bronnen

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2026, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Wie is de baas?

Wieke en Zeb hebben beiden het mbo afgerond. Nu zijn ze
gediplomeerde meubelmakers. Wieke werkt bij een internationale
meubelmaker: Tables du Nord. Zeb is voor zichzelf begonnen, hij is liever
eigen baas.
12p
Kies voor elk begrip of dit bij Wieke of Zeb hoort.
Doe het zo: Neem de nummers 1 tot en met 4 over op je antwoordblad en
noteer daarachter: Wieke of Zeb.
begrippen:
1 8% vakantiegeld
2 arbeidscontract
3 btw-afdracht
4 ondernemersrisico
21p
Al snel krijgt Zeb zijn eerste opdrachten. Zijn meubels vallen in de smaak
en mensen informeren naar de verkoopprijzen.
Wat moet Zeb weten voordat hij zijn verkoopprijs kan bepalen?
A de inkoopwaarde en de overige bedrijfskosten
B de omzet en de overige bedrijfskosten
C de productiecapaciteit en de inkoopwaarde
D de productiecapaciteit en de omzet
31p
Zeb heeft bij zijn opleiding geleerd hoe hij een bedrijfsplan moet maken
en sorteert zijn uitgaven.
Wat heeft invloed op de hoogte van de nettowinst van Zeb?
Doe het zo: Noteer alleen de nummers van de juiste antwoorden.
1 af te dragen btw
2 de huur van de werkplaats
3 de inkoopwaarde van hout
4 de premies voor de bedrijfsverzekeringen
41p
Zeb koopt een zaagmachine voor € 3.000. Hij berekent de
afschrijvingskosten van deze zaagmachine. Hij verwacht 5 jaar met de
machine te kunnen werken. Daarna heeft de zaagmachine nog een
restwaarde van € 800.
Bereken de jaarlijkse afschrijvingskosten van de zaagmachine. Schrijf
ook je berekening op.
51p
Zeb berekent de vaste en variabele bedrijfskosten. Hij ziet dat de vaste
kosten per product dalen bij een grotere productie.
Verklaar dat de vaste kosten per product dalen bij een grotere
productie.
62p
Zeb rekent voor zijn eigen netto uurloon € 20,50. Wieke zegt tegen Zeb:
“Onze meubels zijn goedkoper, maar ik krijg een hoger uurloon!”
Wieke verdient € 3.297 netto per maand. Ze werkt 36 uur per week; haar
vakanties worden volledig doorbetaald.
Laat met een berekening zien dat Wieke inderdaad een hoger uurloon
ontvangt. Schrijf ook je berekening op.

opgave 2Een huis kopen of toch niet?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 en 2 in de bijlage.
Beau en Liz wonen in een huurhuis, maar willen graag een huis kopen.
Ze hebben onderstaand aanbod voor een hypotheek van de DBS-bank
gekregen.
hypotheekbedrag € 370.000 looptijd van de lening 360 termijnen termijnbedrag € 1.800
71p
Bereken de totale kredietkosten van de lening na 30 jaar. Schrijf ook je
berekening op.
81p
Liz bekijkt het aanbod nog eens. “Het termijnbedrag van € 1.800 is erg
hoog vergeleken met onze huur. We betalen nu maar € 900 huur per
maand. Moeten we wel een huis kopen als onze maandlasten zoveel
stijgen?”
Geef een financieel argument om een huis te kopen in plaats van te
huren.
Beau en Liz hebben een huis gekocht. Over vijf maanden krijgen ze de
sleutel en gaat de hypotheek in.
91p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Beau en Liz weten dat de uitgaven aan de hypotheek hoger zijn dan de
uitgaven aan huur. Deze uitgaven horen bij de …(1)… (dagelijkse
huishoudelijke uitgaven / incidentele uitgaven / vaste lasten).
Besparen op deze uitgaven is …(2)… (makkelijk / moeilijk).
101p
Van welk leenmotief is er sprake bij een hypotheek?
A aanschaf van een duurzaam consumptiegoed
B aanschaf van onroerend goed
C betalen van incidentele uitgaven
D opvangen van een tijdelijk geldtekort
Beau en Liz zijn blij dat ze een huis hebben gekocht, maar weten ook dat
hun financiële situatie hierdoor zal veranderen. Ze hebben een begroting
gemaakt.
Gebruik informatiebron 1.
113p
Bereken de bedragen die ontbreken in informatiebron 1.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) tot en met (4) op je antwoordblad.
Vul achter de nummers de juiste bedragen in. Schrijf bij elk nummer ook
je berekening op.
Het kopen van een huis heeft ook invloed op de belastingen die Beau en
Liz moeten betalen. Ze krijgen te maken met het eigenwoningforfait en de
aftrekbare hypotheekrente. Beide hebben invloed op het belastbaar
inkomen.
Gebruik informatiebron 2.
122p
Bereken het belastbaar inkomen in het eerste jaar. Schrijf ook je
berekening op.

opgave 3Dure paaseieren

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
Nederland is de grootste importeur van cacaobonen ter wereld.
Van de bonen wordt onder andere chocolade gemaakt. Een deel van deze
chocolade wordt door Nederland geëxporteerd.
Gebruik informatiebron 3.
131p
Bereken de toegevoegde waarde van de chocoladefabrieken in procenten
van de inkoopwaarde. Schrijf ook je berekening op.
141p
De prijs van Nederlandse chocolade is afhankelijk van de prijs van
cacaobonen. In 2024 was er sprake van een misoogst van cacaobonen.
In welke grafiek is het gevolg van de misoogst van cacaobonen juist
weergegeven?
figuur bij de opgave
A grafiek 1
B grafiek 2
C grafiek 3
D grafiek 4
151p
De cacaobonen moeten worden betaald in dollars. De dollarkoers kan
veranderen en heeft invloed op de inkoopprijs van de cacaobonen voor
Nederlandse bedrijven. De koers van de dollar ten opzichte van de euro
daalt.
Verklaar dat de inkoopprijs van cacaobonen in euro’s lager wordt door
de koersdaling.
Chocolatier De Cacaoboon maakt van cacaobonen de heerlijkste
chocoladepaashazen en paaseieren. De Cacaoboon maakt zich zorgen
om de verkoop van haar chocoladeproducten vanwege het grote aanbod
van Belgische chocolade dat online verkocht wordt.
162p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Nederlandse klanten kunnen overal in de Europese Unie zonder
invoerrechten te moeten betalen producten kopen door het vrije verkeer
van …(1)… (goederen en diensten / kapitaal).
De concurrentie tussen de EU-landen is hierdoor …(2)… (afgenomen /
toegenomen).
Hierdoor zijn de onderlinge prijsverschillen tussen EU-landen …(3)…
(groter / kleiner) geworden.
172p
Chocolatier De Cacaoboon wil concurreren met de online aanbieders van
Belgische chocolade, zodat de afzet van De Cacaoboon zal stijgen. De
Cacaoboon kan haar prijs niet verlagen, omdat dan de winstmarge te laag
wordt.
Geef een voorbeeld wat De Cacaoboon wel kan doen om haar
marktaandeel te vergroten. Leg je antwoord uit.

opgave 4Gemeente met budgetproblemen

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
In Nederland zijn er veel verschillende gemeenten. Elke gemeente in
Nederland stelt een eigen begroting op en heft haar eigen belastingen.
182p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een voorbeeld van inkomsten van een gemeente is de …(1)…
(motorrijtuigenbelasting / omzetbelasting / onroerendezaakbelasting).
Met de gemeentelijke inkomsten worden bijvoorbeeld wegen en
speeltuinen aangelegd, dit zijn …(2)… (collectieve / particuliere / sociale)
voorzieningen.
Alle gemeenten in Nederland samen vormen de Vereniging voor
Nederlandse Gemeenten (VNG).
191p
De VNG adviseert gemeenten met een begrotingstekort.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Bij een begrotingstekort zijn de uitgaven …(1)... (groter / kleiner) dan de
inkomsten. Een van de manieren om dit op te lossen is om te …(2)…
(bezuinigen / investeren).
De grootste bron van inkomsten voor een gemeente is de bijdrage van het
Rijk, het gemeentefonds. In 2023 kreeg de gemeente Dorpshoek € 3.040
per inwoner uit het gemeentefonds.
Gebruik informatiebron 4.
202p
Bereken hoeveel procent de rijksbijdrage per inwoner naar verwachting is
gedaald in 2026 ten opzichte van 2023. Schrijf ook je berekening op.
211p
De gemeente Dorpshoek moet veel taken uitvoeren. Zo keert de
gemeente onder andere de bijstandsuitkering uit.
De bijstandsuitkering is een voorbeeld van:
A een sociale verzekering, betaald met premies.
B een sociale verzekering, betaald uit belastingen.
C een sociale voorziening, betaald met premies.
D een sociale voorziening, betaald uit belastingen.
Gemeenten mogen, net als de Rijksoverheid, een begrotingstekort
hebben. Ze kunnen dan geld lenen bij de Rijksoverheid, maar mogen
maximaal 4% van hun inkomsten lenen.
Gebruik informatiebron 4.
222p
Bereken of de gemeente Dorpshoek in 2026 het begrotingstekort volledig
kan lenen bij de Rijksoverheid. Schrijf ook je berekening en conclusie op.
231p
De gemeente Dorpshoek denkt dat ze de komende jaren meer inkomsten
krijgt. Dit komt voornamelijk omdat de laatste jaren de huizenprijzen zijn
gestegen. Door de stijging van de huizenprijzen kan het begrotingstekort
kleiner worden.
Hier staan vijf economische verschijnselen.
1 Er is meer vraag naar koophuizen in de gemeente Dorpshoek.
2 De OZB-inkomsten nemen toe voor de gemeente.
3 De huizenprijzen stijgen.
4 De WOZ-waarde van de huizen in de gemeente stijgt.
5 Het begrotingstekort wordt kleiner.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

opgave 5Arbeidsmarkt uit evenwicht

In verschillende bedrijfstakken is sprake van een groot tekort aan
personeel, er is een tekort op de arbeidsmarkt. De voorspelling is dat tot
2040 het tekort alleen maar blijft groeien.
241p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een tekort op de arbeidsmarkt noemen we een …(1)… (krappe / ruime)
arbeidsmarkt. Het tekort wordt groter doordat de beroepsbevolking
…(2)… (minder snel / sneller) groeit dan de werkgelegenheid.
Arbeidsparticipatie betekent het aantal mensen van 15 tot 75 jaar dat
werkt of actief op zoek is naar werk. In de leeftijdsgroep 67 tot 75 jaar is
er geen arbeidsparticipatie van 100% haalbaar, omdat deze mensen de
AOW-leeftijd hebben bereikt.
252p
Geef twee redenen waarom een arbeidsparticipatie van 100% ook niet
haalbaar is voor andere leeftijdsgroepen.
261p
Het tekort aan personeel kan gevolgen hebben voor de aantrekkelijkheid
van bepaalde sectoren. Hier staan vijf economische verschijnselen:
1 Er is een tekort aan personeel op de gehele arbeidsmarkt.
2 De arbeidsomstandigheden verslechteren.
3 De werkdruk per medewerker stijgt.
4 Het personeelstekort in een sector stijgt.
5 De sector wordt minder aantrekkelijk om in te werken.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
271p
Een hoger loon is een mogelijkheid om de arbeidsparticipatie te verhogen.
Een onderzoeker stelt dat een hoger loon niet altijd ervoor zorgt dat het
aanbod van arbeid toeneemt.
Geef een argument voor de stelling van de onderzoeker.
281p
Vergrijzing is de grootste oorzaak van een tekort aan arbeid. Vergrijzing
kan leiden tot minder welvaart in de toekomst.
Hier staan vijf economische verschijnselen:
1 De vergrijzing neemt toe.
2 De loonheffing op het loon moet omhoog.
3 De koopkracht daalt.
4 De verhouding actieven/inactieven verandert negatief.
5 Er is minder welvaart.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

opgave 6Niet alles is goud wat er blinkt

Suriname is een land dat rijk is aan grondstoffen zoals goud. Als de
goudprijs stijgt, zou Suriname moeten profiteren. Het nationaal inkomen
per hoofd van de bevolking is € 5.700. Het nationaal inkomen per hoofd
van de bevolking van Nederland is € 53.010.
291p
Bereken met hoeveel procent het nationaal inkomen per hoofd van de
bevolking van Suriname moet groeien om gelijk te zijn aan dat van
Nederland. Schrijf ook je berekening op.
301p
Een stijgende goudprijs kan bijdragen aan de groei van het nationaal
inkomen van Suriname, omdat het goud wordt geëxporteerd.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Bij een stijgende goudprijs zal de betalingsbalans van Suriname …(1)…
(verbeteren / verslechteren), waardoor er een …(2)… (overschot / tekort)
op de betalingsbalans kan ontstaan.
311p
Volgens milieuorganisaties brengt de goudwinning in Suriname veel
negatieve externe effecten met zich mee voor zowel de lokale bevolking
als het tropische regenwoud.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Negatieve externe effecten van het opgraven van goud zijn …(1)… (niet /
wel) inbegrepen bij de prijs van het goud. De kosten voor het behoud van
het regenwoud worden betaald door de …(2)… (mijnbouwbedrijven /
overheid).
De overheid van Suriname wil toerisme stimuleren. Hierdoor zal het
inkomen van de bevolking toenemen.
322p
Op lange termijn zullen door toerisme de overheidsfinanciën van
Suriname verbeteren.
Leg in twee stappen uit hoe toerisme de overheidsfinanciën van
Suriname zal verbeteren.
331p
Er zijn steeds meer Nederlanders die op vakantie gaan naar Suriname.
Hoe wordt de vakantie van Nederlanders naar Suriname genoemd in de
economie van Suriname?
A export van goederen
B export van diensten
C import van goederen
D import van diensten

opgave 7Einde aan de accijnsverlaging?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.
In 2022 schoten de prijzen van de brandstoffen benzine, diesel en LPG
omhoog. Om gezinnen met lage inkomens te helpen om rond te komen,
nam de overheid een aantal maatregelen. Een van die maatregelen was
het verlagen van de accijnzen per liter op brandstoffen.
342p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De accijns is een …(1)… (belasting op bezit / belasting op inkomen /
kostprijsverhogende belasting).
Het uitgangspunt bij de accijnzen is het …(2)… (draagkrachtbeginsel /
profijtbeginsel).
351p
Wat wil de overheid bereiken met het heffen van accijnzen?
A Het aanbod van individuele goederen beperken.
B Het beperken van consumptie.
C Het herverdelen van inkomens.
D Het produceren van collectieve goederen.
361p
Naast accijnzen op brandstoffen worden er ook op andere producten
accijnzen geheven.
Noem een ander product waarop accijns wordt geheven.
Het kabinet heeft het plan om de accijnzen op brandstoffen terug te
brengen naar het normale tarief van € 0,88 per liter.
Gebruik informatiebron 5.
372p
Bereken de adviesprijs voor een liter benzine na de geplande
accijnsverhoging. Schrijf ook je berekening op.

opgave 8Ook twee keer modaal heeft het lastig

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 in de bijlage.
Nieuwssites, kranten en tv-programma’s hebben het steeds vaker over
gezinnen die niet kunnen rondkomen met het inkomen. Vroeger ging het
over mensen met een uitkering, tegenwoordig gaat het ook over gezinnen
met twee keer een modaal inkomen.
381p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De beloning voor de productiefactoren behoren tot het …(1)… (primair /
secundair) inkomen. Een voorbeeld van primair inkomen is het …(2)…
(bruto / netto) inkomen.
Bart en Anouk vormen een huishouden met twee keer een modaal
inkomen. Ze kunnen steeds moeilijker rondkomen. Ze proberen hun
inkomsten te verdelen volgens de 50-30-20-regel. 50% voor vaste lasten,
30% voor persoonlijke behoeften en 20% voor sparen.
Gebruik informatiebron 6.
392p
Bereken of Bart en Anouk aan de 50% vaste lasten voldoen in januari
2025. Schrijf ook je berekening en conclusie op.
Gebruik informatiebron 6.
401p
Vergeleken met een jaar geleden kunnen Bart en Anouk minder sparen.
Toon met een berekening aan dat Bart en Anouk in januari 2025
minder kunnen sparen dan in januari 2024. Schrijf ook je berekening
op.
411p
Nu ook de gezinnen met twee keer een modaal inkomen in de financiële
problemen komen, wordt vaak een beroep gedaan op de overheid.
De overheid kan met maatregelen de financiële positie van werkenden
verbeteren.
Verklaar dat een hogere arbeidskorting de financiële positie van
werkenden verbetert.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.