ook logisch dat ze zich ’s ochtends verslapen en dat ze in het weekend heel lang uitslapen. Zo lopen ze tijdens een schoolweek een blijvend slaaptekort op, omdat schooltijden nu eenmaal 7 zijn afgestemd op de werktijden van volwassenen. nen wonderbaarlijk goed technische 6 Pubers wekken de indruk dat ze veel dingen goed tegelijk kunnen: telefoneren, msn’en, brommer rijden …, maar dat blijkt niet uit de onderzoeksgegevens. Multitasken vereist een heel goed werkgeheu- gen en juist dat is bij pubers nog in ontwikkeling. Je moet informatie in én uit je hoofd kunnen houden (filteren), want alleen dan kun je doelgericht een opdracht uitvoeren. Naar een artikel van Malou van Hintum www.volkskrant.nl, 18 oktober 2008

We worden dom van internet 1 Het voortdurend gezap en geklik van link naar link en website naar website leidt ertoe dat mensen van nu zich altijd opgejaagd voelen. Ze verliezen hun vermogen zich te concentre- ren en dieper na te denken. Internet stimuleert oppervlakkig- heid. Dat beweert de Ameri- kaanse schrijver Nicholas Carr. de ene kwab groeit, de andere 2 Nicholas Carr ontdekte een tijdje geleden dat hij niet meer kan lezen. De Amerikaanse schrijver heeft het gevoel dat iets of iemand met zijn hersenen knoeit en zijn 4 geheugen opnieuw inricht. Carr denkt niet meer zoals hij altijd dacht. “Niet dat ik mijn verstand verlies, voor zover ik dat kan overzien, maar het verandert wel.” Hij is zich daarvan het sterkst bewust als hij een boek probeert te lezen. Dat lukt niet meer. Voorheen kon hij zich laten meeslepen door een goed verhaal, nu is hij binnen enkele pagina’s afgeleid. Als Carr snapt wat er aan de hand is, verhuist hij van de stad naar een hut in de bergen van Colorado en schrijft, afgesneden van tv en internet, in alle rust een lang en diep doordacht boek. Met de komst van klokken werd het 3 In dat boek met de titel ‘The Shallows – What Internet is Doing to our Brains’ (vertaald: De ondiepten – Wat internet met onze hersenen doet) beweert Carr dat we dom worden van internet. Elke dag struinen we tientallen websites af, plaatsen we doorlopend berichtjes

5 Maar alle veranderingen door de eeuwen heen zijn volgens Carr peanuts vergeleken bij de gevolgen van internet. Als we online zijn – dat zijn we bijna allemaal steeds 7 vaker – laten we ons steeds afleiden. We hunkeren zo naar nieuws en informatie, dat we altijd op scherp staan. We vliegen van website naar website en worden steeds weer verleid verder te klikken. We volgen een link … en nóg een link. Áls we al terugkomen bij het artikel dat we lazen, zijn we vergeten waarover het ging. kunnen alles weten, maar weten 6 Maar we lézen toch op internet? Volgens Carr is het ontnuchterende antwoord: “Nee, we lezen niet. We scannen websites, zoals we krantenkoppen lezen, alleen maar ernaar kijken, daarna meteen doorzappen naar onderaan de pagina. Anders dan je zou denken, is dit geen onbedoeld en slecht Naar een artikel van Henk Blanken Eindhovens Dagblad, 31 juli 2010

Wadoptie Adopteer een stuk wad! Een stuk wad cadeau? Ja, dat leest u goed. U kunt nu een stuk wad cadeau geven! Aan een ander, of aan uzelf. Een stukje zeehondenplaat bijvoorbeeld, of een paar vierkante meter kwelder. Da’s niet alleen een mooi nieuwjaarsgeschenk, maar ook een belangrijke gift. Want alleen met bijdragen van waddenfans zoals u kunnen wij dit unieke natuurgebied beschermen. En die bescherming is hard nodig, want de Waddenzee blijft kwetsbaar. Kijk dus snel op www.wadoptie.nl. Voor slechts € 5,- per jaar kunt u vijf hectare wad adopteren. U kiest zelf welk stuk u wilt. Een prachtcadeau: uw eigen stukje Waddenzee. Adopteer nu een stuk wad voor slechts € 5,- per jaar! www.wadoptie.nl