Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2004, tijdvak 1

Tijdens een aardrijkskundeles over natuurlijke hulpbronnen kregen de leerlingen in klas 4 VMBO ook opdrachten die te maken hadden met ‘oriëntatie op leren en werken’. Zo moesten er beroepen gezocht worden die te maken hadden met natuurlijke hulpbronnen. Petra vond in de krant deze advertentie (zie tekst 1). In de advertentie wordt een medewerker waterbeheer gezocht. Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tekst 1. 1 De medewerker heeft onder andere als taak het controleren van de kwaliteit van het oppervlaktewater. 2 De medewerker geeft dagelijks een weersvoorspelling. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist. diagram 1 Een vorm van drinkwaterwinning

Deze vorm van drinkwaterwinning is nogal riskant. Wanneer er teveel zoet water wordt opgepompt, kan namelijk brak water of zout water worden aangezogen. In Nederland is daar een oplossing voor gevonden. Hoe voorkomt men in Nederland dat er brak water of zout water wordt opgepompt? A Door water uit spaarbekkens te laten infiltreren. B Door water uit rivieren te laten infiltreren. C Door grondwater te laten infiltreren.

tekst 2 De rivier is nog te veel een riool Rijn en Maas zijn schoner dan voorheen en toch hebben waterleidingbedrijven soms moeite er voldoende schoon water uit te halen. De strijd tegen de industriële vervuiling is succesvol geweest. De vervuiling is minder geworden. De strijd tegen een andere soort van vervuiling gaat echter nog steeds door. Die situatie begint zorgelijk te worden en vormt een serieuze bedreiging voor de drinkwaterproductie. Een oplossing voor dit probleem eist echter intensief internationaal overleg en dat zal waarschijnlijk nog jaren duren.

In Nederland worden allerlei maatregelen genomen om de vervuiling van onze rivieren tegen te gaan. In tekst 2 wordt aangegeven dat daarbij internationaal overleg nodig is. → Noem een reden waarom internationaal overleg nodig is om de problemen van de Nederlandse waterleidingbedrijven op te lossen. tekst 3 Congres over water Tijdens een congres over water op 19 juni 1998 deed prins Willem-Alexander de volgende uitspraak: “Peilverlaging en grondwateronttrekkingen op de schaal waarop die in deze laatste halve eeuw in de wereld hebben plaatsgevonden, doen de natuur geweld aan.”

tekst 4 Op camping De Papillon draaien de wasmachines op gefilterd regenwater. In Maastricht stuurt het chemiebedrijf Ciba zijn afvalwater naar de papierfabriek Sappi. Deze papierfabriek gebruikt dit water om bacteriën te doden, die bij het maken van papier ontstaan. Zoals veel Zuid-Afrikanen tapt boer Samson Chauke zijn water illegaal af van een pijp en hij laat de kraan de hele dag openstaan om zijn land te bevloeien. De dorpen verderop krijgen daardoor minder water. Het nieuwe drinkwater van Singapore heet Newater. Het was wel even slikken bij de gedachte dat Newater eigenlijk huishoudelijk afvalwater is. Dit Newater is gefilterd en gezuiverd tot het beter van kwaliteit is dan de normen van de Wereldgezondheids- organisatie.

kaart 2 Drie-Klovendam China heeft regelmatig te maken met enorme overstromingen van de rivier de Jangtsekiang. Deze overstromingen hebben al vele mensenlevens geëist. Momenteel wordt gewerkt aan de grootste stuwdam ter wereld: de Drie-Klovendam. Door de bouw van de dam hoopt men in de toekomst de waterstand in de rivier beter te kunnen regelen. Daarnaast biedt de dam de mogelijkheid om schone, duurzame energie op te wekken.

kaart 3 Tsjaadmeer 1950 Legenda: water rivier grens Steven is bezig met zijn sectorwerkstuk over natuurlijke hulpbronnen. Hij is op zoek naar informatie over het Tsjaadmeer. Dit Tsjaadmeer was ooit één van de grootste meren van Afrika. In de bibliotheek komt hij een oude atlas tegen uit 1950. Tot zijn verbazing ziet hij dat het Tsjaadmeer toen veel groter was, tenminste als hij dat vergelijkt met de atlas uit 2001.

Zo’n wateroorlog zou bijvoorbeeld gevoerd kunnen worden tussen Egypte en Sudan. Volgens Annouk zou Egypte eerder een oorlog over water beginnen dan Sudan. Volgens Carien zou juist Sudan eerder zo’n oorlog beginnen. → Geef aan wie er gelijk heeft. Kies eerst voor Annouk of Carien en schrijf er dan achter waarom zij gelijk heeft.

In de rivier de Nijl ligt het Nassermeer (zie kaart 6). Het Nassermeer is ontstaan door de bouw van een stuwdam in de Nijl. Hieronder staan twee uitspraken over dit meer. 1 De stuwdam, waardoor dit meer is ontstaan, ligt in het noorden van Sudan. 2 Het water uit dit meer wordt onder andere gebruikt voor het opwekken van elektriciteit. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

In Nederland en België wordt druk gewerkt aan de verbetering van het spoorwegnet. Bestaande spoorlijnen worden verbreed en soms worden ‘slapende lijnen’ weer opnieuw in gebruik genomen. Daarnaast zijn er nog verschillende plannen voor nieuwe spoorlijnen. Met de aanleg daarvan is men in een aantal gevallen al begonnen. Op kaart 7 staan drie spoorlijnen aangegeven. Welke letter hoort bij de Betuwelijn? A letter P B letter Q C letter R

Een methode om goederen te vervoeren is de duwvaart. Het schip op foto 9 duwt zes los te koppelen bakken. Hieronder staan twee uitspraken over deze duwvaart (zie foto 9). 1 Bij duwvaart is sprake van lagere transportkosten dan bij gewone binnenvaartschepen. 2 Duwvaart vindt vooral plaats op zee. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

figuur 1 Over een aantal jaren steken vrachtschepen met straalmotoren met de snelheid van een speedboot de Atlantische Oceaan over. Deze straalschepen leggen per etmaal 1600 kilometer af, waardoor vracht binnen een week uit de VS in Europa kan zijn. De straalschepen uit figuur 1 zouden een geduchte concurrent van zowel vrachtvliegverkeer als traditionele vrachtschepen kunnen worden voor de verbinding tussen Noord-Amerika en Europa.

Diagram 2 gaat over de overslag van containers in een aantal Europese havens. Hieronder staan twee uitspraken over diagram 2. 1 Rotterdam heeft de grootste overslag van containers. 2 Antwerpen groeit het snelst bij de overslag van containers. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Net zoals er voor een auto in een parkeergarage geld betaald wordt, betaalt men voor een schip in de haven havengeld. Hoe groter het schip, hoe meer havengeld er moet worden betaald. Hoe langer een schip in de haven ligt, hoe duurder het wordt. Bremen en Hamburg liggen beide in Duitsland en zijn concurrenten van elkaar. Bremen heeft de kleinste overslag van containers. → Hoe kan het havenbedrijf van Bremen proberen meer containerschepen in de haven te krijgen?

kaart 9 Zuid-Limburg Maastricht-Aachen tekst 9 Maastricht-Aachen Airport Maastricht-Aachen Airport is een belangrijk knooppunt voor het vrachtvervoer. Na Schiphol is Maastricht-Aachen Airport de grootste vrachtluchthaven van Nederland, die 46.600 ton vracht afhandelde in 2001. Vanwege zijn gunstige internationale ligging heeft de luchthaven volop mogelijkheden om verder te groeien als internationaal centrum voor vrachtvervoer.

diagram 3 Wegvervoer in cijfers en percentages bestemming binnenland totaal vervoerd: 407 miljoen ton %% 80,6 wegvervoer bestemming buitenland totaal vervoerd: 98,2 ton %% 37,5 666222,,,555 wegvervoer trein en binnenvaart personeel aantal werknemers: 128.000 (incl. ondersteunend personeel) %% 94 mannen

Diagram 3 heeft betrekking op het wegvervoer van Nederlandse vrachtwagens met bestemming binnenland en buitenland. Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van diagram 3. 1 De totale hoeveelheid vracht met bestemming binnenland is ruim vier keer zo groot als de totale hoeveelheid vracht met bestemming buitenland. 2 De sector vrachtvervoer is een belangrijke werkgever in Nederland. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

kaart 10 Midden-Limburg tekst 10 Rijksweg A73-Zuid is, als hij klaar is, een 42 kilometer lange autosnelweg tussen Venlo en Echt. Deze weg zal een belangrijke noord-zuid verbinding voor Limburg worden die andere wegen zal ontlasten. Met de weg worden de verkeersveiligheid, de bereikbaarheid en de leefbaarheid in Limburg bevorderd.

In Swalmen is erg veel protest tegen de aanleg van de A73-Zuid. Hieronder BEZWAREN staan twee bezwaren: A Het waardevolle beekdal van het riviertje de Swalm wordt aangetast B Rond Swalmen zijn veel archeologische resten o.a. uit de Romeinse tijd gevonden Hieronder OPLOSSINGEN staan vier mogelijke oplossingen: 1 Eerst opgravingen doen en daarna pas weg aanleggen 2 Hoge brug aanleggen 3 Open asfaltbeton (ZOAB) gebruiken 4 Op een aantal plaatsen de A73-Zuid verdiept onder het maaiveld aanleggen → Neem de letters A en B van de bezwaren onder elkaar over op het antwoordblad en zet het nummer van de juiste oplossing er achter.

Peter Brand en Mirella Stals wonen beiden in Baarlo. Peter is eigenaar van een goed lopend wegrestaurant aan de N273. Vooral vrachtwagenchauffeurs mag hij tot zijn klantenkring rekenen. Mirella Stals werkt bij Peter in de keuken van het restaurant. Ze begint 's morgens nadat ze haar twee kinderen naar de basisschool heeft gebracht. Toch fietst ze elke morgen het kleine stukje mee met de kinderen, omdat ze de N273 moeten oversteken. De kinderen blijven over op school en om drie uur staat Mirella weer bij de poort van de school. Peter is helemaal niet blij met de aanleg van de A73-Zuid. Mirella ziet ook nadelen, maar is tegelijkertijd toch wel blij met de aanleg van de snelweg. → Noem eerst een reden waarom Peter Brand helemaal niet blij is met de aanleg van de nieuwe A73-Zuid en noem daarna een reden waarom Mirella Stals wel blij is met de aanleg van de weg.