Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2004, tijdvak 1

Op kaart 1 staat de herkomst van het drinkwater in Nederland aangegeven. Wat is juist wat betreft de productie van het drinkwater? A In het grootste deel van Nederland wordt drinkwater gemaakt van grondwater. B In het grootste deel van Nederland wordt drinkwater gemaakt van oppervlaktewater. C In het grootste deel van Nederland wordt drinkwater gemaakt uit spaarbekkens.

tekst 1 De rivier is nog te veel een riool Rijn en Maas zijn schoner dan voorheen en toch hebben waterleidingbedrijven soms moeite er voldoende schoon water uit te halen. De strijd tegen de industriële vervuiling is succesvol geweest. De vervuiling is minder geworden. De strijd tegen een andere soort van vervuiling gaat echter nog steeds door. Die situatie begint zorgelijk te worden en vormt een serieuze bedreiging voor de drinkwaterproductie. Een oplossing voor dit probleem eist echter intensief internationaal overleg en dat zal waarschijnlijk nog jaren duren.

In Nederland worden allerlei maatregelen genomen om de vervuiling van onze rivieren tegen te gaan. In tekst 1 wordt aangegeven dat daarbij internationaal overleg nodig is. → Noem een reden waarom internationaal overleg nodig is om de problemen van de Nederlandse waterleidingbedrijven op te lossen. tekst 2 Congres over water Tijdens een congres over water op 19 juni 1998 deed prins Willem-Alexander de volgende uitspraak: “Peilverlaging en grondwateronttrekkingen op de schaal waarop die in deze laatste halve eeuw in de wereld hebben plaatsgevonden, doen de natuur geweld aan.”

Welke gebruikers zijn wereldwijd de grootste veroorzakers van de daling van de grondwaterstand in de wereld? A de drinkwaterbedrijven B de industrieën voor koelwater C de landbouwers voor irrigatie D de huishoudens voor huishoudelijk gebruik tekst 3 De kwetsbaarheid van de voedselvoorziening De kwetsbaarheid van de wereldvoedselvoorziening wordt vergroot door de groeiende tekorten aan water. In veel landbouwgebieden nemen de beschikbare watervoorraden af. De enige oplossing lijkt vooralsnog om zuiniger met water om te springen. In plaats van het gebruik van kanalen en sloten voor het transporteren van irrigatiewater, zou je ook druppel-irrigatie kunnen gebruiken. Dit gebeurt met slangetjes met gaatjes die het water bij de plant brengen.

kaart 3 Tsjaadmeer 1950 Legenda: water rivier grens Steven is bezig met zijn sectorwerkstuk over natuurlijke hulpbronnen. Hij is op zoek naar informatie over het Tsjaadmeer. Dit Tsjaadmeer was ooit één van de grootste meren van Afrika. In de bibliotheek komt hij een oude atlas tegen uit 1950. Tot zijn verbazing ziet hij dat het Tsjaadmeer toen veel groter was, tenminste als hij dat vergelijkt met de atlas uit 2001.

Zo’n wateroorlog zou bijvoorbeeld gevoerd kunnen worden tussen Egypte en Sudan. Volgens Annouk zou Egypte eerder een oorlog over water beginnen dan Sudan. Volgens Carien zou juist Sudan eerder zo’n oorlog beginnen. → Geef aan wie er gelijk heeft. Kies eerst voor Annouk of Carien en schrijf er dan achter waarom zij gelijk heeft.

In de rivier de Nijl ligt het Nassermeer (zie kaart 6). Het Nassermeer is ontstaan door de bouw van een stuwdam in de Nijl. Hieronder staan twee uitspraken over dit meer. 1 De stuwdam, waardoor dit meer is ontstaan, ligt in het noorden van Sudan. 2 Het water uit dit meer wordt onder andere gebruikt voor het opwekken van elektriciteit. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist.

foto 1 Woonwijk De Berkte: wonen bij het water, wonen met het water figuur 2 Infiltratiesysteem De Berkte is een nieuwbouwwijk in Raalte in de provincie Overijssel. Bij de ontwikkeling van De Berkte is rekening gehouden met de nieuwste inzichten rond waterbeheer. Zo wordt het regenwater dat op daken en straten valt, afgevoerd naar een infiltratiesysteem, wadi genoemd. In de wadi, zie foto 1 en figuur 2, kan het regenwater infiltreren in de bodem.

In klas 4B van het VMBO vraagt de aardrijkskundedocent tijdens de les over natuurlijke hulpbronnen aan de leerlingen of ze voordelen kunnen noemen van dit infiltratiesysteem. Ron zegt: “Dit infiltratiesysteem is voordelig als we naar de kosten van de waterzuivering kijken.” → Geef een reden waarom het voordeel dat Ron noemt juist is.

tekst 6 Op camping De Papillon draaien de wasmachines op gefilterd regenwater. In Maastricht stuurt het chemiebedrijf Ciba zijn afvalwater naar de papierfabriek Sappi. Deze papierfabriek gebruikt dit water om bacteriën te doden, die bij het maken van papier ontstaan. Zoals veel Zuid-Afrikanen tapt boer Samson Chauke zijn water illegaal af van een pijp en hij laat de kraan de hele dag openstaan om zijn land te bevloeien. De dorpen verderop krijgen daardoor minder water. Het nieuwe drinkwater van Singapore heet Newater. Het was wel even slikken bij de gedachte dat Newater eigenlijk huishoudelijk afvalwater is. Dit Newater is gefilterd en gezuiverd tot het beter van kwaliteit is dan de normen van de Wereldgezondheids- organisatie.

Tijdens een aardrijkskundeles over natuurlijke hulpbronnen kregen de leerlingen in klas 4 VMBO ook opdrachten die te maken hadden met ‘oriëntatie op leren en werken’. Zo moesten er beroepen gezocht worden die te maken hadden met natuurlijke hulpbronnen. Petra vond in de krant deze advertentie (zie tekst 7). In de advertentie wordt een medewerker waterbeheer gezocht. Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van tekst 7. 1 De medewerker heeft onder andere als taak het controleren van de kwaliteit van het oppervlaktewater. 2 De medewerker geeft dagelijks een weersvoorspelling. → Neem de cijfers 1 en 2 over op het antwoordblad en zet er achter of deze uitspraak juist is of onjuist. tekst 8 Biomassa is geen ‘schone’ stroom, dus moet Essent reclame staken In een reclamespotje op de televisie prijst energiebedrijf Essent biomassa aan als ‘schone’ energie. Men gebruikt snoeihout om elektriciteit op te wekken. Volgens de Reclame Code Commissie kan dit niet langer door de beugel. De aanduiding ‘schoon’ misleidt de consument.

Collega Wallström (milieu) is tegen de bouw van nieuwe kerncentrales. Wat is daarvoor de belangrijkste reden? A Het energieverbruik in Europa neemt sterk af. B Kerncentrales nemen veel te veel ruimte in beslag. C In kerncentrales blijft radioactief afval over. D Er is nog genoeg steenkool in Europa. figuur 3 Energie uit warme lucht

tabel 1 Gemiddelde duur van de zonneschijn Gemiddelde duur van de   zonneschijn in uren                   Jan Feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec Jaar De Bilt Nederland 47 73 107 153 197 192 187 185 134 103 55 43 1477 Manaus Brazilië 114 88 99 112 149 185 214 225 156 171 141 131 1784 Mildura Australië 316 269 322 243 158 177 171 214 261 276 309 338 3054 diagram 1 Klimaatdiagram van Broken Hill (vlakbij Mildura)

In Australië is men onlangs begonnen met de bouw van de grootste zonne-energie- centrale ter wereld (zie figuur 3). De centrale in Australië zal een vermogen hebben van 200 megawatt en zal aan tweehonderdduizend huishoudens energie kunnen leveren. Het zal naar schatting vijfhonderd miljoen euro gaan kosten. Volgens het bedrijf dat de centrale gaat bouwen bij Mildura in Australië, is Australië en met name dit gebied, bij uitstek geschikt voor een dergelijke centrale. → Geef daarvoor twee redenen en gebruik daarbij tabel 1 en diagram 1.