Eindexamen maatschappijkunde vmbo kb 2003, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

Welk orgaan behoort niet tot de overheid? A de Provinciale Staten B de vakcentrale FNV C het college van burgemeester en wethouders D het kabinet tekst 1 Eerste Kamer akkoord met burgemeestersreferendum Den Haag(ANP)- Met alleen de fracties van het CDA, de ChristenUnie en de SGP tegen, is de Eerste Kamer akkoord gegaan met het burgemeestersreferendum. Gemeenten krijgen daardoor de mogelijkheid over de voordracht van een nieuwe burgemeester een referendum te organiseren. De VVD, die zich lang tegen het voorstel verzette, stemde toch unaniem voor. bron: Trouw van 10 juli 2001

Hieronder volgt een drietal uitspraken op grond van tekst 1. 1 De partijen uit de sociaal-democratische stroming stemden voor het wetsvoorstel. 2 De partijen uit de christen-democratische stroming stemden voor het wetsvoorstel. 3 De partijen uit de liberale stroming stemden tegen het wetsvoorstel. Welke uitspraak is of welke uitspraken zijn juist? A alleen uitspraak 1 B uitspraak 1 en 2 C uitspraak 1 en 3 D uitspraak 2 en 3

De wet uit tekst 1 geeft gemeenten de gelegenheid een referendum te organiseren om met een voordracht te komen voor een nieuwe burgemeester. Wie beslist of wie beslissen uiteindelijk of er in de gemeente een referendum gehouden gaat worden? A burgemeester en wethouders B de burgemeester C de gemeenteambtenaren D de gemeenteraad tekst 2 PvdA en CDA komen met veiligheidsplan De PvdA en het CDA zijn van plan om het geweld te gaan bestrijden. Zij vinden dat dit nodig is. Zij willen onder andere het recht op veiligheid vastleggen in de Grondwet. naar: Algemeen Dagblad van 16 juli 2001

Meer partijen in de Tweede Kamer vinden veiligheid heel belangrijk en willen dit plan steunen. De minister wil geen nieuw plan aannemen, want de bestaande wetgeving is goed genoeg, vindt hij. Wie heeft uiteindelijk het laatste woord als het gaat om dit soort problemen? A De minister, want die is door het volk gekozen. B De minister, want die is verantwoordelijk voor het beleid. C De Tweede Kamer, want de koningin heeft dat zo bepaald. D De Tweede Kamer, want dit is de wetgevende macht.

Een regelmatig terugkerend discussiepunt in de politiek is de vraag hoe we moeten omgaan met asielzoekers. De opvattingen van de verschillende politieke stromingen lopen ver uiteen. Van welke politieke stromingen lopen de opvattingen over asielzoekers het meest uiteen? A de extreemrechtse stroming en de sociaal-democratische stroming B de liberale stroming en de christen-democratische stroming C de liberale stroming en de extreemrechtse stroming D de sociaal-democratische stroming en de christen-democratische stroming

tekst 3 Brinkhorst stelt MKZ-keuring verplicht Den Haag(ANP)–Minister Brinkhorst (Landbouw) stelt een maandelijkse MKZ- keuring van alle kalveren, schapen en geiten verplicht. Wie geen ‘MKZ-verklaring’ heeft, mag vanaf 5 augustus geen dieren meer houden. Dat heeft de minister bekendgemaakt. De dieren moeten elke vier weken door een dierenarts worden onderzocht en de kosten zijn voor de veehouder. Landbouworganisatie LTO-Nederland noemt de maatregel een "absoluut dwaze, belachelijke vertoning.” Voorzitter R. Boersma van de LTO-vakgroep schapenhouders (30.000 leden) zegt nog nooit zoiets geks meegemaakt te hebben. "Mond- en klauwzeer is bij schapen niet te zien; een dierenarts kan alleen maar rapporteren: ik zie niets." Tweede-Kamerleden hebben aangekondigd vragen te willen stellen. naar: de Amersfoortse Courant van 10 juli 2001

LTO-Nederland is een voorbeeld van een belangenvereniging. Wat kan LTO-Nederland (zie tekst 3) doen om het besluit van de minister te beïnvloeden? A De leden verplichten de maatregel niet uit te voeren. B Een debat met de minister in de Tweede Kamer voeren. C Het vertrouwen in de minister opzeggen, zodat hij moet aftreden. D Openlijk actie voeren, bijvoorbeeld demonstreren op het Binnenhof.

Niet elke belangenvereniging heeft een even grote invloed op de politiek. De ene groep heeft meer mogelijkheden dan de andere. Een van de verschillen is dat een groep gemakkelijke toegang heeft tot de media. → Noem twee andere redenen waarom de ene groep een grotere invloed heeft op het politieke besluitvormingsproces dan de andere.

Alle politieke stromingen hebben uitgangspunten. Vanuit deze uitgangspunten proberen ze tot oplossingen te komen voor maatschappelijke problemen. Welke politieke stroming heeft geen herkenbare uitgangspunten als het gaat om het aanpakken van problemen zoals die in tekst 3? A de christen-democratische stroming B de liberale stroming C de rechts-extremistische stroming D de sociaal-democratische stroming

De bestrijding van mond- en klauwzeer (zie tekst 3) is een politiek probleem geworden. Waarom is er sprake van een politiek probleem? Het is een politiek probleem, omdat A de media er aandacht aan besteden. B de mensen een oplossing wensen van de overheid. C een belangenorganisatie zich ermee bemoeit. D ook andere landen erbij betrokken zijn. tekst 4 Maatregel minder streng Na overleg met LTO-Nederland heeft minister Brinkhorst besloten dat de maandelijkse MKZ-keuring van schapen en geiten niet doorgaat (zie tekst 3). Alleen bij de aankoop van nieuw vee wordt de keuring verplicht gesteld. De maandelijkse keuring van kalveren blijft wel van kracht. naar: de Zwolse Courant van 14 juli 2001

Welk politiek verschijnsel herken je in tekst 4? A belangenverstrengeling bij de minister B de verplichting tot overleg met maatschappelijke organisaties C een compromis D het recht van amendement van LTO-Nederland tekst 5 Onhandig verleden zit IB-Groep danig dwars Minister Hermans van onderwijs wil de Groningse Informatie Beheer Groep verzelfstandigen. De IB-Groep is een onderdeel van het ministerie. Daarom wil de Tweede Kamer dat Hermans bij verzelfstandiging toezichthouder wordt. bron: de Volkskrant van 8 juni 2001

tekst 6 PvdA wil andere begrotingsregels Financiële specialisten van de PvdA willen in een volgend regeerakkoord de huidige begrotingsregels van het kabinet drastisch aanpassen. Ze werken aan nieuwe regels voor de verdeling van financiële meevallers als onderdeel van een nieuw verkiezingsprogramma. bron: NRC-Handelsblad van 17 mei 2001

Welke functie van politieke partijen oefenen deze financiële specialisten uit? A Ze beslissen wie er op de verkiezingslijst komt. B Ze brengen onder de aandacht waar de partij voor staat. C Zij nemen standpunten over van maatschappelijke organisaties. tekst 7 Politie moet veel criminele illegalen laten lopen De vreemdelingenpolitie heeft de afgelopen maanden een paar honderd opgepakte, veelal criminele, illegalen na een aantal dagen weer vrij moeten laten. Door geldtekort en forse organisatorische problemen, die voortvloeien uit de nieuwe Vreemdelingenwet, kon hun zaak niet tijdig voor de rechter worden gebracht. bron: de Volkskrant van 6 juni 2001

tekst 8 Vragen onbeantwoord op verantwoordingsdag Op de dag van de verantwoording, ‘de derde woensdag in mei’, moet het beleid van de ministeries ‘concreet getoetst’ worden. Maar de departementen beantwoordden meer dan de helft van de vragen niet. In totaal vroeg de Kamer dit jaar bij 39 onderwerpen, verspreid over 13 departementen, om prestatiegegevens. Er werden 181 vragen gesteld, daarvan zijn er 88 beantwoord. bron: NRC-Handelsblad van 16 mei 2001

Iets minder dan de helft van de kamervragen is beantwoord. Welke taak kan de Kamer daardoor maar in beperkte mate uitvoeren? De taak A als medewetgever. B om begrotingen voor de ministeries op te stellen. C om de regering te controleren. D om moties in te dienen. tekst 9 Een ingezonden brief Haal Philip Freriks van acht-uur-journaal Kan iemand alsjeblieft Philip Freriks zo snel mogelijk bij het acht-uur-journaal weghalen? S. den Braber, Apeldoorn bron: Metro van 18 juli 2001

tekst 10 Nieuw bedrijf opgericht Deze week is de familie Schot begonnen met de verkoop van hoofdzakelijk eigen kunstwerken in hun nieuwe Galerie Oosterburen 44. Vader Frans, dochter Barbera en nicht Carolien tonen daar hun werk. De werken van Henk Jansma completeren de collectie in de voormalige huiskamer die tot galerie is omgebouwd. bron: De Terschellinger Online, http://www.frieslandnet.nl/schylge/krantje.htm

Welke politieke partij is de grootste voorstander van het soort particulier initiatief dat wordt beschreven in tekst 10? A ChristenUnie B D66 C PvdA D VVD tekst 11 Controle op veiligheid veel strenger Naar aanleiding van verschillende rampen die Nederland hebben getroffen, heeft het kabinet een vijftigtal actiepunten opgesteld. Gebleken is dat de bestaande regelgeving over het algemeen goed is, maar dat de naleving onvoldoende is. De door de gemeente opgestelde rampenplannen zullen voortaan door het Rijk getoetst worden. Het ministerie van VROM krijgt het toezicht op de bouwregels van alle gebouwen. Niet alleen eigenaren van bijvoorbeeld horecagelegenheden moeten de regels beter naleven, maar zeker ook de gemeente, zo stelt het kabinet. naar: de Haagsche Courant van 17 juli 2001

tekst 12 Gemeentehuis Naaldwijk Openingstijden aan de balie : ma 9.30 tot 12.30 en 13.30 tot 16.00 di. t/m vr. 8.30 tot 12.30 en 13.30 tot 16.00 Paspoorten en rijbewijzen: iedere werkdag, maandag extra van 16.00 tot 20.00 Telefoon op werkdagen: van 8.30 tot 17.00 tel. 0174-637456 Huisvuiltelefoon: tel. 0174-637492 Bezoekadres: Stokdijkkade 2 te Naaldwijk Spreekuren burgemeester en wethouders: via de secretaresse kunt u een afspraak maken, tel. 0174-637453 Voor meer informatie: Gemeentegids 2000/2001 bron: Groot Naaldwijk van 17 juli 2001

→ Welke mogelijkheid tot beïnvloeding van het politieke besluitvormingsproces door de individuele burger herken je in tekst 12? Noem nog een andere beïnvloedingsmogelijkheid. Doe het zo: In tekst 12 herken ik … Een andere mogelijkheid is … tekst 13 Cuba eeuwig socialistisch Mijn naam is Miguel Garcia en ik ben journalist. Vanavond is mijn uitzending op Radio National, tussen 17.00 en 19.00. Het onderwerp is dat onze leider Fidel Castro menselijk is en dus ooit komt te overlijden. Hoe kunnen wij het socialisme dan het beste voor Cuba in stand houden? Is er in de socialistische partij wel een even krachtdadig leider als Fidel Castro? Zijn wijze van regeren is tenslotte de beste manier waarop Cuba bestuurd kan worden. naar: Gramma, Cubaans dagblad van 18 juli 2001

Op welke manier probeert de NCRV zich, volgens tekst 14, te onderscheiden van andere omroepen? Dit gebeurt door A de manier waarop de NCRV zich laat leiden door de publieke opinie. B de manier waarop de NCRV zich presenteert. C het accent dat de NCRV legt op amusement. D zich op een zo breed mogelijke doelgroep te richten. tekst 15 Veronica verknoeide zelf deal met SBS-6 Het moest een prachtig samenwerkingsverband worden: SBS-Veronica. De onderhandelingen liepen echter stuk op onenigheid binnen het Veronica-bestuur, zegt SBS-directeur Fons van Westerloo. Nu richt hij zich met kracht op de opbouw van V8. “Het moet een zender worden waar ouders liever niet naar kijken. Ja, en dus komt er ook ranzigheid op.” naar: de Volkskrant van 20 juni 2001

tekst 16 Premier Kok ‘betreurt’ citeren Beatrix Premier Kok betreurt het dat enkele gasten op de bijeenkomst van het Genootschap van Hoofdredacteuren rechtstreeks uit een vertrouwelijk gesprek met Koningin Beatrix hebben geciteerd. Enkele dagbladen publiceerden daags na de bijeenkomst over de kritiek die de Koningin zou hebben geuit op de rol van de media. Tijdens dat gesprek zou de term ‘de leugen regeert’ zijn gevallen. De premier adviseert hoofdredacties om zich in de toekomst te houden aan de gedragslijn uit gesprekken met de Koningin niet te citeren. naar: De Telegraaf van 4 december 1999

Premier Kok vindt dat de kranten de inhoud van een vertrouwelijk gesprek met de Koningin niet moeten publiceren. Waarom kan premier Kok dit soort publicaties niet verbieden? Hij kan dat niet, omdat A dit probleem nog niet in de Eerste Kamer is behandeld. B eerst de Kamervragen beantwoord moesten worden. C hij geen toestemming heeft van de Tweede Kamer. D in de grondwet het recht op persvrijheid is opgenomen.

Op 2 februari 2002 trouwde kroonprins Willem Alexander met Máxima. Deze gebeurtenis werd volledig uitgezonden op de televisie. Waarom heeft de NOS deze gebeurtenis op televisie uitgezonden en niet, bijvoorbeeld, de KRO? A De KRO heeft onvoldoende geld geboden om de uitzendrechten te krijgen. B De KRO is een commerciële omroep en die mogen dit soort programma’s niet maken. C De NOS is een staatsomroep en heeft daarom de rechten gekregen. D De NOS kreeg volgens de Mediawet deze taak opgedragen.

tekst 17 BNN stopt met examenberichtgeving BNN zal het programma het Eindexamenjournaal niet meer uitzenden. Een woordvoerder verklaarde dat het programma niets meer toevoegt aangezien de uitslagen eerder te zien zijn op sites zoals Examen.nu, Kennisnet en de Cito-site. naar: NRC-Handelsblad van 19 mei 2001

Welke invloed op de massamedia herken je in tekst 17? De invloed van A de identiteit van de kijker. B de samenstelling van de doelgroep. C het ingrijpen van de overheid. D technologische ontwikkelingen. tekst 18 Formula to death VS-’95 Arts Nicolette Sheridan onderzoekt de oorzaak van het uitbreken van het Ebola- virus, maar wordt van hogerhand tegengewerkt. Slecht gemaakte, voorspelbare thriller van Armand Mastroianni. bron: de Gelderlander van 16 juni 2001

tekst 19 Willy Wortel met nummerbordtruc betrapt Heerde- Een 39-jarige automobilist uit Heerde dacht de politie te slim af te zijn met zijn kentekenplaatverdwijntruc, maar helaas voor hem werd hij betrapt. De politie zag de Heerdenaar zonder kentekenplaat rijden, maar toen hij stopte, kwam het nummerbord opeens te voorschijn. Volgens de politie is er met deze 'James-Bondachtige' constructie geen nieuwe trend gezet. bron: ….. van 2 juli 2001

De bron bij tekst 19 is niet ingevuld. → Uit welke krant komt tekst 19: De Telegraaf of NRC-Handelsblad? Geef een argument voor je keuze. Doe het zo: De krant is … Mijn argument is … tekst 20 Tv-kijkers bepalen spel Eindhoven Eindhoven- Eerste divisieclub Eindhoven heeft een contract getekend met tv- producent ID&Dtv om een programma te maken waardoor kijkers het verloop van een voetbalwedstrijd mede kunnen bepalen. In de programmareeks kunnen kijkers voor de wedstrijd hun mening geven over de opstelling. Als een wedstrijd van de voetbalclub op tv te zien is, kunnen kijkers via Internet meteen advies geven aan de trainer. De trainer, Leon Vlemmings, heeft zich akkoord verklaard met de bemoeizucht. bron: Algemeen Dagblad van 16 juni 2001

tekst 21 Vrouw laat hond achter bij kinderboerderij "Ik kom de hond nog wel eens ophalen." Dat antwoordde een onbekende vrouw op een vraag van een 12-jarige helpster bij kinderboerderij ‘Het Scharreltje’ aan de Achterweg in Gameren. Die had opgemerkt dat de vrouw de hond achterliet en snel wegliep. Voordat de helpster verder iets kon vragen, pakte de vrouw een fiets en ging er hard vandoor. naar :….

In Nederland zijn er veel praatprogramma’s (talkshows) op de televisie. Soms gaan die over hetzelfde onderwerp. In juni 2001 ging er een abortusboot naar Ierland en dit onderwerp werd veel op de televisie besproken. Niet elk programma deed dat op dezelfde manier. Welk uitgangspunt van de zendgemachtigden zal bij het onderwerp abortus het belangrijkste zijn? A de identiteit of levensbeschouwing van de zendgemachtigde B de kijkdichtheid van het programma C het opleidingsniveau van de kijker tekst 22 Tegenslag bij roof middenstip Eindhoven- De politie heeft gisteren drie mannen aangehouden die de middenstip van het PSV-stadion wilden stelen. De politie had gisteren de reden van de voorgenomen diefstal nog niet achterhaald. naar: Algemeen Dagblad van 16 juni 2001

tekst 23 Goede Tijden Slechte Tijden, The Bold and the Beautiful en As The World Turns zijn vergelijkbare programma’s. In deze programma’s wordt een beeld van het leven gegeven dat niet overeenkomt met de echte werkelijkheid. In al dit soort programma’s komen dezelfde thema’s aan bod, zoals romantische liefde, overspel, veel geweld, streven naar succes enz.

→ Hoe heet het soort programma’s uit tekst 23? Op welke zenders worden ze meestal uitgezonden? Doe het zo: Het soort programma is … Het soort zender is … tekst 24 20.30 SBS 6 Death Warrant (USA 1990, Actie) Hoofdrollen: Jean-Claude van Damme, Robert Guillame, Cynthia Gibb. Louis Burke moet als undercoveragent infiltreren in de gevangenis om er achter te komen hoe een moordenaarsbende daar te werk gaat. bron: Spits van 13 juli 2001

tekst 25 Islamitische school gooit tonnen weg Islamitische basisschool Yunus Emre in Den Haag heeft de afgelopen jaren voor zeker 180.000 euro onrechtmatig besteed. Het geld ging onder andere op aan hoge onkostenvergoedingen en een afkoopsom voor een onterecht ontslagen personeelslid. Dit blijkt uit een rapport van de accountantsdienst van het ministerie van Onderwijs. Het ministerie denkt niet dat er sprake van fraude is geweest, maar dat onwetendheid een grote rol heeft gespeeld. Een woordvoerder van de school heeft medegedeeld dat het nieuwe bestuur het verkeerd bestede geld aan het ministerie van Onderwijs wil terugbetalen. naar: Metro van 19 juli 2001

In kranten verschijnen objectieve en subjectieve artikelen → Welk artikel, tekst 25 of 26, is het meest objectief? Geef daar een argument voor. Doe het zo: Het meest objectieve artikel is tekst … Mijn argument is … tekst 27 Friezin liet geitjes maanden onderduiken Morra- De boerderij van Rita Visser in het Friese gehucht Morra dreigt voor de tweede keer geruimd te worden door de Algemene Inspectie Dienst omdat de hobbyboerin vijf van haar geitjes heeft laten onderduiken. In verband met de mond-en klauwzeercrisis werden in april al haar dieren afgemaakt. Alleen haar vijf Angorageitjes had Rita stiekem achtergehouden. Als Rita niet vertelt waar haar geitjes zijn geweest, worden al haar dieren afgemaakt. bron: De Telegraaf van 13 juli 2001

Tekst 27 stond in De Telegraaf. Welke omroep (zender) besteedt aandacht aan onderwerpen als die in tekst 27 en waarom? A CNN, want het is nieuws voor een zeer breed publiek. B KRO, want die richt zich op dezelfde doelgroep als De Telegraaf. C NPS, want het is een onderwerp met een culturele achtergrond. D SBS 6, want die richt zich ook op het brengen van amusant, klein en lokaal nieuws.