Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2014, tijdvak 2

Karline, José en Petra doen ieder een uitspraak over bron 1. Karline zegt: “De afstand van plaats 2 naar plaats 4 is minstens 70 kilometer.” José zegt: “De afstand die Karline noemt is de relatieve afstand.” Petra zegt: “Eén centimeter op de kaart is in werkelijkheid 2,5 kilometer.” • Neem de namen Karline, José en Petra over op het antwoordblad en zet erachter of hun uitspraak juist of onjuist is.

bron 2 Het Grote Strand van Hoek van Holland Aan het strand van Hoek van Holland staan aan de zuidkant veel strandpaviljoens en enkele restaurants. Hier kunt u op het fantastische strand zonnebaden en zwemmen in zee. De meeste paviljoens aan het Grote Strand zijn in de zomer elke dag open en in de winter enkele dagen per week gesloten. In de winter kunt u dus in het weekend na een paar uur uitwaaien op een verwarmd terras warme chocolademelk, of iets sterkers drinken. Fietsen en wandelen langs het strand en door de duinen Het strand van Hoek van Holland is geschikt voor een weekendje uitwaaien. Vanaf het brede strand heeft u een prachtig uitzicht op de grote zeeschepen die naar de haven van Rotterdam varen. Ook de imposante veerboten naar Engeland passeren hier rakelings de kust. Bij het sportstrand kunt u kijken naar de surfers. Door de duinen lopen vrij toegankelijke wandelpaden en uitstekende fietspaden. Over het strand kunt u naar de dorpen 's-Gravenzande en Monster lopen. Per fiets kunt u van Hoek van Holland naar Kijkduin (zo'n 15 km) en Scheveningen.

Anoek, Luuk en Tafik gaan op zoek naar een geschikte bestemming voor een skivakantie. Ze willen de skivakantie combineren met andere vakantieactiviteiten. Over bron 4 doen ze ieder een bewering. Volgens Anoek behoort een bezoek aan de Sierra Nevada tot een verre vakantie. Volgens Luuk grenst de Sierra Nevada aan de Costa Brava. Volgens Tafik is de historische stad Granada bekend om haar culturele bezienswaardigheden. • Neem de namen Anoek, Luuk en Tafik over op het antwoordblad en zet erachter of hun bewering juist of onjuist is.

Tijdens hun zoektocht naar een geschikte vakantiebestemming in de Sierra Nevada zien Anoek, Luuk en Tafik een klimaatgrafiek van de nabij gelegen stad Granada (bron 5). Om er zeker van te zijn dat er sneeuw ligt in december in de Sierra Nevada bestuderen ze de klimaatgrafiek uit bron 5 en de kaart uit bron 4. Ondanks het feit dat de temperatuur in de klimaatgrafiek van Granada in december boven de nul graden ligt, gaan Anoek, Luuk en Tafik ervan uit dat er zeker sneeuw ligt op de Sierra Nevada. • Geef met behulp van bron 4 de reden waarom in december de sneeuwzekerheid in de Sierra Nevada erg groot is.

Bekijk bron 7. De Efteling in Kaatsheuvel is al jarenlang een populaire bestemming voor dagrecreatie. Sinds er ook een hotel en bungalowpark zijn aangelegd, is het ook een populaire bestemming voor weekendjes weg. Bij welke letter op de kaart in bron 7 ligt de Efteling? A bij P B bij Q C bij R D bij S E bij T

Bekijk bron 9. De Efteling heeft een aantal jaren geleden veel protest gekregen toen zij een deel van het bos wilde kappen om daar een uitbreiding van het park te realiseren. Welke belangen staan hier tegenover elkaar? A de belangen van cultuur en economie B de belangen van cultuur en natuur C de belangen van economie en natuur D de belangen van politiek en cultuur

Bekijk bron 10, 11 en 12. Nemrut Da ğ ı is bijzonder vanwege de enorme beelden die op de berg geplaatst zijn. Een bezoek aan de berg zou dan ook perfect passen in een rondreis door Turkije. • Geef met behulp van bron 11 een argument waarom veel touroperators dit indrukwekkende monument toch niet opnemen in het programma van hun rondreis door Turkije.

Lees de tekst van bron 13. De Nederlandse toerist die naar Turkije op vakantie gaat heeft gemiddeld een vakantievoetafdruk van ongeveer 407 m 2 . De gemiddelde vakantievoetafdruk van Nederlanders is 250 m 2 . • Geef een argument waarom de vakantievoetafdruk van een vakantie in Turkije relatief groot is. bron 14 Reisadvies voor Egypte door het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Er wordt in bron 16 gesproken over de afstand tussen Canada en Europa. Welke bewering over die afstand is juist? A Het betreft de absolute afstand, omdat het tien uur vliegen is naar Canada. B Het betreft de absolute afstand; je weet namelijk precies hoe laat je aankomt in Canada. C Het betreft de relatieve afstand; de afstand wordt gemeten in tijd, namelijk tien uur vliegen. D Het betreft de relatieve afstand, omdat het vliegtuig in een rechte lijn vliegt.

bron 17 Vier temperatuurgrafieken Anchorage Gemiddelde maximum/minimum ˚C Temperatuur -30 -10/-20 20/10 J FMAMJ J ASOND Fairbanks Gemiddelde maximum/minimum ˚C 30 Temperatuur -10 20/10 -30 -20 J FMAMJ J ASOND De grafieken geven een gemiddelde temperatuur, de hoogte van de streepjes bij de temperatuur geeft aan wat de gemiddelde minimum en maximum temperatuur is.

Bekijk bron 17. De organisatoren van een extreme survivaltocht zijn op zoek naar een plaats waar zij de koudste survival kunnen organiseren in Alaska. De survivaltocht staat gepland voor februari. In de buurt van welke stad zullen zij de survivaltocht het beste kunnen organiseren? A Anchorage B Fairbanks C Homer D Juneau

Lees bron 18 en bekijk bron 19. Een belangrijke attractie van Fairbanks is het noorderlicht. Dit is een spectaculair natuurfenomeen dat vooral zichtbaar is tussen december en maart. • Geef eerst een reden waarom veel bezoekers liever op een ander moment naar Fairbanks zullen komen. • Geef daarna, met behulp van bron 19, een argument waarom veel bezoekers uit Nederland niet snel voor Fairbanks zullen kiezen om het noorderlicht te bekijken.

Bekijk bron 21. Carla wil na haar examens in juli een lange vakantie houden. Zij heeft flink gespaard en kan een verre reis betalen. Zij heeft een paar belangrijke eisen aan haar vakantie: 1 Er moet een redelijke kans op mooi weer zijn. 2 Zij wil naar een land uit het westerse cultuurgebied. 3 Omdat zij niet zo goed is in vreemde talen, wil zij dat er vooral Engels wordt gesproken. 4 Carla wil een bestemming die buiten Europa ligt. Welke vakantiebestemming uit bron 21 voldoet aan de eisen van Carla? A bestemming P B bestemming Q C bestemming R D bestemming S E bestemming T

Bekijk bron 22. Jan komt op een website twee voorbeelden tegen van overlast door toerisme. • Neem op het antwoordblad de letters P en Q van de foto’s uit bron 22 over en zet erachter welke soort overlast wordt bedoeld. Kies uit: 1 aantasting van het leefgebied 2 milieuvervuiling 3 regionale inkomensongelijkheid 4 uitputting van natuurlijke hulpbronnen Doe het zo: Bij foto P hoort cijfer: Bij foto Q hoort cijfer:

Geschrokken van de negatieve effecten van sommige vormen van toerisme besluiten Jan en Sandra een duurzame vakantie te boeken. Ze zien de advertentie van bron 23. Deze organisatie biedt duurzame reizen aan. Er wordt niet alleen rekening gehouden met de cultuur, maar ook met de economie en de natuur. • Neem de woorden economie en natuur over op het antwoordblad en geef bij deze twee begrippen aan door welke keuzes van de reisorganisatie de reis duurzamer kan worden.

Bestudeer bron 25 en bron 26. Wat zijn juiste kenmerken van het stroomgebied van de rivier de Sénégal? A Het stroomgebied van de Sénégal ligt in een landklimaat en de Sénégal is een regenrivier. B Het stroomgebied van de Sénégal ligt in een landklimaat en de Sénégal is een gemengde rivier. C Het stroomgebied van de Sénégal ligt in een woestijnklimaat en de Sénégal is een regenrivier. D Het stroomgebied van de Sénégal ligt in een woestijnklimaat en de Sénégal is een gemengde rivier.

Nederland ligt aan de monding van de Rijn (zie bron 31). De Rijn voert water aan uit het gebied dat is omgeven door de (dikke) zwarte lijn. Welk begrip gebruiken we voor het gebied dat afwatert op de Rijn en wat voor soort rivier is de Rijn?   begrip soort rivier A delta gemengde rivier B delta regenrivier C delta gletsjerrivier D stroomgebied gemengde rivier E stroomgebied regenrivier F stroomgebied gletsjerrivier

We worden ons er steeds meer van bewust dat we in het huishouden zuinig moeten omgaan met (drink)water. Ook de industrie gaat duurzamer om met water. In de industrie verbruikt men steeds minder water in de productieprocessen. • Noem, naast minder water verbruiken, nog een manier waarop de industrie duurzaam kan omgaan met water.

Bekijk bron 32. • Wat verandert er in de gegevens uit de tabel als we in ons land een warme en droge zomer hebben? Ga ervan uit dat de aanvoer van rivierwater uit het buitenland gelijk blijft. Doe het zo: Neem eerst de volgende woorden onder elkaar over op het antwoordblad: neerslag; verdamping; verbruik; rivieren (binnenland); totaal (aanvoer); totaal (afvoer). Zet achter elk woord of er bij een warme en droge zomer sprake is van: een toename, een afname of geen verandering.

Klimaatverandering zal gevolgen met zich meebrengen, waartegen we maatregelen moeten nemen. Hieronder een schema: oorzaak gevolg maatregel   5       9 3     • Neem dit schema over op het antwoordblad en plaats de onderstaande cijfers zo, dat oorzaak, gevolg en maatregel bij elkaar passen. Kies uit: 1 Minder infiltratie, meer overstromingen straten en pleinen 2 Toename CO 2 -uitstoot door menselijk handelen 3 (Grotere verdamping) 4 Uitbreiding windmolenpark 5 (Opwarming atmosfeer) 6 Verstedelijking 7 Aanleg overloopgebieden 8 Meer neerslag 9 (Aanleggen waterpleinen, wadi’s en verbeteren rioolcapaciteit) Let op: de cijfers 3, 5 en 9 zijn al ingevuld.

Bekijk bron 33. Er worden drie beweringen gedaan over zure regen. Bewering 1: Zure regen ontstaat door het verbranden van fossiele brandstoffen. Bewering 2: De sterke toename van verkeer en vervoer sinds de jaren zestig versterkte de verzuring. Bewering 3: Zure regen ontstaat door meer gebruik van kernenergie. • Neem de cijfers van de beweringen over op het antwoordblad en zet erachter of de bewering juist of onjuist is.

Er worden drie beweringen gedaan over Bangladesh. Bewering 1: In Bangladesh heeft men alleen problemen met de waterkwantiteit en niet met de waterkwaliteit. Bewering 2: In Bangladesh speelt de armoede een belangrijke rol bij de waterkwaliteit. Bewering 3: In Bangladesh heeft men in periodes met overstromingen geen problemen met de waterkwaliteit. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de beweringen over op het antwoordblad en geef van elke bewering aan of deze juist of onjuist is. bron 40 Waterschaarste in het Middellandse Zeegebied Netto beschikbare hoeveelheid zoet water afkomstig uit neerslag (in m 3 ) per persoon per jaar in 1950, 2005, 2025 en 2050. 1950 2050

Een natuurlijke oorzaak van het verschil in waterschaarste tussen het noorden en zuiden van de Middellandse Zee is het verschil in neerslag (bron 40). • Geef nog een natuurlijke oorzaak van de grotere waterschaarste ten zuiden van de Middellandse Zee ten opzichte van het gebied ten noorden van de Middellandse Zee.

In bron 41 staan klimaatgrafieken met de cijfers 1, 2, 3 en 4. Ze horen bij Utrecht, Marrakech, Timehri en Alice Springs (zie bron 42). • Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 van de klimaatgrafieken over op het antwoordblad en zet de bijbehorende plaatsnamen uit bron 42 erachter. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.