bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld
twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de
eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een
gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede
uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Raket vliegt op water
1 De NASA doet onderzoek naar een nieuwe energiebron voor het aandrijven van 2 een raket. Hiervoor wordt een speciaal mengsel gebruikt dat voornamelijk 3 bestaat uit zéér kleine aluminiumdeeltjes met een beetje water. Het heeft de 4 naam Alice gekregen: Al-ice. Dit mengsel, dat de structuur heeft van tandpasta, 5 wordt in een gietvorm gegoten en afgekoeld tot 30 graden onder nul (– 30 °C). 6 Hierdoor ontstaat een vaste stof. De raketaandrijving berust op een reactie 7 tussen aluminium en water, waarbij Al O en waterstofgas ontstaan. Doordat de 2 3 8 aluminium-deeltjes zo klein zijn verloopt deze reactie explosief. 9 Het eerste testmodel bereikte een hoogte van 400 meter.
11pHoe heet het soort mengsel dat bij kamertemperatuur "de structuur heeft van
tandpasta" (regels 2 tot en met 5)?
A emulsie
B nevel
C schuim
D suspensie
21pWat is de naam van de fase-overgang die wordt beschreven in de regels 5 en 6?
A condenseren
B smelten
C stollen
D verdampen
31pGeef de naam van de soort negatieve ionen in Al2O3.
43pBereken hoeveel kg water minimaal reageert met 1,00 kg aluminium.
51pDe reactiesnelheid hangt van verschillende factoren af.
Noem de factor die ervoor zorgt dat de reactie tussen aluminium en water
zeer snel verloopt.
62pAlice wordt ook wel een 'brandstof' genoemd.
Leg uit of de reactie tussen aluminium en water een verbrandingsreactie is.
71pGeef aan hoe de naam Alice uit de beginstoffen van de reactie is afgeleid.
opgave 2Snoep
Een 'Sherbet fountain' is een soort snoep dat bestaat uit een wit poeder en een stuk drop. Het poeder bruist op de tong en geeft een sprankelend gevoel. De smaak van het poeder is zuur. De ingrediënten van het poeder zijn onder andere: suiker (C H O ) 12 22 11 tarwemeel citroenzuur zuiveringszout E-334
81pSuiker wordt ook wel een 'dubbele glucose' genoemd. Toch komt de formule van
suiker niet overeen met de som van de formules van twee moleculen glucose.
Hoeveel H en hoeveel O atomen heeft een molecuul suiker minder dan twee
moleculen glucose?
A 1 H atoom en 1 O atoom
B 1 H atoom en 2 O atomen
C 2 H atomen en 1 O atoom
D 2 H atomen en 2 O atomen
91pGeef de rationele naam van zuiveringszout.
102pDe formule van citroenzuur is: C6H8O7.
Bereken de molecuulmassa van citroenzuur.
111pWat is de functie van E-334?
A conserveermiddel
B emulgeermiddel
C smaakversterker
D verdikkingsmiddel
122pGeef twee waarnemingen die geleid kunnen hebben tot de conclusie van Linn.
Linn denkt dat het gas dat is ontstaan koolstofdioxide is. Met een eenvoudige proef kan ze dat aantonen. Ze gebruikt nu twee soorten glaswerk: glaswerk X (a) en een gaswasfles (b). Verder heeft ze nog een rubberstop met een glazen buisje er doorheen (c) en een rubberen slang (d). Linn maakt met deze vier onderdelen een opstelling. Daarna vult ze de gaswasfles met een oplossing waarmee ze koolstofdioxide kan aantonen. Tenslotte doet ze een beetje van het poeder in glaswerk X en voegt 2 mL water toe. a b c d
131pGeef de naam van glaswerk X (afbeelding a).
142pMaak een tekening van de opstelling die Linn heeft gemaakt.
151pGeef de naam van de oplossing waarmee Linn de gaswasfles heeft gevuld.
1 Linn wil ook weten hoe de drop uit het snoep zijn specifieke smaak krijgt. 2 Ze vindt op internet dat deze smaak wordt veroorzaakt door twee stoffen: 3 salmiak (ammoniumchloride) en zoethoutwortel. 4 De zoethoutwortel wordt klein gesneden en vervolgens gekookt met water. 5 De vloeistof bevat dan de zoethoutsmaak. Deze vloeistof wordt gescheiden van 6 de vaste stof en verwerkt in de drop.
162pGeef de formule van ammoniumchloride.
171pWelke scheidingsmethoden worden beschreven in de regels 4 tot en met 6?
A destilleren en adsorberen
B destilleren en filtreren
C extraheren en adsorberen
D extraheren en filtreren
opgave 3Antikalk
Een stoomstrijkijzer geeft warmte en stoom. De stoom wordt op het strijkgoed geblazen. Daardoor gaat het strijken gemakkelijker. Sommige stoomstrijkijzers bevatten een 'antikalkstaafje' om ze tegen ongewenste ' kalkaanslag' te beschermen (afbeelding A). Een antikalkstaafje wordt tijdens het strijken geleidelijk bedekt met een witte 'aanslag', die voornamelijk uit CaCO bestaat. 3 Het antikalkstaafje moet regelmatig worden gereinigd. Dit kan door het staafje een nacht in azijn te laten staan (afbeelding B).
181pWat is de rationele naam van de witte aanslag op het staafje?
A calciumcarbonaat
B calciumfosfaat
C calciumnitraat
D calciumsulfaat
191pAzijn is een oplossing van azijnzuur in water.
Wat is de notatie van azijn?
A H+(aq) + Ac–(aq)
B H+(aq) + Cl–(aq)
C H+(aq) + NO3–(aq)
D 2 H+(aq) + SO42–(aq)
In de rubriek 'Vragen die knagen' van het blad Intermediair staan vragen van lezers die door andere lezers worden beantwoord. Hieronder staat zo'n vraag met een gedeelte van een (opmerkelijk) antwoord: Vraag: In sommige stoomstrijkijzers zit een antikalkstaafje. Hoe komt het dat de kalk uit het leidingwater bij voorkeur op dit staafje neerslaat? Antwoord: Calciumionen in water reageren gemakkelijk met andere stoffen in het water, waardoor een witte neerslag ontstaat. Deze neerslag komt normaal op de wanden van het reservoir terecht. Het antikalkstaafje wordt negatief geladen en trekt daardoor de calciumionen aan. Er treedt een reactie op waarbij een witte aanslag op het staafje ontstaat. naar: www.intermediair.nl
201pIn het antwoord op de vraag wordt gesteld dat het staafje calciumionen aantrekt.
Geef aan welk kenmerk van de calciumionen deze aantrekking zou kunnen
verklaren.
211pEen andere lezer schreef dat het staafje minder vaak hoeft te worden gereinigd
als het stoomstrijkijzer wordt gevuld met regenwater in plaats van leidingwater.
Geef hiervoor een argument.
1 Er bestaan ook stoomstrijkijzers die 'antikalk- 2 cassettes' in plaats van antikalkstaafjes 3 gebruiken. Zo'n cassette (nummer 1 in de 4 figuur hiernaast) is gevuld met 5 kunstharskorrels. De korrels uit deze 6 cassette nemen calciumionen uit het water 7 op. In plaats daarvan worden andere ionen 8 in het water gebracht. Die ionen mogen bij 9 stoomstrijkijzers geen natriumionen zijn. De 10 stoomgaatjes kunnen dan namelijk tijdens 11 het gebruik verstopt raken. Daarom worden antikalkcassettes gebruikt die 12 waterstofionen afgeven. Bij het verhitten reageren de waterstofionen met 13 CO 2– ionen tot watermoleculen en CO moleculen. 3 2
221pDoor de kunstharskorrels wordt het water in het strijkijzer onthard.
Hoe wordt deze onthardingsmethode ook wel genoemd?
232pIn de gebruiksaanwijzing van dit stoomstrijkijzer staat dat de antikalk-cassette
ongeveer eens in de drie tot zes maanden moet worden vervangen.
Noem twee oorzaken voor het feit dat de cassette, bij normaal gebruik, toch
niet altijd even lang kan worden gebruikt.
241pHoe heet het proces waardoor de gaatjes van het stoomstrijkijzer verstopt raken
(regel 9 tot en met 11)?
A condenseren
B etsen
C indampen
D sublimeren
252pGeef de vergelijking van de reactie tussen waterstofionen en CO32– ionen (regels
12 en 13).
opgave 4Brand
262pVoor een brand moet aan drie voorwaarden zijn voldaan. Deze drie voorwaarden
kunnen in een zogenoemde branddriehoek worden weergegeven:
In bovenstaande figuur is één voorwaarde in de branddriehoek opgenomen,
namelijk zuurstof.
Geef de twee andere voorwaarden.
271pBij een brand treedt vaak onvolledige verbranding op. Dat is te zien aan de gele
kleur van de vlammen.
Welk verbrandingsproduct veroorzaakt deze kleur?
A koolstof
B koolstofdioxide
C koolstofmono-oxide
D water
282pVlammen zijn verschijnselen die zich bij een brand kunnen voordoen.
Geef nog twee verschijnselen die zich bij een brand kunnen voordoen.
opgave 5Vlamvertragers
In het materiaal van veel voorwerpen zijn vlamvertragers aangebracht. Denk daarbij aan televisies, kleding, gordijnen en dergelijke. Er bestaan ruim tweehonderd verschillende vlamvertragers. Het principe van vlamvertragers is eenvoudig: ze verhinderen vuur of vertragen de verspreiding ervan. Zonder deze bescherming zou de schade bij branden veel groter zijn. Er is ook een nadeel: vlamvertragers zijn vaak schadelijk voor mens en milieu. Een voorbeeld van een vlamvertrager is aluminiumhydroxide, Al(OH) . Deze stof 3 wordt gemengd met het brandbare materiaal. Als een brand plaatsvindt, treedt een reactie op waarbij waterdamp ontstaat. De vergelijking van deze reactie staat hieronder onvolledig weergegeven: … Al(OH) 3 (s) Al 2 O 3 (s) + … H 2 O(g) Twee coëfficiënten ontbreken.
291pNeem bovenstaande reactievergelijking over en maak deze kloppend.
301pLeg uit waarom de ontstane waterdamp de zuurstof zal verdrijven.
313pEen broomverbinding die als vlamvertrager wordt gebruikt, heeft de formule
C15H12Br4O.
Bereken het massapercentage broom in deze verbinding
. 321pBroom behoort tot een groep van elementen in het Periodiek Systeem met
overeenkomstige chemische eigenschappen.
Wat is de naam van die groep van elementen?
A edelgassen
B halogenen
C metalen
D niet-metalen
Een nadeel van veel broomverbindingen is dat ze giftig zijn en zich in het milieu kunnen verspreiden. Onderzoekers hebben daarom nieuwe broomverbindingen ontwikkeld, die vergelijkbaar zijn met plastics (kunststoffen). Ze zijn slecht oplosbaar in water. Hierdoor komen ze minder gemakkelijk uit de materialen vrij (door bijvoorbeeld regen). De verspreiding neemt daardoor af.
331pWelk soort proces is het vormen van plastics?
A destillatie
B kraken
C neutralisatie
D polymerisatie
Uit stikstofverbindingen die als brandvertrager worden gebruikt, ontstaan bij een brand gasvormige stikstofoxiden. Daardoor wordt de zuurstoftoevoer naar de brand afgesloten. Stikstofoxiden zijn slecht voor het milieu: ze hebben hetzelfde effect op het milieu als zwaveldioxide.
341pWelk effect hebben zowel stikstofoxiden als zwaveldioxide op het milieu?
A aantasting ozonlaag
B broeikaseffect
C zure regen
opgave 6Glorix O2®
1 Er zijn verschillende soorten schoonmaakmiddelen van het merk Glorix® te 2 verkrijgen. Al deze schoonmaakmiddelen hebben zowel een blekende als een 3 desinfecterende werking, maar op een verschillende manier. Zo bevat de 4 Glorix Original® een chloorverbinding om te bleken, terwijl dat bij Glorix O2® een 5 stof met de formule H O is. H O ontleedt onder invloed van licht. Hierop is de 2 2 2 2 6 blekende werking gebaseerd. 7 Op het etiket van een fles Glorix O2® staat onder andere de volgende informatie: 8 GLORIX O2 MET ACTIEVE ZUURSTOF FORMULE 9 GEEN BLEEKVLEKKEN, GEEN BLEEKGEUR 10 Irriterend voor de ogen en de huid. 11 Buiten bereik van kinderen bewaren. 12 Bij aanraking met de ogen onmiddellijk met overvloedig water afspoelen 13 en deskundig medisch advies inwinnen.
351pWelk type reactie is de ontleding van H2O2?
A elektrolyse
B fotolyse
C thermolyse
362pBij de ontleding van H2O2 ontstaan water en zuurstof.
Geef de reactievergelijking van de ontleding van H
2O
2.
371pIn een fles Glorix O2
van 750 mL zit maximaal 5,0 volumeprocent H
2O
2.
Bereken hoeveel mL H
2O
2 een fles Glorix O2
maximaal bevat.
381pWelk pictogram past bij de informatie in de regels 8 tot en met 13?
pictogram 1 pictogram 2 pictogram 3 pictogram 4
A pictogram 1
B pictogram 2
C pictogram 3
D pictogram 4
.
392pWat heeft Paul gebruikt voor zijn pH meting: rode en blauwe lakmoespapiertjes
of universeelindicatorpapier? Geef een verklaring voor je antwoord.
401pUit de gemeten pH's valt af te leiden dat beide schoonmaakmiddelen ook nog
een andere werking kunnen hebben. Welke werking is dat?
A etsende werking
B ontkalkende werking
C ontvettende werking
Vervolgens onderzoekt Paul of de schoonmaakmiddelen bleekvlekken maken. Hij neemt vier lapjes van dezelfde donkere stof. Op twee lapjes (lapjes 1 en 2) druppelt hij 1 mL Glorix Original®; op de andere twee lapjes (lapjes 3 en 4) druppelt hij 1 mL Glorix O2®. Na 5 minuten spoelt hij de lapjes 1 en 3 uit. Na 15 minuten spoelt hij de lapjes 2 en 4 uit. Paul zet alles in een tabel: lapje 1 Glorix Original® 5 min inwerken lapje 2 Glorix Original® 15 min inwerken lapje 3 Glorix O2 5 min inwerken lapje 4 Glorix O2 15 min inwerken Hij droogt de lapjes en fotografeert ze daarna. Deze foto's zijn hieronder in willekeurige volgorde weergegeven: Paul komt tot de conclusie dat de informatie op het etiket van een fles Glorix O2® (regels 8 tot en met 13 op bladzijde 10) klopt.
411pBij welk lapje hoort foto a?
A lapje 1
B lapje 2
C lapje 3
D lapje 4
In 2008 verscheen het volgende bericht in de krant: Veiligheidswaarschuwing! Unilever Benelux waarschuwt consumenten voor een mogelijk kwaliteitsprobleem. Uit intern onderzoek is gebleken dat een beperkt aantal flessen Glorix O2® een te hoge concentratie waterstofperoxide bevat. Dit kan, wanneer het product in aanraking komt met de huid, leiden tot ernstige huidirritatie en beschadiging van uw kleding. Om te voorkomen dat u risico loopt, adviseren wij u deze flessen Glorix O2® te behandelen als 'klein chemisch afval' (KCA). naar: Metro
421pWat moet de consument volgens Binas met zo'n 'verkeerde' fles Glorix O2
doen?
431pIemand heeft de krant niet gelezen en gebruikt toch de inhoud van een
'verkeerde' fles Glorix O2
om schoon te maken.
Wat kan dan worden gezegd over de benodigde inwerktijd van dit
schoonmaakmiddel in vergelijking met de benodigde inwerktijd van de Glorix
O2
uit een 'goede' fles?
A De inwerktijd van de 'verkeerde' is korter dan van 'goede' Glorix O2
.
B De inwerktijd van 'verkeerde' is even lang als van 'goede' Glorix O2
.
C De inwerktijd van 'verkeerde' is langer dan van 'goede' Glorix O2
.
