Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2000 tijdvak 1

bij dit examen

Bij b o g van a a

gemaakt.

1 2 13 14 15 16 17 1 H 1 2 Li 3 Be 4 B 5 C 6 N 7 O 8 F 9 3 Na 11 Mg 12 Al 13 Si 14 P 15 S 16 Cl 17

19 20

oommas

H O² Cl Br I- ²- O O ² O

– s s s s s g s m s s g g g – g – g g – g g g m g s s m – g g g m g s m s s g g – s g s g s s g g g s g s g s s g g – s g – g – s g m s s g s – g – g g g g g g g s s g g g s g s g g – g g g g g g g – – g g g – g – g s s m m s s g s s s s g g g s – – g

Zn s

g = goed oplo

m = matig oplosbaar

Een bepaald tinion (Sn⁴⁺) b

12p

120

22p

^D 116 u

12 u

eze Sn n n nen on

een op ing di e ⁺ ion

Sn²⁺ + 2 F e^3^ +

Sn⁴⁺ + 2 Fe²⁺

32p

Sn⁴⁺

Karel en Suz nne willen onderzoeken of tin(IV)hydroxide goed oplosbaar is in w

Karel maakt een oplossing die Sn⁴⁺ ionen bevat, door oplossingen van in(II)

an ijzer(III)su faa e mengen. De hie oven beschre en a e eed Hij ee

beide oplossingen in de juis e verhouding gemengd, zodat de oplossing die hij na de

reactie verkrijgt, geen Sn²⁺ ione e geen Fe i n be t

Aan de verkregen oplossing voegt Karel een oplossing van natr umhydroxide t

en se n ee o n

Karel trekt uit dit onderzoek de conclusie da tin(IV)hydroxide slecht op osba

water.

eg H m s h wel wa a I d de s echt o lo aa

water, maar dat blijkt niet uit dit onder oek”.

43p

opgave 1Stroomgeleiding

52p

Onder welke om tandighed

uitsluitend in vaste toestan

ui sluitend in opgeloste toestand

ui sluitend in gesmolten toestand

zowel in vaste als in opgeloste toestan

opgave 2Steenkoolbranden

krantenartikel Nederlandse hulp bij bestrijding van enorme steenkoolbranden in China 1 Een Nederlands bedrijf gaat China helpen 2 bij de bestrijding van de enorme 3 steenkoolbranden die daar telkens opnieuw 20 droog is, treden chemische reacties op, 4 de kop opsteken. Jaarlijks gaat er zo'n 200 5 miljoen ton steenkool door brand verloren. 22 Bij 280 ° C begint de steenkool spontaan te 6 De branden leiden niet alleen tot grote 7 economische verliezen, maar versterken 8 ook het broeikaseffect. Deze branden 9 zorgen voor 2 tot 3 procent van de 10 koolstofdioxide-uitstoot die over de hele 11 wereld plaatsvindt. Dat is twee keer de 12 totale Nederlandse uitstoot van 13 koolstofdioxide (CO 2 ). 14 Het gaat daarbij ook nog om zwavelrijke 15 steenkool. Dat veroorzaakt naast het 16 broeikaseffect nog een extra 17 milieuprobleem. Naar: NRC Handelsblad Bij het verbranden van steenkool ontstaat onder andere koolstofdioxide (CO 2 ).

n Welke van de onderstaande uitspraken is juist? 1 Koolstofdioxide is brandbaar. 2 Koolstofdioxide is reukloos. A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 D zowel 1 als 2

Bereken hoeveel miljoen ton koolstofdioxide ontstaat bij de verbranding van 200 miljoen ton steenkool. Neem bij deze berekening aan dat de steenkool uitsluitend uit koolstof bestaat. Om versterking van het broeikaseffect tegen te gaan, zijn in Nederland al veel maatregelen genomen om de uitstoot van koolstofdioxide te beperken. Sommige mensen vinden hulp aan China bij het bestrijden van steenkoolbranden nuttiger dan nog meer maatregelen in Nederland.

Geef aan de hand van de bovenstaande tekst een argument voor deze opvatting. Door het ontstaan van koolstofdioxide wordt het broeikaseffect versterkt. Bij de verbranding van de steenkool ontstaat nog een andere stof (regels 14 tot en met 17) die een milieuprobleem veroorzaakt.

Geef de naam van die andere stof en geef aan welk milieuprobleem door die stof wordt veroorzaakt. Noteer je antwoord als volgt: stof die ontstaat: … milieuprobleem: … Stoffen hebben stofeigenschappen zoals bijvoorbeeld kookpunt, brandbaarheid en oplosbaarheid.

Wat is de naam van de stofeigenschap van steenkool die wordt beschreven in de regels 22 en 23 van het krantenartikel? Door het injecteren van water in brandende steenkoollagen (regels 28 en 29) ontstaan grote hoeveelheden waterdamp.

n Welke van de onderstaande uitspraken is juist? 1 Door het injecteren van water daalt de temperatuur van de steenkool. 2 Door de grote hoeveelheden gevormde waterdamp wordt de aanvoer van zuurstof moeilijker. A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 D zowel 1 als 2

opgave 3Rubber

Columbus was de eer E an di n akt an Hij e e

Indianen een bal bezaten die terugvee de b j botsing tegen een muur. De bal was

gemaakt van natuurrubber.

de ct

122p

wa rv

stof 1

Geen van beide stoffen is een isome

Alleen stof 1 s een isomeer van isopreen.

e to s n m v n isopreen

Zowel stof 1 als stof 2 is een isomeer van isopreen.

132p

Geef aan hoe ui de structuurformule blijkt dat isopreen een stof is die kan p y

Om de eigenschappen van natuurrubber te verbeter a m zo en

vulkanisatieproces toe. Hierbij laat men natuurrubber met zwavel reageren. Er w

lstof e

Niet-gevulkaniseerd natuurrubber bestaat uit lange keten zonder dwarsverbinding

141p

eef

oep p

a ss n e ens en w rs e

zitten.

N bb r oo n root l v

rubber en pla tics worden uit dezelfde g ondstof g

151p

opgave 4Thermische verontreiniging

Elek riciteitscentrales en fa r ek g u e r i me, en n n l

koelwater. Het warme water word weer geloosd in het bui enwa er. Men noemt

„thermisch verontre n w e

Vergelijk de concentratie van zuurstof in thermisch ve

verontreinigd buitenwater.

162p

De zuurstofconcentratie in thermisch vero

lager dan in niet verontreinigd buitenw

opgave 5Scheepsbouw

Vroeger werden de ijzeren platen van schepen aan elkaar gezet met behulp van klinknagels. Dat ging als volgt. Twee platen werden een stukje over elkaar gelegd waarna er gaten in geboord werden. De ijzeren klinknagels werden gloeiend heet gemaakt en in de gaten geplaatst.Aan één kant vastgeslagen elkaar plaat Het het sterk is, ook nog andere eigenschappen heeft.

Noem zo’n andere eigenschap van ijzer waardoor ijzer geschikt is als materiaal voor klinknagels. Tegenwoordig gebruikt men bij het bouwen van nieuwe schepen geen klinknagels meer. De platen worden nu elektrisch aan elkaar gelast. Bij elektrisch lassen wordt op de hechtplaats met behulp van een ijzeren lasdraad een zeer sterke elektrische stroom door de platen geleid. Door de stroom smelten de platen op de hechtplaats en van de lasdraad druppelt er gesmolten ijzer bij. Na het stollen van het ijzer vormen de platen een geheel. Tijdens het lassen kunnen zuurstof en stikstof met het gesmolten ijzer reageren. Daarbij ontstaan ijzeroxiden en ijzernitriden die de hechtplaats verzwakken. De formule van het nitride-ion is N 3 - .

Om te voorkomen dat zuurstof en stikstof met het ijzer reageren, heeft men om de lasdraad een bekleding aangebracht.Tijdens het smelten van de lasdraad ontstaat uit één van de stoffen in de bekleding koolstofdioxide. Dit gas houdt zuurstof en stikstof weg van het gesmolten ijzer. Koolstofdioxide kan niet met het ijzer reageren.

n Uit welke van de onderstaande stoffen kan koolstofdioxide ontstaan? A calciumcarbonaat B calciumfosfaat C calciumnitraat D calciumsulfaat Bij een andere manier van lassen, last men met een draad zonder bekleding. Om de las te beschermen tegen reacties van ijzer met zuurstof of stikstof, wordt tijdens het lassen een beschermgas rond het smeltende metaal geleid. Men gebruikt het edelgas argon als

Kalkwater is een oplossing van calciumhydroxide.

n De pH van kalkwater is A kleiner dan 7. B gelijk aan 7. C groter dan 7. Om de aanwezigheid van water aan te tonen, kan men wit kopersulfaat gebruiken. Als wit kopersulfaat in aanraking komt met water, verandert het van kleur.

Welke kleur krijgt het kopersulfaat? Bij een proef wordt een stof verbrand. Het gas dat daarbij ontstaat, wordt over wit kopersulfaat en door helder kalkwater geleid. Het kopersulfaat verandert van kleur, het kalkwater verandert niet.

n Welk van de onderstaande stoffen werd verbrand? A CH 4 B CO C H 2 D O 2

opgave 6Papierontzuring

Eén van de belangrijks e bedreigingen voor e ken u e i rz

het papier. In papier zit alt jd een beetje water. Door opname van verzurende stof

de lucht ontstaan in dit water waterstofionen (H⁺).

Papier wordt gemaak van vezels van de s of cellulose. De cellulosevezels van het p

kunnen reageren met het water in het papier. De cellulose wordt daarbij a gebr

waardoor het

be a re z a e op aa t st fi

reactie nie minder.

242p

base

nd at r

katalysator

Door gebruik te maken van een speciale pen, kan men vast tellen of pap er zuur

ink a z ’ e s een p i akm

een streepje met zo’n pen. Aan de kleur v

252p

Welke kleur krijgt de inkt als het papier zuur is

Er zijn verschillende methoden ontwikkeld om papier te ontzuren. B n

methoden is de werkzame stof magnesiumoxide. Het magnesiumoxide word

a r h Pe lu a en

magnesiumoxide-deeltjes b ijven als kleine vaste deeltjes i

262p

Hoe

een em

een nev

e n plo ng

een suspensie

De te behandelen boeken worden in stalen vaten gedaan. De stalen vaten word

volgep mpt met het men

p door m sium

s o r g er rbij

o der andere watermoleculen.

273p

Geef de vergelijking van de reactie tussen magnesiumoxide en waterstofionen (H

Er wordt een overmaat magnesiumo de gebruikt. Na afloop van de reac ie beva

va en met boeken nog een mengse van magnesiumoxide en perfluorhexaan.

Perfluorhexaan is zeer duur: het kost

200,– per liter. Het s dus van belang om zo

mogelijk van de gebruikte vloeistof terug te winnen, zodat het kan worden hergeb

Men pompt het mengsel van magnesiumoxide en perfluorhexaan uit het vat. H

p r

a d n

ap z

n u do pe

laten verdampen en daarna te condenseren. Het magnesiumoxide blijft in het pap

achter.

Bi erug n en he n

flu h

g g a t

verschil in tofeigenschappen tussen perfluorhexaan en papier.

282p

Van welk vers

gemaakt bij he ter

verschil in adsorpti

Papier dat ontzuurd is, blijft da niet altijd. Do r i v e bui e kan

weer zuur worden. Toch is het zo dat na de hierboven beschreven behandeling het

voor lange tijd tegen „zuuraanvallen” be tand is.

ri a

stof bevat die het papi

292p

ISO

opgave 8waterstoffluoride

De Europese infraroodsatelliet ISO heeft waterstoffluoride (HF) ontdekt in een grote gaswolk bij het centrum van het Melkwegstelsel. Geleerden denken dat het waterstof- fluoride in de gaswolk is ontstaan door een chemische reactie tussen fluoratomen en waterstofmoleculen. naar: De Volkskrant

n Welke van de onderstaande reactievergelijkingen geeft de beschreven vorming van waterstoffluoride juist weer? A F + H fi HF B 2 F + H 2 fi 2 HF C F 2 + 2 H fi 2 HF

opgave 9Amalgaam

312p

opgave 10Lithiumtabletten

De stof lith umcitraat kan de stemming bij een depressieve patiënt gunstig beïn

Een tablet bestaat ui een klein on

h um A s e p h e m

oplossen in het maagsap en he darmsap.

322p

extr

L thiumcitraat (Li C H O)

332p

Geef de formule van het citraation.

Behalve tab e m i citra wo en tab e t e goe o

lithiumcarbonaat (Li₂CO₃) gebruikt. Een lithiumcarbonaattablet bestaat vrijw

lithiumcarbonaat.

Bij gebruik van lithiumcarbonaat en lithiumcitraat komen ithiumionen in het bloed

Diagram 1 geeft de concentratie van lithiumionen in het bloed aan bij een patië

lithium

diagram 1

15 Li+ (mg/L) 10 lithium- citraat 5 lithium- carbonaat 0 0 1 2 3 4 5 6 tijd (uur)

De lithiumionen werken genezend.

De concentratie van lithiumionen in het bloed moet daarvoor tussen 5 mg per l

per liter bloed gehouden worden. Als de con

l g i t het e m n e

h u ne

ontstaan negatieve bijwerkingen voor het lichaam.

342p

Leg u e e t letten vol s d bovenst

ev een

de patiënt zal veroorzaken.

In de bi sluiter d e de apotheek bij lithiumcitr

l m t tt

ec mb mo de met

(water) uit het lichaam (en dus het bloed) afvoeren.

352p

Leg u

l t iu aatt

ineerd mo w den met v cht

medicijnen.

Een tablet bevat 420 mg van het geneesmiddel lithiumcitraat (Li C H O).

363p

opgave 11Brand

BDgersatkenerrdmk iiDdndeaADgprizeewlRdaaaonrokbreennsscineh aAKdpierk

door brand. e b a d er cha

schade voorlopig op meer dan e

mi joen gulden.

Een buurtbewoner zag even voor

uur rook uit de kerk komen. H

waarschuwde de brandweer, die z

blusw gens inzette. Doordat plast

stoelen in de kerk verbrandde

zoutzuurgas vrij. Dat heeft het i

en de staalconstructie van de kerk

aangetast. E

omwonenden gewees

naar: Reformatorisch Dagblad

Uit het artikel is af te leiden d

e j i

e n a

„polyvinylchloride”. Tegenwo

372p

Geef de juiste naam van dit plas ic.

B ve sto c ko

e nding va C water en ool t

vrij.

383p

a e ng v o d ve b a d n V. Ge ru o PVC

formule C H₃Cl.

M t d rm z u gas

n ar

het oplossen van dit gas in het bluswater o

392p

is e u

HCl(aq)

HCl()

a + Cl q)

H⁺(l) + Cl-(l)

Het

o c or d a vri w ni e j

de brand n et roesten. Toch was na afloop van de brand het staal van de kerk e

aangetas.

Een toeschouwer vond dat de brand

b usmidde a oet n g r n. i Da

l k k z

kom omdat ze met wa er geblust hebben.”

402p

e u

a t a t

opgave 12Compost

Groen en-, fruit- en tuinafval worden verwerkt tot compost, een mests of. B j de

on a o de e eth

lucht terecht. Lucht bestaat voor ongeveer 8% u

e n er 20%

zuurstof.

Methaan en ammoniak zijn slecht voor het milieu.

Men heeft de invloed van zuurstof op de processen bij het composteren onderzo

heeft on dekt dat er bacteriën bestaan die zowel methaan a

(ri A). e ra k e an

ez cteri n

lucht nodig. Er treed dan volledige verbranding van methaan op.

413p

Geef de reactievergelijking van de volledige verbranding van methaan (CH).

V or de zetti n a onia bb n

De react e ergeli ing v r de om e ing v

reactie 1: NH + 2 O

H⁺ + NO - + H₂O

Door deze reactie treedt verzuring van de compost op.

422p

salpe

z t uur

zwavelzuur

H nitra NO₃ d bij re ct n st an doo n and

omgeze orden in i tof. De v g lijkin an één a de rea

reactie 2: 4 H⁺ + 4 NO - + C H O

2 N + 6 H O + 4 CO

432p

Le ui dat ti 2 vo o

ver u i e v

minder wordt.

De stoffen die bij reactie 2 ontstaan, komen in de lucht ter

442p

Welke van de onderstaande uitspra

1 N ver

gee v

alleen

a en

zowel 1 als 2

De bacteriën van soort B doen hun werk het best als er geen zuurstof aanwezig i

wel wat zuurstof is, werken ze veel minder goed. Normale lucht is giftig voor bacteri

Men w l onderzoeken hoe men bij het maken van compost er voor kan zorgen d

weinig k m nia m è d p s z u wor n m te

bacteriën van soort A en de bacteriën an soort B gelijktijdig hun werk in de compo

kunne

M o om o e g ui in een rui e waa e he t fge

kan regelen.

452p