Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2026 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er

bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet

méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als

een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.

Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Lood(vervanger)

In de bouw wordt 'bladlood' gebruikt. Bladlood is een dunne plaat lood die over openingen in het dak wordt geplaatst. Hierdoor kan geen water het gebouw binnendringen. Op het bladlood vormt zich na enige tijd een laag die het lood beschermt tegen aantasting door stoffen uit de lucht. Deze laag ontstaat als volgt: Lood reageert met zuurstof uit lucht tot lood(II)oxide (PbO). Lood(II)oxide reageert in aanwezigheid van water met een gas uit lucht tot onder meer lood(II)carbonaat (PbCO ). 3

11p

Bij de productie van bladlood wordt lood gesmolten.

Boven welke temperatuur in °C moet lood minimaal worden verwarmd om

het te smelten? Maak gebruik van Binas-tabel 15.

100 °C

328 °C

601 °C

874 °C

22p

Geef de vergelijking van de reactie waarbij lood(II)oxide ontstaat uit lood.

31p

Geef de formule van het gas uit lucht waarmee lood(II)carbonaat wordt

gevormd uit lood(II)oxide.

41p

Uit Binas-tabel 35 blijkt dat lood(II)carbonaat tegen regenwater kan.

Geef aan uit welk gegeven in Binas-tabel 35 dit blijkt.

Tegenwoordig wordt in plaats van bladlood vaak een loodvrij materiaal gebruikt. Een veelgebruikt materiaal bestaat uit een gaas van aluminium met daaroverheen een laag bitumen of butylrubber.

51p

Bitumen is een product dat ontstaat bij de destillatie van ruwe aardolie.

Welke van de volgende begrippen passen bij bitumen?

mengsel en destillaat

mengsel en residu

zuivere stof en destillaat

zuivere stof en residu

61p

Butylrubber is een kunststof die kan worden gemaakt door kleine

moleculen aan elkaar te koppelen tot lange ketens.

Welk begrip past bij deze kleine moleculen?

ertsen

halogenen

legeringen

monomeren

indicatoren

Ga verder op de volgende pagina.

opgave 2Olifanten-tandpasta

In een mengsel van waterstofperoxide (H O ), water, 2 2 kaliumjodide en afwasmiddel vindt een reactie plaats. Hierbij ontstaat snel een grote hoeveelheid schuim. Als het schuim omhoog komt, lijkt dit op een brede sliert tandpasta die uit een tube wordt geknepen. De proef heet daarom ook wel 'het maken van olifanten-tandpasta'. Een docent voert deze demonstratieproef uit. Hij gebruikt daarbij het volgende voorschrift: 1 Maak 100 mL oplossing die 15 volumeprocent waterstofperoxide bevat (15%-oplossing) en schenk die in een maatcilinder van 250 mL. 2 Zet de maatcilinder in een kunststof bak en voeg een paar druppels afwasmiddel toe aan de oplossing. 3 Meng voorzichtig de inhoud van de maatcilinder. 4 Voeg 25 mL kaliumjodide-oplossing toe aan de inhoud van de maatcilinder. Het schuim zal snel omhoog komen! Let op: de olifanten-tandpasta is heel warm!

72p

De docent gebruikt voor stap 1 een oplossing die 30 volumeprocent

waterstofperoxide bevat (30%-oplossing). Hij meet een aantal mL af en

voegt daar precies voldoende water aan toe om 100 mL 15%-oplossing te

maken.

Beschrijf het maken van de oplossing bij stap 1 door de volgende zin

aan te vullen met de juiste getallen:

Doe... mL 30%-oplossing in een maatcilinder, en voeg... mL water

toe.

81p

Geef de formule van kaliumjodide.

92p

Tijdens de proef ontleedt waterstofperoxide (H₂O₂) tot water en zuurstof.

Geef de vergelijking van deze ontleding van waterstofperoxide.

102p

De bak (stap 2) blijkt niet te vervormen als de olifanten-tandpasta erin

terechtkomt (stap 4).

Leg uit of hieruit afgeleid kan worden dat de kunststof waarvan de bak

gemaakt is, een thermoharder is.

111p

De docent voert de proef nogmaals uit, maar gebruikt deze keer een

oplossing van kaliumjodide met een hogere temperatuur.

Hoelang duurt het voordat het schuim uit de maatcilinder komt?

langer dan bij de eerste proef

even lang als bij de eerste proef

korter dan bij de eerste proef

opgave 3Snoepzout

Wat is de vergelijking voor het oplossen van salmiak? A NH 4 Cl (s) → NH 4 Cl (aq) B NH 4 Cl (s) → NH 4 (aq) + Cl (aq) C NH 4 Cl (s) → NH 4 + (aq) + Cl – (aq) D NH 4 Cl (s) → N (aq) + 4 H (aq) + Cl (aq) E NH 4 Cl (s) → N (aq) + 4 H + (aq) + Cl – (aq) F 2 NH 4 Cl (s) → N 2 (aq) + 4 H 2 (aq) + Cl 2 (aq)

In de tekst hierboven staat een aantal stofeigenschappen van salmiak. • Geef een van deze stofeigenschappen.

Wat is de notatie van ammonia? A NH 3 (aq) B NH 3 (g) C NH 3 (l) D NH 3 (s)

Welk van de volgende pictogrammen staat op het etiket van beide flessen? I II A pictogram I B pictogram II C pictogram III D pictogram IV

De docent schenkt een beetje zoutzuur in een reageerbuis en steekt een blauw lakmoespapiertje en een rood lakmoespapiertje in het zoutzuur. Dan haalt hij de papiertjes eruit en laat de klas de waarnemingen noteren. Welke waarnemingen zijn juist? A Rood lakmoes blijft rood en blauw lakmoes blijft blauw. B Rood lakmoes blijft rood en blauw lakmoes wordt rood. C Rood lakmoes wordt blauw en blauw lakmoes blijft blauw. D Rood lakmoes wordt blauw en blauw lakmoes wordt rood.

De docent gebruikt verdund zoutzuur bij het maken van salmiak. Bij een andere proef wordt soms geconcentreerd zoutzuur gebruikt. • Leg uit wat het verschil is tussen verdund zoutzuur en geconcentreerd zoutzuur.

Wanneer de docent ammonia toevoegt aan het zoutzuur, doet Laura een waarneming. Ze concludeert uit deze waarneming dat het mengsel nog steeds een oplossing is. • Noteer de waarneming die Laura doet.

opgave 4Popcorn

Popcorn wordt gemaakt van maiskorrels. Maiskorrels bevatten vooral water en zetmeel. Het 'poppen' van maiskorrels kan vereenvoudigd als volgt worden beschreven. Wanneer maiskorrels worden verwarmd, verdampt water. Maar de waterdamp blijft in de korrel gevangen, omdat de buitenste schil van de korrel erg stevig is. Wanneer de temperatuur in de korrel 180 C bereikt, barst de schil: de korrel 'popt'. Bij het 'poppen' komt de waterdamp vrij en wordt het zetmeel opgeblazen tot een soort schuim. Wanneer dit daarna afkoelt, stolt het zetmeel. Zo ontstaat popcorn.

201p

Waardoor kan het verdampen van water tot gevolg hebben dat de korrel

'popt'?

Er komen meer moleculen.

Er komen meer atomen.

De deeltjes gaan verder uit elkaar.

De deeltjes gaan langzamer bewegen.

211p

Welke faseovergang vindt plaats tijdens het stollen van het zetmeel?

gas → vloeistof

gas → vast

vloeistof → vast

vloeistof → gas

vast → vloeistof

vast → gas

Mara onderzoekt hoeveel water ontsnapt bij het maken van popcorn. Ze bepaalt eerst de massa van 20 maiskorrels. Dan doet ze de korrels in een bekerglas en verhit deze met behulp van een brander totdat popcorn is ontstaan. Ze gebruikt hierbij een geluidloze blauwe vlam. Als alle 20 maiskorrels zijn 'gepopt', bepaalt ze de massa van de popcorn. Met haar meetgegevens (zie de tabel) berekent ze hoeveel massaprocent van de maiskorrels is ontsnapt als waterdamp. massa (gram) 20 maiskorrels 2,95 popcorn (20 gepopte korrels) 2,39 ontsnapt water ...

223p

De brander verbrandt aardgas. Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan.

Geef de vergelijking voor de volledige verbranding van methaan.

231p

Welke van de volgende afbeeldingen geeft de afstelling weer van de

brander zoals Mara die heeft gebruikt?

afstelling 1

afstelling 2

afstelling 3

afstelling 4

afstelling 5

afstelling 6

241p

Mara vangt tijdens het 'poppen' wat damp op met een gekoeld glasplaatje.

Ze laat de damp condenseren. Daarna toont ze aan dat de vloeistof

inderdaad water is. Dit doet ze door er een stof aan toe te voegen.

Geef de naam van een stof waarmee Mara water kan aantonen.

252p

Bereken het massapercentage water in de maiskorrels. Neem hierbij aan

dat bij het 'poppen' al het aanwezige water is ontsnapt.

opgave 5Luchtzuivering voor astronauten

Astronauten ademen tijdens een ruimtereis onder meer koolstofdioxide en water uit. Deze gassen worden met behulp van zogenoemde zeolieten uit de lucht gehaald. Zeolieten zijn materialen die veel kleine holtes bevatten. Deze holtes zijn zo klein dat bepaalde moleculen eraan hechten (vast gaan zitten). In een ruimteschip is 'CO -zeoliet' en 'H O-zeoliet' aanwezig. 2 2 De uitgeademde gassen worden daarmee apart uit de lucht gehaald. De lucht in het ruimteschip blijft hierdoor gezonder voor de astronauten.

261p

Welk soort stoffen worden door de beschreven zeolieten uit de lucht

gehaald?

edelgassen

moleculaire stoffen

niet-ontleedbare stoffen

zouten

272p

De zeolieten bevatten aluminiumoxide (Al₂O₃).

Geef de formules van de ionen die voorkomen in aluminiumoxide.

281p

Luchtzuivering met behulp van een zeoliet is een scheidingsmethode.

Wat is de naam van deze scheidingsmethode?

adsorberen

extraheren

indampen

destilleren

Door de zeolieten te verhitten, komen de aangehechte stoffen weer vrij. De koolstofdioxide uit de CO -zeoliet wordt opgevangen en gemengd met 2 waterstof. Hierbij ontstaan methaan en water. Het methaan wordt buiten het ruimteschip geloosd. Het ontstane water wordt opgevangen en samen met het teruggewonnen water uit de H O-zeoliet, gebruikt als drinkwater. 2 De zeolieten worden hergebruikt.

291p

Het verkrijgen van water uit de H₂O-zeoliet is beter te vergelijken met

destilleren dan met indampen.

Geef hiervoor een argument.

302p

De reactie van koolstofdioxide met waterstof kan worden weergegeven

met een blokschema. Dit blokschema bestaat uit één blok en vier pijlen.

Teken dit blokschema. Noteer bij elke pijl de naam van de juiste stof.

In plaats van de beide zeolieten kan ook kaliumsuperoxide (KO ) worden 2 gebruikt voor het zuiveren van de lucht. Kaliumsuperoxide reageert met koolstofdioxide en water tot kaliumwaterstofcarbonaat (KHCO ) en 3 zuurstof. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven: de coëfficiënten ontbreken. ... KO + ... CO + ... H O → ... KHCO + ... O 2 2 2 3 2

311p

Neem bovenstaande vergelijking over en vul de vijf ontbrekende

coëfficiënten in.

323p

Een astronaut ademt per uur gemiddeld 45 gram koolstofdioxide uit.

Bereken hoeveel kilogram kaliumsuperoxide minimaal nodig is om

tijdens een ruimtereis alle uitgeademde koolstofdioxide van deze

astronaut uit de lucht te halen.

Neem aan dat:

− 1,0 kg kaliumsuperoxide reageert met 0,62 kg koolstofdioxide;

− de ruimtereis 240 uur duurt.

331p

De beide manieren om de lucht te zuiveren kunnen met elkaar worden

vergeleken.

Welke van de volgende vergelijkingen is/zijn juist?

Bij gebruik van kaliumsuperoxide moet op de ruimtereis

I meer drinkwater worden meegenomen dan bij het gebruik van

zeolieten.

II minder zuurstof worden meegenomen dan bij het gebruik van

zeolieten.

alleen I

alleen II

beide: I en II

geen van beide

opgave 6Verkleurde medaille

Sommige atleten hebben geklaagd over verkleuringen aan hun bronzen medaille van de Olympische Spelen in 2024. Dit verkleuren is het gevolg van een proces dat verloopt wanneer de medaille in contact komt met zweet en lucht. Deze bronzen medaille bevat koper dat is gemengd met enkele andere metalen. Uit het koper kan wit koper(I)chloride (CuCl) worden gevormd. Dit zout reageert verder tot een groene verbinding die kan worden weergegeven met de formule Cu Cl (OH) . 4 2 6 Beide koperverbindingen veroorzaken de kleurverandering.

342p

Leg uit aan de hand van gegevens uit de tekst of de bronzen medaille een

smeltpunt of een smelttraject heeft.

351p

Hoe wordt een mengsel van koper en andere metalen genoemd?

een legering

een emulsie

een suspensie

361p

Het mengsel van koper met de andere metalen in de medaille heeft een

massa van 437 gram.

Bereken hoeveel gram koper aanwezig is in dit mengsel. Neem aan

dat het mengsel 97,0 massaprocent koper bevat.

De reactie van het witte koper(I)chloride tot het groene Cu Cl (OH) kan 4 2 6 worden weergegeven met: 4 CuCl + 4 X + Y → Cu Cl (OH) + 2 HCl 4 2 6 Deze vergelijking is onvolledig: twee formules zijn vervangen door X en Y. Deze beginstoffen zijn beide afkomstig uit lucht.

371p

Wat zijn de formules van X en Y?

X = H₂ en Y = H₂O

X = H₂ en Y = O₂

X = H₂O en Y = O₂

X = O₂ en Y = H₂O

382p

Leg uit of de massa van de medaille toeneemt of juist afneemt door de

verkleuring.

391p

De groene verbinding bestaat uit drie ionsoorten: Cu²⁺, Cl^– en OH^–.

Deze verbinding kan worden opgevat als een mengsel van twee

verschillende koperzouten.

Wat zijn de formules van deze twee koperzouten?

CuCl en Cu₂OH

CuCl en CuOH

CuCl₂ en Cu(OH)₂

CuCl₂ en CuOH₂

403p

Bereken hoeveel gram HCl ontstaat wanneer 40 gram CuCl reageert

volgens de gegeven vergelijking. Gebruik voor CuCl de massa 99,0 (u).

Bij de vorming van de groene verbinding ontstaat HCl. Wanneer deze stof oplost in water uit de lucht of uit zweet, ontstaan chloride-ionen. Deze ionen reageren met overgebleven koper uit de medaille weer tot koper(I)chloride. Hierdoor kan het verkleuringsproces blijven doorgaan.

411p

Geef de naam van de zure oplossing die ontstaat wanneer HCl oplost in

water.

422p

Leg uit welke kleur de medaille uiteindelijk zal krijgen: wit, koperkleurig of

groen. Maak gebruik van de informatie in deze opgave.

opgave 7Hard water wordt zacht

Hard water heeft een andere samenstelling dan zacht water. Bij gebruik van hard leidingwater kan kalkaanslag ontstaan in apparaten zoals een vaatwasmachine of een waterkoker.

431p

Waarin verschillen hard water en zacht water van elkaar?

de hoeveelheid calciumionen per liter

de hoeveelheid carbonaationen per liter

de hoeveelheid ketelsteen per liter

441p

Marieke gebruikt een vaatwasmachine voor het wassen van vuile pannen.

Welke van de volgende beweringen is juist?

Aan hard water moet meer zeep worden toegevoegd dan aan

eenzelfde hoeveelheid zacht water.

Aan hard water moet minder zeep worden toegevoegd dan aan

eenzelfde hoeveelheid zacht water.

De hoeveelheid zeep die moet worden toegevoegd hangt niet af van

de hardheid van het water.

451p

Sommige vaatwasmiddelen

bevatten enzymen voor een

betere reiniging. De werking van

enzymen is afhankelijk van de

temperatuur. Dat is in de

grafiek hiernaast weergegeven.

Bij de vaatwasmachine van

Marieke kan de temperatuur

worden ingesteld op 45 °C,

55 °C, 65 °C en 75 °C.

Welke temperatuur moet worden gekozen om de enzymen zo goed

mogelijk te laten werken?

45 °C

55 °C

65 °C

75 °C

462p

Geef twee manieren om de hardheid van water te verminderen.

Bianca woont in Zuid-Holland. Het leidingwater heeft daar pH=8,2.

471p

Welke beschrijving past bij het leidingwater in Zuid-Holland?

basische oplossing

neutrale oplossing

zure oplossing

481p

Welke kleur krijgt rodekoolsap in het leidingwater in Zuid-Holland?

blauw

groen

paars

rood

In de waterkoker van Bianca is na langdurig gebruik kalkaanslag ontstaan. Een verkoper van waterkokers geeft het volgende advies: Vul de waterkoker met een mengsel van water en azijn. Zet de waterkoker aan en laat het mengsel koken. Laat dan de waterkoker een kwartier staan en giet daarna de inhoud weg.

491p

Wat gebeurt er met de pH van azijn als er water aan toegevoegd wordt?

De pH wordt lager.