bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2023, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
Koning Willem II liet in 1848 een levensgroot schilderij van zichzelf in de
Eerste Kamer ophangen. Hij zei daarbij tegen de Eerste Kamerleden:
“Door de nieuwe Grondwet kan ik niet meer bij u komen, daarom wil ik u
mijn portret geven, dan ben ik altijd bij u”.
Wat was de reden dat koning Willem II deze uitspraak deed?
Door de nieuwe Grondwet van 1848
A mocht de koning alleen nog maar Tweede Kamerleden benoemen.
B verloor de koning veel politieke macht.
C was de koning geen voorzitter meer van de Eerste Kamer.
D werd de koning lid van het parlement.
22p
De heer Rochussen was een Nederlandse politicus. Tussen 1858 en 1861
was hij minister van Koloniën.
Leg uit waarom, juist in een tijd van modern imperialisme, een minister
van Koloniën nodig gevonden werd.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat modern imperialisme is en
− vervolgens aan te geven waarom een minister van Koloniën nodig
gevonden werd.
31p
De Nederlandse regering kon in de tijd van het modern imperialisme
bedrijven contracten geven, zodat deze bedrijven suiker uit Indonesië
mochten verhandelen. Koning Willem III vroeg aan de minister van
Koloniën of twee van zijn vrienden zo’n contract konden krijgen. De
minister van Koloniën gaf beide vrienden van de koning een contract,
zonder daarover de Tweede Kamer in te lichten. De Tweede Kamer
ontdekte dit en stelde hierover kritische vragen aan de minister. De
minister moest deze vragen beantwoorden.
Welke taak voerde de Tweede Kamer uit?
A de controlerende taak
B de uitvoerende taak
C de wetgevende taak
42p
De Tweede Kamer bleef kritisch en keurde daarom de begroting af. De
minister van Koloniën voelde zich daardoor gedwongen om af te treden.
Hieronder staan drie rechten van de Tweede Kamer:
1 recht van amendement
2 recht van budget
3 recht van enquête
Drie begrippen:
a evenredige vertegenwoordiging
b klassieke grondrechten
c ministeriële verantwoordelijkheid
Van welk recht maakte de Tweede Kamer gebruik?
Welk begrip hoort bij het aftreden van de minister?
Doe het zo:
recht: … (vul nummer in)
begrip: … (vul letter in)
Gebruik bron 1.
52p
In 1878 nam het parlement een nieuwe onderwijswet aan. Daarin stond
dat het openbaar en het bijzonder onderwijs aan dezelfde eisen moesten
voldoen, zoals goede lesmaterialen en een bepaald aantal kinderen in de
klas. Het openbaar onderwijs werd betaald door de overheid, het
bijzonder onderwijs niet. Daarom vond Abraham Kuyper de nieuwe
onderwijswet niet eerlijk.
Geef eerst een voorbeeld uit de bron waaruit blijkt dat Abraham
Kuyper zich vooral richt tot protestanten.
Geef daarna een reden waarom op basis van de Grondwet van 1848
de oproep van Abraham Kuyper aan de koning weinig kans maakt.
Doe het zo:
voorbeeld uit de bron …
weinig kans op basis van de Grondwet van 1848, omdat …
61p
De nieuwe onderwijswet werd tóch ingevoerd. Abraham Kuyper richtte
mede naar aanleiding van deze wet een politieke partij op.
Welke politieke partij wordt bedoeld?
A ARP
B Liberale Unie
C RKSP
D SDAP
71p
De ongelijke financiële behandeling tussen het openbaar en bijzonder
onderwijs werd uiteindelijk opgelost.
Wanneer en waardoor werd deze ongelijke behandeling opgelost?
A in 1887, door de invoering van het Caoutchouc-artikel
B in 1887, door de Pacificatie
C in 1917, door de invoering van het Caoutchouc-artikel
D in 1917, door de Pacificatie
Gebruik bron 2.
81p
De tekening laat kritiek zien op het kiesrecht. Het kiesrecht wordt
afgebeeld als een vrouw die is vastgemaakt aan een zak geld.
Geef een politieke verklaring waarom het kiesrecht in de tekening is
vastgemaakt aan een zak geld.
Gebruik nogmaals bron 2.
91p
Stel, je wilt deze bron gebruiken voor een werkstuk, maar je twijfelt nog bij
welke periode je deze bron moet plaatsen. Je kunt kiezen uit de volgende
perioden:
1 vóór 1848
2 tussen 1848 en 1919
3 na 1919
Bij welke periode hoort de bron? Verklaar je keuze met behulp van
een onderdeel van de bron.
Doe het zo:
De bron hoort bij periode … (vul nummer in), omdat … (geef verklaring).

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 3.
102p
Met welk doel werd deze propagandaposter gemaakt? Geef ook aan wat
wordt bedoeld met de zin ‘Denk aan wat er in België is gebeurd’.
Doe het zo:
doel: …
Met de zin wordt bedoeld: …
Gebruik bron 4.
112p
Leg uit dat de puntzak past bij een totale oorlog.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat een totale oorlog is
− en daarna aan te geven waarom de puntzak past bij een totale oorlog.
121p
In het najaar van 1917 brak in Rusland een revolutie uit. Niet lang daarna
sloot Rusland vrede met Duitsland.
Wie was de leider van deze revolutie? En uit welk bondgenootschap trok
Rusland zich terug?
A
B
C
D
leider bondgenootschap Lenin Centralen Lenin Geallieerden Stalin Centralen Stalin Geallieerden
Gebruik bron 5.
131p
Op welke kaart is Europa te zien vóór de Eerste Wereldoorlog? En op
welke kaart is Europa te zien kort na de Eerste Wereldoorlog?
A
B
C
D
E
F
vóór de Eerste Wereldoorlog kort na de Eerste Wereldoorlog kaart 1 kaart 2 kaart 1 kaart 3 kaart 2 kaart 1 kaart 2 kaart 3 kaart 3 kaart 1 kaart 3 kaart 2

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 6.
141p
In de bron is een theorie te herkennen die verklaart waarom Duitsland de
oorlog verloren zou hebben.
Hoe wordt die theorie genoemd?
Gebruik bron 7.
152p
De foto laat het gevolg zien van een economische ontwikkeling in
Duitsland. Een belangrijke oorzaak van deze ontwikkeling was een
bepaling uit het Verdrag van Versailles.
Welke economische ontwikkeling wordt bedoeld?
Noem daarna de bepaling uit het Verdrag van Versailles die deze
economische ontwikkeling heeft veroorzaakt.
Doe het zo:
economische ontwikkeling: …
bepaling uit het Verdrag van Versailles: …
161p
In 1924 werd het Dawesplan ingevoerd. In Duitsland waren de meningen
over het plan verdeeld. De Duitse regering was vóór het plan, want het
zou goed zijn voor Duitsland.
Geef een reden waaruit blijkt dat het Dawesplan inderdaad goed was
voor Duitsland.
171p
De NSDAP was tegen het Dawesplan.
Geef een reden waarom de NSDAP tegen het Dawesplan was.
Gebruik bron 8.
181p
Past de foto bij de politieke situatie in Duitsland vóór 1933 of in 1933?
Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
De foto past bij de politieke situatie in Duitsland … (kies uit: vóór 1933 / in
1933), want … (geef verklaring).
Gebruik bron 9.
191p
Welke begrippen passen bij de bron?
A censuur + persoonsverheerlijking
B censuur + terreur
C totalitair + persoonsverheerlijking
D totalitair + terreur
201p
Stel, een Duitse jongen wil later lijfwacht worden van Hitler.
Van welke nazi-organisatie moet hij als 14-jarige eerst lid worden? En bij
welke nazi-organisatie moet hij later horen als hij lijfwacht van Hitler wil
zijn?
A
B
C
D
eerst later Hitlerjugend Gestapo Hitlerjugend SS SA Gestapo SA SS
Gebruik bron 10.
212p
Hieronder staan vijf begrippen:
1 aandelenbeurs
2 collectivisatie
3 planeconomie
4 vraag en aanbod
5 vrije-markteconomie
Welke twee begrippen passen bij de ontwikkeling die in de bron is te
herkennen? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 11.
221p
Hieronder staan vier kenmerken van het stalinisme:
1 censuur
2 indoctrinatie
3 showprocessen
4 strafkampen
Welke twee kenmerken zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de
nummers op.
231p
In de loop van de jaren dertig groeide in Duitsland de steun voor Hitler om
een oorlog te beginnen.
Geef een reden waarom steeds meer Duitsers Hitler steunden om een
oorlog te beginnen.

opgave 5Door de tijd heen

Gebruik bron 12.
242p
Zet de foto’s in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte … (vul nummers
in).

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 13.
251p
Iemand beweert dat de inhoud van de bron past bij een totalitaire staat.
Geef een argument dat deze bewering ondersteunt.
261p
In 1941 werd de Artsenkamer opgericht door de Duitse bezetter. Elke arts
in Nederland moest lid worden van de Artsenkamer om te mogen blijven
werken. De meerderheid van de Nederlandse artsen weigerde lid te
worden van de Artsenkamer.
Welk begrip hoort bij de oprichting van de Artsenkamer? En welk begrip
hoort bij de weigering om lid te worden?
A
B
C
D
oprichting weigering gelijkschakeling collaboratie gelijkschakeling verzet propaganda collaboratie propaganda verzet
Gebruik bron 14.
271p
Op de foto zijn discriminerende maatregelen te herkennen die de nazi’s
tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben ingevoerd.
Noem één maatregel die op de foto te herkennen is.
Gebruik bron 15.
281p
Wie heeft de opdracht gegeven voor het maken van de poster? En uit
welk land kwam het gevaar waarvoor werd gewaarschuwd?
A
B
C
D
wie land de bezetter Duitsland de bezetter Groot-Brittannië het verzet Duitsland het verzet Groot-Brittannië
Gebruik bron 16.
291p
De oproep uit de poster leidde niet tot het gewenste resultaat, waardoor
de bezetter het nodig vond een maatregel te nemen.
Welke maatregel wordt bedoeld?
A de invoering van de mobilisatie
B de invoering van persoonsbewijzen
C het organiseren van een staking
D het organiseren van razzia’s
Gebruik bron 17.
302p
Noem de naam van het Nederlandse concentratiekamp dat in het dagboek
is beschreven. Geef daarna aan wat de ‘onbekende bestemming’ is van
de transporten.
Doe het zo:
Het Nederlandse concentratiekamp is …
De ‘onbekende bestemming’ is …
Gebruik bron 18.
311p
Iemand beweert dat de verspreiding van dit pamflet in Duitsland moedig is
geweest.
Geef één argument waaruit blijkt dat de bewering juist is.
Gebruik nogmaals bron 18.
321p
In het pamflet eisen de jongeren enkele klassieke grondrechten terug
die er in de Republiek van Weimar nog wél waren.
Noem één klassiek grondrecht dat in het pamflet teruggeëist wordt.
332p
Een Duitse generaal vond dat door een militaire gebeurtenis in juni 1944
de verdediging van Duitsland onmogelijk was geworden.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
Geef ook een reden waarom het onmogelijk was geworden om
Duitsland nog te verdedigen.
Doe het zo:
gebeurtenis: …
onmogelijk, want …
342p
Op de dag dat operatie Market Garden begon, riep de Nederlandse
regering in ballingschap het treinpersoneel op om te gaan staken. Dat
werd massaal gedaan, waardoor de Spoorwegstaking een feit was. Kort
daarna gaf de Nederlandse minister van Oorlog het advies aan de stakers
om onder te duiken. Hij was bang dat de stakers groot gevaar liepen.
Leg uit waarom de stakers door de Spoorwegstaking gevaar liepen.
Doe dit door:
− eerst het doel van de Spoorwegstaking te noemen
− en daarna een reden te geven waarom de stakers groot gevaar liepen.

opgave 7Door de tijd heen

352p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen waar het Koninkrijk der Nederlanden
mee te maken kreeg tijdens de Tweede Wereldoorlog:
1 De Februaristaking breekt uit in Amsterdam.
2 Duitsland geeft zich over, maar Japan vecht door.
3 Het Japanse leger valt Indonesië binnen.
4 Het staatshoofd gaat in ballingschap in Londen.
5 Tijdens operatie Market Garden proberen geallieerde soldaten een
brug over de Rijn te veroveren.
Een tijdbalk:
figuur bij de opgave
Geef per gebeurtenis aan welk jaartal van de tijdbalk daarbij hoort.
Let op! Elk jaartal mag maar één keer gebruikt worden. Er blijft één
jaartal over.
Doe het zo:
Bij gebeurtenis 1 hoort … (vul letter in)
(enzovoort tot en met gebeurtenis 5)

opgave 8Europa en de wereld (1945-1989)

362p
Een invulopdracht over het begin van de Koude Oorlog:
1 Nog tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten de Geallieerden
afspraken over wie er na de oorlog iets te zeggen had in een bepaald
gebied in Europa. Die afspraken gingen over … (dekolonisatie /
invloedssferen).
2 De Sovjet-Unie kreeg meer te zeggen over gebieden in het … (oosten
/ westen) van Europa.
3 De grens tussen de gebieden in het oosten en het westen van Europa
werd … (de Berlijnse Muur / het IJzeren Gordijn) genoemd.
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1:... (kies uit: dekolonisatie / invloedssferen).
zin 2:... (kies uit: oosten / westen).
zin 3:... (kies uit: de Berlijnse Muur / het IJzeren Gordijn).
371p
De Verenigde Staten bieden Europa na de Tweede Wereldoorlog een
omvangrijk hulpprogramma aan. Dit hulpprogramma heeft niet alleen een
economisch, maar ook een politiek doel.
Hoe heet dit hulpprogramma? En welk politiek doel hoort daarbij?
A
B
C
D
hulpprogramma politiek doel Marshallplan containment Marshallplan neutraliteit vijfjarenplan containment vijfjarenplan neutraliteit
382p
In 1951 werd de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)
opgericht. Er waren verschillende redenen om deze organisatie op te
richten.
Noem twee van deze redenen.
391p
Hieronder staat een beschrijving van de film Thirteen days:
In oktober 1962 laat de Amerikaanse regering met behulp van
spionagefoto’s zien dat de Sovjet-Unie bezig is met het bouwen van een
raketbasis. De Amerikaanse president en zijn adviseurs moeten een plan
bedenken om de Russen te stoppen. De president aarzelt over een
aanval, want een Amerikaanse militaire actie kan leiden tot een
kernoorlog.
Over welke historische gebeurtenis gaat de film?
401p
Tussen 1950 en 1980 begon de samenstelling van de Nederlandse
bevolking te veranderen.
Waardoor veranderde de samenstelling?
Door de komst van:
A Amerikaanse soldaten + Belgische vluchtelingen
B Belgische vluchtelingen + gastarbeiders uit het Middellandse
Zeegebied
C gastarbeiders uit het Middellandse Zeegebied + migranten uit
Indonesië
D migranten uit Indonesië + Amerikaanse soldaten
412p
In 1979 besloot de NAVO om nieuwe Amerikaanse kernwapens in Europa
te plaatsen. Veel Nederlanders protesteerden tegen dit besluit. Er waren
ook Nederlanders die deze protesten te ver vonden gaan vanwege het
anti-Amerikaanse karakter. Zij dachten positief over de Verenigde Staten.
Geef twee verschillende historische argumenten waarom zij positief
dachten over de Verenigde Staten.
Gebruik bron 19.
421p
Welke president van de Verenigde Staten wordt beschreven?
A Kennedy
B Reagan
C Roosevelt
D Wilson
Gebruik bron 20.
431p
In het dagboek wordt een historische gebeurtenis beschreven.
Welke historische gebeurtenis wordt bedoeld?

opgave 9Door de tijd heen

441p
Na de Russische Revolutie in 1917 werd de tsaar door communisten
doodgeschoten en op een onbekende plek begraven. Later zijn de
botresten van de tsaar toch nog teruggevonden. In 1998 kreeg hij een
eervolle, officiële begrafenis in een kerk in Sint-Petersburg in
aanwezigheid van de Russische president.
Geef een politieke reden waarom een eervolle, officiële begrafenis
vóór 1991 onmogelijk zou zijn geweest.

opgave 10De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

451p
Iemand heeft kritiek op een aantal Nederlandse politieke partijen die na
2001 zijn opgericht. Hij beweert dat deze partijen te veel beloven te doen
wat het volk wil en dat deze partijen als enige menen te weten wat er
onder het volk leeft.
Tot welke stroming behoren de politieke partijen waarop de persoon
kritiek heeft?
A tot het confessionalisme
B tot het liberalisme
C tot het populisme
D tot het socialisme
Gebruik bron 21.
461p
Welk begrip past bij de bron?
A amerikanisering
B globalisering
C multiculturele samenleving
D secularisatie

opgave 11Door de tijd heen

472p
Hieronder staan vijf organisaties:
1 Europese Unie
2 Gestapo
3 NAVO
4 Volkenbond
5 Vrije Vrouwen Vereniging
Een tijdbalk:
figuur bij de opgave
Geef per organisatie aan in welke periode (a, b, c of d) die is
opgericht.
Let op! Een periode mag meer dan één keer gebruikt worden.
Doe het zo:
Bij organisatie 1 hoort periode … (vul letter in).
(enzovoort tot en met organisatie 5)
Gebruik bron 22.
482p
De liedjes gaan over verschillende historische gebeurtenissen.
Zet de liedjes in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst..., dan..., daarna,... vervolgens... en ten slotte... (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.