bij dit examen
MeerkeuzevragenSchrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee
redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee
redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte
van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder
berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1SCHOPSCHIJF
Een pottenbakker kan de draaischijf waarop hij de pot vormt met zijn voeten aandrijven
door middel van een stenen schopschijf. Zie de figuur hieronder.
11p
Welk soort energie bevat de draaiende schopschijf?
A bewegingsenergie
B chemische energie
C zwaarte-energie
21p
De snelheid van de schopschijf moet zoveel mogelijk constant blijven.
Wat geldt dan voor de massa van de schopschijf?
A De massa moet groot zijn.
B De massa moet klein zijn.
C Het maakt niet uit. Dat heeft niets met de massa te maken.
opgave 2DONKER DOUCHEN?
opgave 3FOTOTOESTEL MET VIER LENZEN
Lees het artikel hieronder.
FOTOTOESTEL MET VIER
LENZEN
Dit fototoestel heeft vier lensjes.
Om de 0,25 seconde wordt een foto
gemaakt. Zo krijg je vier fotootjes in de
plaats van
Doordat de fotootjes zo snel na elkaar
genomen worden, kun je de beweging
van iets vastleggen.
Rian en Lieke fotograferen met dit fototoestel een draaiende windmolen.
Zie de figuur hieronder.
81p
Hoeveel tijd zit er tussen de eerste en de laatste foto?
A 0,25 s
B 0,50 s
C 0,75 s
D 1,0 s
91p
Welk soort lens zorgt ervoor dat een scherp beeld van de windmolen op het negatief in
het fototoestel komt?
A een divergerende lens
B een holle lens
C een negatieve lens
D een positieve lens
Rian en Lieke willen duidelijk maken hoe een scherpe afbeelding van de windmolen op
het negatief ontstaat. Zij maken daarvoor een eenvoudige tekening, waarbij een pijl de
windmolen voorstelt. Zie de tekening hieronder. De tekening staat ook op de
uitwerkbijlage.
102puitwerkbijlage
Teken in de tekening op de uitwerkbijlage het beeld van de pijl op het negatief.
111p
Hoe groot is in de tekening hierboven de beeldafstand?
A 2,0 cm
B 4,5 cm
C 9,7 cm
D 11,7 cm
opgave 4PAAL BIJT HOND
In het dagblad Trouw van 6 februari 2003 stond het volgende berichtje te lezen:
Hond geëlektrocuteerd door lantaarnpaal
AMSTERDAM- Afgelopen weekeinde is een labrador in Amsterdam
geëlektrocuteerd door een lantaarnpaal. De hond liep op een besneeuwde
ondergrond langs de paal en viel neer. Twee andere honden moesten voor
behandeling naar een dierenarts. Nuon heeft een onderzoek ingesteld.
121p
De labrador in het stukje hierboven is geëlektrocuteerd.
Wat liep er toen door de hond?
A een spanning
B een stroom
C een weerstand
132p
Leg uit of de besneeuwde ondergrond hier heeft gewerkt als isolator of als geleider.
opgave 5NOODSTOP
In een natuurkundeboek staat in het hoofdstuk ‘Bewegen’ een vereenvoudigde grafiek
van de noodstop van een auto.
142p
Bereken de snelheid van de auto in km/h op tijdstip
t = 0 s.
In de grafiek kun je zien dat het 0,7 s duurt vóór dat de automobilist zijn voet op de rem
zet en de auto gaat remmen.
151p
Hoe noemen we de afstand die de auto aflegt tijdens die eerste 0,7 s?
A reactieafstand
B remafstand
C stopafstand
162p
Bereken de afstand die de automobilist aflegt tijdens die eerste 0,7 s.
opgave 6RODE OGEN
171p
Tessa maakt op een feestje flitsfoto’s van haar vrienden en vriendinnen.
Als de foto’s afgedrukt zijn, blijken alle personen rode ogen te hebben.
Hoe komt dat?
A Van het witte flitslicht absorberen de ogen alle kleuren.
B Van het witte flitslicht kaatsen de ogen alle kleuren terug.
C Van het witte flitslicht absorberen de ogen alleen rood licht.
D Van het witte flitslicht kaatsen de ogen alleen rood licht terug.
opgave 7BLACKLIGHT
181p
In de disco hangt een ‘blacklight’ lamp. Deze lamp laat witte kleding fel oplichten.
Welke soort straling zendt zo’n lamp uit?
A infrarode straling
B röntgenstraling
C ultraviolette straling
opgave 8PRAKTISCHE OPDRACHT MET LDR
Een groepje leerlingen voert een praktische opdracht uit met een LDR.
• Bouw de opstelling hieronder: A 7,5V V 12V LDR • Maak de afstand tussen de lamp en de LDR steeds kleiner. Begin met een afstand van 50 cm en ga door met stapjes van 5 cm tot een afstand van 5 cm. • Meet bij elke afstand de stroomsterkte door de LDR.
191p
Bij deze proef hoort een onderzoeksvraag.
Noem een onderzoeksvraag over de LDR die hoort bij deze proef.
De leerlingen zetten de metingen in een tabel en ze berekenen bij elke meting de
weerstand van de LDR.
202p
Laat door een berekening zien hoe de leerlingen bij een afstand van 40 cm tot de
waarde van de weerstand van 325 Ω zijn gekomen.
213puitwerkbijlage
Zet in de figuur op de uitwerkbijlage de grafiek van de weerstand uit tegen de afstand.
222p
Twee leerlingen discussiëren over deze proef.
Aad zegt: “Als er veel licht op de LDR valt, is de weerstand groot.”
”Nee”, zegt Boy, “Het is net omgekeerd. Als er veel licht op de LDR valt, is de weerstand
juist klein.”
Leg uit wie er gelijk heeft aan de hand van de grafiek of de tabel.
opgave 9ROBOKID
Bas heeft een robot gebouwd. Zie de foto hiernaast. De robot, Cybot genaamd, is uitgerust met twee elektromotoren om te rijden. Cybot kan veel meer dan rijden alleen. Wat Cybot allemaal kan, staat in de top 10 hieronder. CYBOTS TOP 10 heeft een draaicirkel van 360 graden ● gaat objecten uit de weg ● beweegt zich voorwaarts en achterwaarts ● zoekt en mijdt licht ● volgt jou ● volgt een lijn ● beklimt steile hellingen ● werkt op twee snelheden ● houdt van een verzetje ● ziet er te gek uit! Om aan alle eisen uit de top 10 te kunnen voldoen, heeft Bas diverse sensoren in Cybot ingebouwd. Een aantal daarvan zie je hiernaast.
Wat kan het lichtgevoelige onderdeel van een lichtsensor zijn? A LDR B LED C NTC D reedcontact Cybot zendt ultrasoon geluid uit. Dat is geluid met een hele hoge frequentie. Een ultrasone ontvanger vangt het teruggekaatste geluid weer op. Uit het tijdsverschil tussen zenden en ontvangen, berekent Cybot op welke afstand zich iets voor hem bevindt. van een zaklantaarn).
→ Waarom is het belangrijk dat er ultrasone dempers zitten tussen de zender en ontvanger en de kap? Cybot heeft ook een lijnvolgsysteem. Dit systeem zit onder de robot en maakt het mogelijk dat de robot een zwarte lijn op de vloer volgt. Zie de figuur hieronder. Infraroodlampjes zenden straling uit die door de vloer gedeeltelijk wordt weerkaatst en opgevangen door de sensoren. De straling die op een zwarte lijn valt, kaatst niet terug.
opgave 10LARVASONIC
Lees het onderstaande artikel.
Machine blaast muggenlarven op
PARIJS - Twee Amerikaanse
uitvinders zeggen een goedkope en
insecticidenvrije manier gevonden te
hebben om muggen te vernietigen.
Het is een machine die muggenlarven
opblaast met geluidsgolven van 16 tot
32 kilohertz, zogenaamde ultrasone
klanken.
De Amerikanen hebben octrooi voor
hun vinding verkregen. Als de
waterdichte luidspreker achter een
boot wordt geïnstalleerd, zorgt de
hoge geluidsfrequentie ervoor dat alle
larven tot 25 meter ver ontploffen.
Volgens de uitvinders kan het
apparaat worden toegepast op kleine
wateroppervlakten.
muggenlarven
In het artikel wordt ultrasoon geluid genoemd. In leerboeken staat, dat ultrasoon geluid
geluid is met een frequentie groter dan 20 000 Hz. Het artikel beweert wat anders.
272p
Leg uit welk deel van de frequenties van de Larvasonic door jonge mensen gehoord
kunnen worden.
281p
In het artikel staan twee frequenties genoemd.
Wat kun je zeggen van de trillingstijd van de laagste frequentie in vergelijking met de
trillingstijd van de hoogste frequentie?
De trillingstijd van de laagste frequentie is
A 2 keer zo groot.
B 2 keer zo klein.
C 4 keer zo groot.
D 4 keer zo klein.
293p
Enkele muggenlarven bevinden zich in zoet water op de maximale afstand van de
luidspreker.
Bereken hoe lang het geluid er over doet om de muggenlarven te bereiken.
Het is mogelijk dat andere dieren last hebben van de geluidsgolven.
In de figuur hieronder wordt van een aantal dieren aangegeven welke geluiden ze kunnen
horen en welke ze kunnen maken.
Gehoorbereik en gemaakte geluiden bij dieren
302p
Welke dieren uit de figuur hierboven kunnen de uitgezonden geluidsgolven van de
Larvasonic horen?
opgave 11FLUISTERASFALT
Lees de onderstaande tekst.
FLUISTERASFALT Het verkeer raast en rolt over de Nederlandse wegen. Het bezorgt 4 miljoen Nederlanders ernstige geluidshinder. Een nieuw wegdek kan verlichting brengen. Zeer Stil Asfalt (ZSA) vermindert de verkeersherrie.
311p
Met welk meetinstrument wordt de geluidssterkte gemeten?
A decibelmeter
B flitspaal
C microfoon
D stroboscoop
322p
ZSA is duurder dan normaal asfalt. Maar op andere maatregelen tegen verkeerslawaai
kan bespaard worden.
Noem 2 van die maatregelen.
De figuur hieronder geeft informatie over verschillende geluidsniveaus.
Indicatie van verschillende geluidsniveaus in decibel
Een stijging van 10 decibel betekent dat de geluidsenergie 10 maal zo groot wordt.
Een drukke verkeersweg (80 dB(A)) maakt bijvoorbeeld 10 keer zoveel geluid als een
stofzuiger op drie meter (70 dB(A)), 100 keer zoveel geluid als een normaal gesprek
(60 dB(A)) en 1000 keer zoveel geluid als regen (50 dB(A)).
Een stijging van 3 decibel betekent een verdubbeling van de geluidsenergie.
332puitwerkbijlage
In de figuur kun je aflezen hoe groot de afname van het geluid van ZSA is in vergelijking
met een standaard wegdek.
Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen met verschillende mogelijkheden. Omcirkel in
elke zin de juiste mogelijkheid.
341p
In welke zone ligt het geluid van een auto op ZSA?
A veilig geluid
B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging
C toenemende kans op gehoorbeschadigingen
opgave 12SPUUGBEESTJE EEN TOPSPRINGER
Lees het onderstaand krantenartikel.
Wereldrecord springen voor spuugbeestje Het spuugbeestje is in verhouding Het spuugbeestje kan zo goed tot zijn lichaamsgrootte de beste springen, omdat hij zijn achterpoten springer in het dierenrijk. kan gebruiken als een katapult en Het spuugbeestje ontleent zijn naam zich zo kan lanceren. Onderstaand aan de witte klodder schuim (die plaatje geeft aan hoe groot de veel op spuug lijkt) waarin de larve springkracht van het spuugbeestje van het insect zich in het voorjaar is, uitgedrukt in aantal keer zijn verbergt. lichaamsgewicht. Spuugbeestje is springkampioen Spuugbeestje 414 Springkracht, uitgedrukt in aantal keer het lichaamsgewicht
Het lichaamsgewicht van het spuugbeestje bedraagt 1,2 · 10 –4 N.
352p
Bereken de springkracht van het spuugbeestje in newton.
De bioloog Burrows bestudeerde de springkracht van het spuugbeestje. Hij liet vier
spuugbeestjes ieder tien sprongen maken en noteerde de hoogte van de sprongen.
361p
Waarom is het belangrijk voor een goed onderzoek om de metingen een aantal
maal te herhalen?
Om de sprong te bestuderen, maakte Burrows opnamen met een fotocamera die heel
snel na elkaar beeldjes kan maken.
Van een sprong is hiermee een aantal foto’s gemaakt. De beeldjes staan afgedrukt met
steeds een tijdsverschil tussen twee opnames van 0,5 ms. Zie de figuur hieronder.
372p
Bepaal het aantal beeldjes per seconde waarmee de camera de foto’s heeft gemaakt.
383p
Met behulp van de figuur kun je de gemiddelde snelheid tussen de laatste twee beeldjes
bepalen.
Bepaal de gemiddelde snelheid tussen de laatste twee beeldjes
opgave 13TORENKRAAN
Een veelvoorkomende soort kraan is de torenkraan. Zie de foto hieronder. Hij wordt vaak gebruikt op bouwplaatsen om zware voorwerpen te verplaatsen. Hieronder staat een tekening van de torenkraan. contragewicht Bij de maximale reikwijdte van de giek mag een vracht van 1550 kg aan de katrol hangen. Om het geheel in evenwicht te houden hangt aan de andere kant een contragewicht op een veel kleinere afstand van de cabine.
→ Leg met de momentenwet uit waarom de maximaal te takelen massa groter is voor een kleinere reikwijdte. De giek is opgebouwd uit metalen buizen die onderling verbonden zijn door stangen. Deze constructie maakt de giek geschikt voor de grote trek- en duwkrachten die er kunnen optreden. Hieronder staat een zijaanzicht getekend van de giek terwijl er een vracht aan de katrol hangt.
opgave 14INBREKERSALARM
Kees maakt een alarm op zijn slaapkamerraam. Op het raam plaatst hij een magneetje en daaronder op het kozijn een reedcontact. Het reedcontact neemt hij op in de schakeling die hieronder is weergegeven. Als het raam opengaat, begint de luidspreker te loeien. → Leg uit hoe de schakeling ervoor zorgt dat de luidspreker loeit als het raam opengaat.
opgave 15LEVENSGEVAARLIJK
Als je een niet-geïsoleerde draad van het lichtnet met een spanning van 230 V aanraakt, kun je een schok krijgen. In het schema hieronder kun je de gevolgen aflezen. Stroomsterkte Gevolgen voor de mens in het lichaam 0 tot 2 mA Prikkelend gevoel Kramp in de onderarm: 2 tot 10 mA Loslaten van de spanningsdraad is nog met moeite mogelijk Kramp: 10 tot 20 mA Loslaten van de spanningsdraad is niet meer mogelijk Ademnood: 20 tot 30 mA Bij ontbreken van directe hulp is verstikking het gevolg Ernstige ademnood: 30 tot 100 mA Verstikking volgt meestal direct meer dan 100 mA Direct dodelijk
