Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2011, tijdvak 1

John en Mariëlle besluiten hun zomervakantie door te brengen in Nederland. Ze zijn van plan om het Pieterpad te gaan lopen. Het Pieterpad is een wandelroute over lange afstand van Pieterburen in Groningen naar de Sint-Pietersberg in Maastricht (zie bron 1). John en Mariëlle starten met hun lange afstandswandeling in Pieterburen. Het dorpje Pieterburen ligt vlakbij een bekend water. Hoe heet dit water? A de Noordzee B de Waddenzee C het IJsselmeer

In het voorjaar van 2009 heeft een staatssecretaris een beetje reclame gemaakt voor Nederland als vakantieland. Hij zei die zomer in Nederland op vakantie te zullen gaan. Waarom zal deze staatssecretaris reclame hebben gemaakt voor Nederland als vakantieland? A Dan gaan meer mensen meedoen aan lange afstandswandelingen. B Dan help je beter mee aan een goede vakantiespreiding. C Dan wordt er meer geld voor vakanties in Nederland zelf uitgegeven. D De Nederlandse zomers zijn steeds zonniger geworden.

bron 3 Percentage lange vakanties van Nederlanders in Nederland naar provincie   2003 2004 2005 2006 2007 2008       in procenten     Groningen 2 2 2 2 2 2 Friesland 9 8 9 8 8 7 Drenthe 9 10 10 10 10 10 Overijssel 10 9 10 9 10 9 Flevoland 2 2 2 2 2 2 Gelderland 18 18 17 17 16 18 Utrecht 3 3 3 3 2 3 Noord-Holland 10 10 10 11 12 11 Zuid-Holland 7 6 6 6 6 5 Zeeland 12 10 9 9 8 9 Noord-Brabant 10 10 10 11 11 11 Limburg 11 13 13 12 13 13 Totaal 100% 100% 100% 100% 100% 100%

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bron 3 over het percentage lange vakanties in Nederland. 1 Tussen 2003 en 2008 daalde het percentage van Zuid-Holland sneller dan het percentage van Overijssel. 2 Het vrij hoge percentage van Limburg is te danken aan de populariteit van binnenlandse vakanties in een heuvelrijke omgeving. • Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

De provincie Friesland neemt volgens bron 3 een goede middenpositie in. Bron 4 laat een kaart van Friesland zien. Op de kaart is te zien wat de provincie Friesland aantrekkelijk maakt voor toeristen. Waarom komen toeristen vooral naar Friesland? Toeristen komen vooral naar Friesland om A evenementen bij te wonen. B historische steden te bezoeken. C wandeltochten te maken. D watersport te beoefenen.

De leerlingen bespreken de beide kaarten van bron 5 in de aardrijkskundeles. Jan zegt: “De meeste van deze attracties zijn alleen bedoeld voor de mensen uit de eigen stad.” Emmy zegt: “De op de kaarten aangegeven attracties zijn typische voorbeelden van dagrecreatie.” Wie heeft er gelijk? A alleen Jan B alleen Emmy C zowel Jan als Emmy D geen van beiden

De familie Kurent en de familie Bos uit Brabant zijn goede vrienden van elkaar. De familie Kurent maakt een dagtocht naar Amsterdam en de familie Bos maakt een dagtocht naar Rotterdam. Na afloop wisselen ze via de e-mail hun ervaringen uit. Het blijkt dat beide gezinnen een aantal dezelfde soort attracties heeft bezocht. • Welke soort attractie zal dat volgens bron 5 geweest kunnen zijn.

In bron 6 wordt het totaal aantal lange vakanties van Nederlanders in de periode 1970 - 2008 weergegeven. De lijnen 1, 2 en 3 gaan - in willekeurige volgorde - over: lange vakanties naar het buitenland, lange vakanties in het binnenland en het totaal aantal lange vakanties. Welke lijn gaat over de lange vakanties naar het buitenland? A lijn 1 B lijn 2 C lijn 3

Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van bron 7: 1 De meeste Nederlanders die naar deze vier landen op vakantie gaan, doen dat in de zomer. 2 De meeste Nederlanders die naar Griekenland en Turkije op vakantie gaan, verblijven op campings. • Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

bron 9 Vier verschillende reizen 1) Home of the Canadian Rockies Alberta noemt zich graag ‘home of the Canadian Rockies’. Banff, Jasper, Lake Louise en de Columbia Icefields zijn een must voor liefhebbers van de Canadese natuur. Dichtbegroeide bossen, afgewisseld door helderblauwe meren zijn uw decor voor unieke wandeltochten. U breng de nacht door in comfortabele accommodaties op prachtige lokaties. Een reis om nooit te vergeten.   2) Galápagos per luxe cruisejacht De Galápagoseilanden zijn een droombestemming voor natuurliefhebbers. Met eigen ogen kun je, in navolging van Darwin, zien hoe de fauna zich in afzondering heeft ontwikkeld. Vergeet niet om te snorkelen en te ontdekken dat zeeleeuwen enthousiaste zwemmaatjes zijn. Tijdens deze natuurexpeditie verblijft u op een luxe cruisejacht.   3) Verken de jungle van Borneo per boot De Kinabatangan rivier voert u door de prachtige jungle van Sabah in Borneo, Maleisië. Naast de overweldigende natuur zijn er unieke vogels, zoals de neushoornvogel, en uiteenlopend wild te ontdekken. Verlaat de boot om een korte jungletocht te maken in het Kinabatangan natuurreservaat. Wie weet ontdekt u de Dutch Monkey ofwel de bekende neusaap.   4) Safari Under Canvas Een mooiere safari-ervaring is er niet. Met je eigen familie of een gezelschap, onder begeleiding van een privégids, ontdek je de echte bush en het wild. De royale tenten beschikken over comfortabele bedden en een eigen buitendouche en toilet. Ideale landen voor een Safari Under Canvas: Botswana en Namibië.  

Pauline en Josanne zijn bezig met het uitzoeken van een vakantiebestemming. In een tijdschrift zien ze de advertentie van bron 9 staan waarin vier verschillende reizen worden beschreven. Pauline wil het liefst naar een gebied (zie bron 10) waar ze een grote kans heeft op hoge temperaturen en veel zon. Welke van de reizen uit bron 9 kunnen ze dan beter niet kiezen? A reis 1 B reis 2 C reis 3 D reis 4

Naar aanleiding van de advertentie volgen hieronder drie uitspraken. 1 Deze reizen worden allemaal gerekend tot de verre toeristische bestemmingen. 2 Deze reizen zijn allemaal voorbeelden van grootschalig toerisme. 3 Deze reizen zijn allemaal voorbeelden van duurzaam toerisme. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

De opwarming van de aarde heeft een effect op de waterkringloop zoals die is afgebeeld in bron 12. Zo zal er in de komende eeuw een behoorlijke stijging van de zeespiegel plaatsvinden. Hieronder staan twee mogelijke oorzaken van deze zeespiegelstijging. 1 Het afsmelten van grote hoeveelheden landijs. 2 Het toenemen van de hoeveelheid water in de kringloop. • Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet erachter of deze oorzaak juist is of onjuist.

In bron 15 wordt het totale waterverbruik in Nederland van de industrie en de elektriciteitscentrales weergegeven. Samen verbruiken zij ongeveer 13.900 miljoen m 3 per jaar. Hieronder staan drie uitspraken naar aanleiding van bron 15. 1 Leidingwater wordt vooral gebruikt bij de elektriciteitscentrales. 2 Koelwater is de belangrijkste toepassing van zoet water in de elektriciteitscentrales. 3 Leidingwater is slechts een klein deel van het totale waterverbruik in de Nederlandse industrie. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter of deze uitspraak juist is of onjuist.

Op de kaart van bron 16 staan 4 regio’s in Nederland afgebeeld. In elk van deze regio’s voorzien waterleidingbedrijven de bevolking van drinkwater. In 2007 waren de prijzen voor het drinkwater in deze regio’s in oplopende volgorde: € 1,15, € 1,28, € 1,35, € 1,63. De prijzen werden betaald per m³ drinkwater. In regio 1 betaalden de mensen € 1,63 per m³ drinkwater • Geef de reden waarom het drinkwater daar veel duurder is dan in de andere regio’s.

Gemiddeld gebruikten Nederlanders in 2007 per persoon per dag zo’n 127 liter water (zie bron 17). Wat zal volgens bron 17 gemiddeld de meeste besparing van opleveren? A geen afwasmachine meer gebruiken B meer de douche gebruiken in plaats van het bad C 25 procent minder gebruik maken van de wasmachine D 25 procent minder toiletwater gebruiken door een zuinigere spoeling

Op bron 18 zijn spaarbekkens te zien en op bron 19 staat een overloopgebied afgebeeld. Dit zijn twee projecten voor de opslag van rivierwater in Nederland. De reden voor de opslag is voor allebei verschillend. • Geef eerst een reden voor de opslag van water in een spaarbekken en daarna een reden voor de opslag van water in een overloopgebied.

Funda, Krishan en Birsu bekijken in de aardrijkskundeles bron 20. In het gesprek dat volgt, onstaat er een discussie over de eventuele invloed van een stuwdam op de kringloop van het water. Funda zegt: “Door de stuwdam kan het water sneller naar zee stromen.” Krishan zegt: “Door de stuwdam stroomt het water langzamer naar zee.” Birsu zegt: “De stuwdam heeft geen invloed op de snelheid waarmee water naar de zee stroomt.” Wie heeft er gelijk? A Funda B Krishan C Birsu

In bron 22 is een schema te zien van een huis waar duurzaam met water wordt omgegaan. In dit huis wordt het regenwater opgevangen in enkele opslagvaten. Daarna kan dit water worden gebruikt voor het doorspoelen van het toilet. • Hoe wordt dit water genoemd dat onder andere wordt gebruikt voor het doorspoelen van het toilet?

In Senegal (West-Afrika) rukt de woestijn op. Een steeds groter gebied dreigt ten onder te gaan aan het woestijnzand. De regering probeert de bevolking te betrekken bij het planten van bomen (zie bron 23). Ook heeft de overheid boswachters aangesteld om de nieuwe aanplant te onderhouden en te beschermen. • Noem een reden waarom het planten van bomen een goed middel is tegen verwoestijning. Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

In juli 2009 stonden beide foto’s van bron 24 afgebeeld in Nederlandse kranten. In beide gebieden viel in deze maand zeer veel neerslag. Voor Oostenrijk was dat uitzonderlijk, voor Bangladesh een jaarlijks terugkerende situatie. • Noem de oorzaak waardoor de grote neerslaghoeveelheden in juli in Bangladesh een jaarlijks terugkerende situatie zijn?

Hieronder staan vier zinnen uit krantenartikelen van juli 2009. 1 “Als gevolg van de hevige neerslag ondervindt het vakantieverkeer grote hinder.” 2 “Voor het eerst in jaren kon op veel plaatsen de riolering de waterhoeveelheden niet aan, waardoor vuil en afval zich mengden met wegstromend regenwater.” 3 “Het aantal dodelijke slachtoffers is groot en loopt door ziekten nog steeds op.” 4 “Het beschikbaar komen van schoon drinkwater heeft nu hoge prioriteit.” • Welke twee zinnen hebben betrekking op de situatie in Oostenrijk? Noteer de cijfers daarvan op het antwoordblad. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.