Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2011 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld

twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de

eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een

gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede

uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Chemische geesten

In de tijd van de alchemisten werden gassen soms aangeduid met het woord 'geest'. Het was duidelijk dat er iets ontsnapte of aanwezig was, maar het 'iets' was niet te zien. In sommige oudere benamingen van stoffen komt de term geest nog steeds voor: − geest van zout − geest van salmiak − wijngeest − houtgeest De 'geest van zout' ontwijkt, wanneer keukenzout reageert met zwavelzuur. De chemische naam van de 'geest van zout' is waterstofchloride. De 'geest van salmiak' ontsnapt wanneer salmiak sterk wordt verhit: er ontstaat ammoniak. De 'geest van zout' en de 'geest van salmiak' zijn beide oplosbaar in water.

11p

Uit welk soort deeltjes bestaat keukenzout?

A atomen

B ionen

C moleculen

21p

Geef de naam van de oplossing van 'de geest van zout' in water.

31p

De 'geest van salmiak' is giftig bij inademen.

Wat is de MAC-waarde van deze stof in mg per dm³?

A 1,8 mg per dm³

B 1,8·10^–1 mg per dm³

C 1,8·10^–2 mg per dm³

D 1,8·10^–3 mg per dm³

41p

Waarvoor kan een oplossing van ammoniak worden gebruikt?

A etsen

B ontkalken

C ontvetten

Wijngeest en houtgeest zijn bij kamertemperatuur geen gassen, maar vloeistoffen. Wijngeest wordt ook wel 'spiritus' (het Latijnse woord voor geest) genoemd. De naam spiritus wordt nog steeds gebruikt voor het aanduiden van alcohol (ethanol). Maar let op: wat in de winkel verkocht wordt met de naam spiritus, is een mengsel van vooral alcohol met water en een beetje methanol (CH O). Methanol is zeer giftig en werd vroeger 'houtgeest' genoemd. 4

51p

Geef de formule van alcohol.

61p

Wat is volgens de tabel uit Binas het 'meest opmerkelijke gevaaraspect' van

alcohol?

71p

Blauw en rood lakmoespapier verkleuren niet in een oplossing van alcohol.

Welke kleur heeft thymolblauw in een oplossing van alcohol?

A blauw

B geel

C groen

D rood

81p

Tot welke soort stoffen behoort houtgeest?

A atomaire stoffen

B moleculaire stoffen

C zouten

91p

Welk pictogram staat op een fles met methanol?

pictogram 1 pictogram 2 pictogram 3 pictogram 4

A pictogram 1

B pictogram 2

C pictogram 3

D pictogram 4

opgave 2Recycling in een spaceshuttle

Laat aan de hand van een berekening zien dat de concentratie van CO 2 in één liter uitgeademde lucht hoger is dan de MAC-waarde (regel 3). Maak bij de berekening gebruik van de volgende gegevens: − uitgeademde lucht bevat 3,9 volumeprocent koolstofdioxide − de massa van 1 L CO is 1,80 g 2

Welk soort ontleding vindt plaats in reactor II ? A elektrolyse B fotolyse C thermolyse

Geef de formules van Y en Z. Noteer je antwoord als volgt: Y = … Z = …

Urine bevat onder andere water en opgeloste zouten. → Neem onderstaande tabel over en zet de volgende begrippen op de juiste plaats: water, zouten, hoog en laag. Destillaat Stof(fen) Residu

Op de aarde heerst een gemiddelde luchtdruk van 1 bar. In de spaceshuttle is de luchtdruk lager. → Leg uit met behulp van de grafiek of er in de spaceshuttle meer of minder warmte nodig is dan op aarde om de urine te destilleren.

Met welke scheidingsmethode kan het water worden verkregen in ruimte B? A adsorberen B extraheren C filtreren D indampen

Veel mensen vinden het een vies idee: drinkwater uit urine en afvalwater. Volgens een woordvoerder van NASA 'consumeren alle mensen gerecycled water'. → Leg uit dat alle mensen gerecycled water drinken.

opgave 3(Blus)schuim maken

Een brand kan soms worden bestreden met schuim. Aart, Lars en Liesbeth, krijgen de opdracht om blusschuim te maken. Ieder mengt in een maatcilinder van 100 mL enkele stoffen met wat afwasmiddel. Ze gebruiken ieder andere stoffen. Bij elke reactie ontstaat een gas, waardoor het schuim wordt gevormd.

191p

Wat is schuim?

A een vloeistof, fijn verdeeld in een gas

B een gas, fijn verdeeld in een vloeistof

C vaste deeltjes, fijn verdeeld in een gas

201p

Schuim en water zijn middelen om een brand te blussen.

Noem nog een ander blusmiddel.

211p

Waarop berust de blussende werking van schuim voornamelijk?

A afkoelen tot onder de ontbrandingstemperatuur

B afsluiten van de brandstoftoevoer

C afsluiten van de zuurstoftoevoer

Aart gebruikt brokjes marmer en een oplossing van salpeterzuur. Het zuur is hierbij in overmaat aanwezig. Bij deze reactie ontstaat het gas koolstofdioxide.

221p

Wat is de notatie van een oplossing van salpeterzuur?

A H⁺ + Ac^–

B H⁺ + Cl^–

C H⁺ + NO₃^–

D 2H⁺ + SO₄^2–

232p

Liesbeth zegt dat Aart meer gas krijgt als hij de brokjes marmer eerst kleiner

maakt.

Leg uit of Liesbeth gelijk heeft.

Lars gebruikt bruinsteen en een oplossing van een stof met de formule H O . 2 2 Hierbij is bruinsteen een katalysator. De vergelijking van de reactie die optreedt, is hieronder onvolledig weergegeven. De coëfficiënten ontbreken. … H O → O + … H O (reactie 1) 2 2 2 2

241p

Geef de naam van H₂O₂.

251p

Welk getal staat voor H₂O₂ als de reactievergelijking kloppend is gemaakt?

A 1

B 2

C 3

D 4

261p

Leg uit waarom de katalysator (bruinsteen) niet in de vergelijking van reactie 1

staat.

Liesbeth voert haar opdracht uit met magnesiumlint en zoutzuur. De vergelijking van de reactie die optreedt, is hieronder weergegeven. Mg + 2 H+ → Mg2+ + H (reactie 2) 2

272p

Leg uit of reactie 2 een zuur-basereactie is.

283p

Bereken hoeveel mg magnesium Liesbeth nodig heeft om 90 mL schuim te

krijgen. Ga ervan uit dat:

− 1 mL gas overeenkomt met 1 mL schuim

− 1 mL H₂ een massa heeft van 0,082 mg

291p

Nadat ze voldoende schuim heeft gemaakt, gaat Liesbeth haar schuim testen.

Zodra zij het schuim over een brandende kaars schept, gaat de kaars uit.

Liesbeth doet daarbij nog een andere waarneming. De docent zegt dat het soort

schuim dat Liesbeth heeft gemaakt, daarom niet geschikt is als blusmiddel.

Noem een andere waarneming die Liesbeth doet, wanneer het gas van het

schuim met de vlam in contact komt.

302p

Leg uit of het schuim dat Aart en Lars gemaakt hebben, geschikt of ongeschikt

is als blusmiddel.

Noteer je antwoord als volgt:

Het schuim van Aart is …, want …

Het schuim van Lars is …, want …

opgave 4Stoomstrijkijzer

Een stoomstrijkijzer bevat een ruimte die met water wordt gevuld. Door de warmte van het verwarmingselement verdampt het water. De stoom wordt door kleine gaatjes in de strijkzool in het textiel geperst. Hierdoor gaat het strijken gemakkelijker. Hieronder is een stoomstrijkijzer getekend. In de tekening zijn de stoomgaatjes in de strijkzool (nr. 4) goed zichtbaar. Belangrijke onderdelen: 1 Schuifje voor het vullen van het waterreservoir. 2 Stoomregelaar. 3 Temperatuurregelaar. 4 Strijkzool met stoomgaatjes. In de handleiding wordt aangegeven dat wanneer het kraanwater een hoog gehalte aan calciumionen heeft, dit kraanwater moet worden gemengd met gedemineraliseerd water in de volgende verhouding: 50% kraanwater, 50% gedemineraliseerd water.

Een gebruiker mengt 500 mL kraanwater met een hoog gehalte aan calciumionen volgens de aanwijzing in de handleiding. Wordt het aantal calciumionen per liter hierdoor lager, hoger of blijft het gelijk? A lager B hoger C gelijk

In Limburg bevat het kraanwater niet alleen veel calciumionen, maar ook vrij veel magnesiumionen. Wat is de formule van magnesiumionen? A Mg B Mg 2+ C Mn D Mn 2+

Geef de vergelijking van de vorming van kalkaanslag. Geef ook de toestandsaanduidingen.

Wat is een andere triviale naam voor kalkaanslag? A kalkzeep B ketelsteen C ongebluste kalk D soda

Leg uit met behulp van bovenstaande tabel bij welk weefsel het snelst kalkaanslag wordt gevormd.

opgave 5Soldeer(tin)

Wat is het symbool van tin? A Si B Sn C Te D Ti

Een hoeveelheid van 250 gram soldeer bevat 100 gram tin. Wat is het massapercentage tin in soldeer? A 0,25% B 0,40% C 25% D 40%

Wat is het andere bestanddeel van soldeer? Gebruik hierbij een tabel uit Binas. A koper B kwik C lood D zink

Welk proces wordt in regel 2 beschreven? A ontleden B oplossen C smelten D verbranden

Soldeer wordt onder andere gebruikt om stroomdraden met elkaar te verbinden. → Welke stofeigenschap moet soldeer dus zeker hebben?

Bij solderen ontstaan giftige dampen. Hiertegen kunnen veiligheidsmaatregelen worden genomen. In de onderstaande tabel staan zes veiligheidsmaatregelen. a Een mondkapje dragen. b In de zuurkast werken. c Een labjas dragen. → Noteer de letters van de maatregelen die beschermen tegen de inademing van giftige dampen.

opgave 6Knal

Een aflevering van het tv-programma 'Brainiac' gaat over de metalen uit groep 1 van het periodiek systeem. Eerst laat de presentator de reacties van lithium, natrium en kalium met water zien. Daarna begint het echte werk: 2 gram rubidium wordt toegevoegd aan een laagje water in een groot bad. Na enkele seconden volgt een heftige explosie die het water uit het bad laat spatten. In het bad zijn grote gaten ontstaan. De reactie die is opgetreden, is hieronder weergeven: 2 Rb + 2 H O → 2 Rb+ + 2 OH– + H 2 2 Vervolgens wordt hetzelfde experiment uitgevoerd met cesium. De explosie is nog heftiger waarbij het water én het bad de lucht in vliegen. Het bad valt in een aantal stukken weer op de grond.

442p

Bereken hoeveel gram water reageert met 2 gram rubidium. Gebruik hierbij

Binas-tabel 31.

452p

Uit de reactievergelijking is af te leiden dat er een zoutoplossing ontstaat.

Geef de naam van het zout in deze zoutoplossing.

461p

Wat is de pH van de oplossing die ontstaat bij de reactie van rubidium en water?

A kleiner dan 7

B gelijk aan 7

C groter dan 7

472p

Het ontstane waterstof reageert explosief met zuurstof tot water.

Geef de vergelijking van deze reactie.

De presentator zegt aan het einde van de uitzending dat hij dit experiment niet met francium mocht uitvoeren. Francium heeft atoomnummer 87 en staat in het periodiek systeem in dezelfde groep als cesium. Het periodiek systeem is in Binas-tabel 31 dus niet volledig afgebeeld.

481p

Leg uit, met behulp van het periodiek systeem, welk effect kan worden verwacht

wanneer het experiment wordt uitgevoerd met francium.

Bronvermelding

Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen

behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.