opgave 1Tekst 1 Zonder stress geen succes
11puitwerkbijlageWelke twee elementen vormen het hoofdonderwerp van deze tekst?
Noteer de juiste nummers in de uitwerkbijlage.
1 belang van herstel na stressmomenten
2 nadelige gevolgen van stress voor je lichaam
3 oorzaken van stress
4 positieve kanten van stress
5 verklaringen voor onze stressmaatschappij
6 waardering voor mensen die kunnen ontstressen
21pUit de alinea’s 2 en 3 blijkt een tegenstelling tussen wat mensen vaak
vinden van stress en wat de twee deskundigen beweren.
Welke zaken worden tegenover elkaar gezet?

niet zonder stress kunnen – stress is geen probleem

stress is iets negatiefs – je hebt stress nodig

stress is lastig – van stress kun je herstellen

van stress af willen komen – stress heeft een imagoprobleem
31pAlinea 5 begint met: “Dankzij de stress ben je energiek en
geconcentreerd.” (regels 42-43)
Wat is het verband tussen deze eerste zin en de volgende zinnen van
alinea 5?
De volgende zinnen vormen

een opsomming met de eerste zin.

een tegenstelling bij de eerste zin.

een toelichting bij de eerste zin.

een vergelijking met de eerste zin.
41pVanaf alinea 6 is er een verandering in de deelonderwerpen.
Welke bewering hierover klopt?
Alinea 1 tot en met 5 gaan over

de noodzaak van stress. Vanaf alinea 6 gaat het over de negatieve
kanten van stress.

de opbouw van stress. Vanaf alinea 6 gaat het over mogelijke
manieren om uit te rusten.

het imago van stress. Vanaf alinea 6 gaat het over de vermoeidheid
die volgt op stress.

het nut van stress. Vanaf alinea 6 gaat het over de noodzaak te
herstellen na stress.
51puitwerkbijlageIn de alinea’s 7 en 8 worden onze onwennigheid met het idee van
herstellen en ons drukke leven genoemd als factoren die onze negatieve
kijk op vermoeidheid bepalen.

Welke
twee andere factoren worden in alinea 8 genoemd? Noteer
deze factoren in de uitwerkbijlage.
61pIn alinea 9 worden twee redenen genoemd waarom je geen spel moet
spelen of geen spannende serie moet kijken als je wilt bijkomen van een
inspanning.

Citeer de
twee opeenvolgende zinnen waarin deze redenen staan.
71pAls je een samenvatting gaat maken van de hele tekst, welke zin uit
alinea 10 moet dan zeker worden opgenomen in de samenvatting?

“Heb je je hersenen belast, dan kun je ook iets met je lijf doen.”

“Hoeveel en hoe vaak je moet herstellen, is afhankelijk van de
persoon.”

“Wie hard werkt, moet hard uitrusten.”

“Wie een beetje werkt, moet een beetje uitrusten.”
81pDe alinea’s 11 en 12 vormen het slot van deze tekst.
Wat gebeurt er vooral in het slot?

Deze alinea’s spreken de boodschap over herstellen van stress tegen.

Deze alinea’s verwijzen weer naar de inleiding van de tekst.

In deze alinea’s wordt alleen nog maar over stressherstel gesproken.

In deze alinea’s wordt een kritische vraag opgeworpen over de
gekozen boektitel.
91pWat is het belangrijkste doel van deze tekst?
De tekst wil vooral

lezers informeren over de positieve werking van stress.

lezers oproepen vaker te rusten in tijden van stress.

lezers overtuigen van het belang van herstel na stress.

lezers waarschuwen voor de negatieve kanten van stress.
101pWelke zin vat de boodschap van de tekst het best samen?

Het negatieve imago van stress moet veranderen, want we hebben
stress nodig om in actie te komen en scherp te zijn.

Om gefocust te blijven op de vele doelen die we onszelf hebben
gesteld, is stress een goede impuls.

Onze huidige, drukke levens zijn onderhevig aan stress en leveren
daarom geen succes en geluk op.

We hebben stress nodig om succesvol te zijn, maar een goed herstel
daarna is wel noodzakelijk.
opgave 2Tekst 2 Dag dialect
111pWat is het hoofdonderwerp van deze tekst?

het onderzoek naar dorpsdialecten

het ontstaan van nieuwe woorden

het verdwijnen van streektalen

het vormen van een eenheidstaal
121puitwerkbijlageDeze tekst wordt onder andere ingeleid door het introduceren van een
deskundige.

Op welke
drie andere manieren wordt deze tekst ingeleid in de
alinea’s 1 en 2? Kruis de juiste antwoorden aan in de uitwerkbijlage.
131pIn alinea 1 vraagt de schrijver van de tekst zich af of iedereen over een
paar decennia “hetzelfde Nederlands” spreekt.

Citeer de zin uit alinea 2 of alinea 3 waarin ongeveer hetzelfde staat.
141p“Dat Nederlandse dialecten naar elkaar toegroeien, is niet nieuw.”
(regels 35-36)
Wat is wél nieuw bij het naar elkaar toegroeien van Nederlandse
dialecten?

De standaardtaal wordt een mengelmoes.

De taalveranderingen gaan sneller.

Het Nederlands wordt door het Hollands beïnvloed.

In Vlaanderen wordt geen Gooise ‘r’ gebruikt.
151pWat maakt Hinskens in alinea 5 duidelijk met het voorbeeld van zijn
grootvaders?

dat mensen vroeger vaker dialect spraken, omdat zij in de eigen
omgeving bleven

dat mensen vroeger vaker thuis bleven en daarom een dorpsdialect
spraken

dat mijnwerkers vroeger een eigen taal hadden die zij alleen onderling
gebruikten

dat mijnwerkers vroeger niet zo ver reisden, omdat zij alleen dialect
spraken
162puitwerkbijlageWelke twee manieren om taalverandering te onderzoeken beschrijft
Hinskens in alinea 6? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage en gebruik
in totaal maximaal 35 woorden.
171p“Of ze laten in het onderzoek jonge vrouwen en oude mannen aan het
woord.” (regels 91-93)
Waarom is juist het taalgebruik van jonge vrouwen interessant voor
taalonderzoekers?

omdat de uitspraak van jonge vrouwen vaak correct en duidelijk is

omdat jonge vrouwen invloed hebben op het taalgebruik van hun
kinderen

omdat jonge vrouwen meestal een algemene taal spreken

omdat jonge vrouwen thuis in dialect spreken met hun kinderen
181pCiteer de zin die de kern van alinea 8 weergeeft.
191pAlinea 9 begint met zin: “Gelukkig doet ons taalgebruik meer dan alleen
eenvormig worden.” (regels 137-138)
Welk verband is er tussen deze zin en het vervolg in alinea 9?
Het vervolg

bevat een opsomming bij deze zin.

geeft een tegenstelling bij deze zin.

noemt voorwaarden voor deze zin.

vormt een toelichting op deze zin.
201pWat is het belangrijkste doel van deze tekst?
de lezer informeren over

conclusies uit Nederlands dialectenonderzoek

de belangrijke rol van Hollandse dialecten

het tijdloze van taalvernieuwing in Nederland

veranderingen in Nederlandse dorps- en streektalen
211pWat is de conclusie van deze tekst?
Streektalen verdwijnen doordat er steeds meer Standaardnederlands
gesproken wordt,

maar de ontwikkeling gaat de komende jaren minder snel.

maar er zullen waarschijnlijk nieuwe dialecten ontstaan.

maar regionale verschillen blijven voorlopig bestaan.

maar sociale klassen zorgen ook weer voor taalvernieuwing.
opgave 4Tekst 4 Toetsen verdrijven onze pen
251puitwerkbijlageHoe wordt de tekst ingeleid in de alinea’s 1 en 2? Kruis de twee juiste
manieren aan in de tabel in de uitwerkbijlage.
261puitwerkbijlageVolgens alinea 3 steunen sommige landen het gebruik van nieuwe
technologie op school.

Wat zou volgens alinea 4 een reden zijn om dat juist
niet te doen?
Noteer je antwoord in maximaal 20 woorden in de uitwerkbijlage.
271pWaarom onthouden studenten de leerstof beter als zij met de hand
schrijven? In alinea 5 staan twee zinnen die antwoord geven op deze
vraag. Citeer een van deze zinnen.
281pIn alinea 6 zegt Ana del Carmen del Pino dat de taalvaardigheid van
studenten achteruitgaat.
Waarom is dat zo, volgens haar?

Studenten hebben een zeer laag taalniveau.

Studenten maken meer spelfouten dan vroeger.

Studenten schrijven alleen nog maar korte, digitale berichten.

Studenten zijn niet meer gewend om te schrijven.
291pWat is het verband tussen alinea 6 en alinea 7?
Alinea 7

geeft een verklaring voor wat in alinea 6 staat.

geeft een voorbeeld bij wat in alinea 6 wordt beweerd.

is een tegenstelling bij de informatie in alinea 6.

vormt samen met alinea 6 een opsomming.
302puitwerkbijlageOppenheimer kan zich geen specialist voorstellen die niet kan typen.

Welke
vijf voordelen van typen noemt hij in alinea 8? Noteer je
antwoord in de uitwerkbijlage.
312puitwerkbijlageVolgens Meredith Cicerchia kunnen mensen met dyslexie vrijer schrijven
en beter presteren als zij typen.

Vat de redenen samen die hiervoor in alinea 10 worden genoemd.
Gebruik maximaal 30 woorden. Vul de zin in de uitwerkbijlage aan.
321pWat is het verband tussen alinea 10 en alinea 11?

Alinea 11 bevestigt de informatie uit alinea 10.

Alinea 11 geeft uitleg bij alinea 10.

Alinea 11 is een aanvulling op alinea 10.

Alinea 11 vormt een tegenstelling met alinea 10.
331pAlinea 12 is het slot van deze tekst.
Welke functies heeft deze alinea?
Het slot geeft

een aanbeveling en een samenvatting.

een aanbeveling en een conclusie.

een conclusie en een persoonlijke opvatting.

een samenvatting en een persoonlijke opvatting.
341pWat is de hoofdgedachte van deze tekst?

Er wordt steeds meer getypt, maar of het handschrift zal verdwijnen, is
onduidelijk.

Het toetsenbord neemt een steeds belangrijkere plaats in het
onderwijs in.

Studenten die met de hand schrijven, blijken lesstof beter te
onthouden.

Typen is vooral belangrijk voor mensen met motorische
coördinatieproblemen.
351pIn deze tekst komen verschillende deskundigen aan het woord over
teksten met de hand schrijven en typen.
Bij welke deskundige past onderstaande uitspraak het best?
“Hoewel het belangrijk blijft om goed met de hand te kunnen schrijven,
is typen een niet meer weg te denken vaardigheid in de huidige
maatschappij.”

Daniel Oppenheimer (alinea’s 5 en 12)

Ana del Carmen del Pino (alinea 6)

Meredith Cicerchia (alinea’s 9 en 10)

Sara Fernandez (alinea 11)
Schrijfopdracht
Na een toetsweek klagen sommige leerlingen uit de examenklassen over
de toetsen met veel open vragen en dus veel schrijfwerk. Sommige
leerlingen zeggen dat zij last hadden van verkrampte handen, waardoor
hun handgeschreven antwoorden aan het eind van de toets nauwelijks
leesbaar waren. Andere leerlingen vinden het ouderwets dat zij op deze
manier hun toetsen moeten maken.
Tijdens de les Nederlands is de tekst ‘Toetsen verdrijven onze pen’
besproken. In deze tekst worden naast de voordelen van het toetsenbord,
ook voordelen van met de hand schrijven genoemd. Naar aanleiding van
die tekst ontstaat een discussie in de klas. Sommige leerlingen vinden het
belangrijk dat iedereen een leesbaar handschrift heeft. Andere leerlingen
vinden juist dat het tijd wordt dat de school uitsluitend digitaal gaat
toetsen.
Naar aanleiding van de klachten van de leerlingen heb je een gesprek met
je mentor. Hij legt uit dat het niet zo makkelijk is om alleen digitaal te
toetsen. Hij noemt een aantal nadelen, zoals een tekort aan computers en
laptops op school, een mogelijke internetstoring en onvoldoende
financiële middelen om alles te digitaliseren.
Omdat jij lid bent van de leerlingenraad op school, besluit je om een
artikel over dit onderwerp te schrijven voor de digitale nieuwsbrief van
school. Deze nieuwsbrief wordt verstuurd naar alle leerlingen van de
school.
Let op: de laatste opdracht van dit examen staat op de volgende
pagina.
3613pOpdracht
Schrijf het artikel voor de nieuwsbrief. Gebruik voor je artikel de gegevens
op de vorige bladzijde en eventueel de tekst ‘Toetsen verdrijven onze
pen’. Gegevens die niet in de opdracht staan, moet je zelf bedenken.
Besteed in jouw artikel aandacht aan de volgende punten:
− de aanleiding om het artikel te schrijven;
− jezelf voorstellen als lid van de leerlingenraad;
− een beschrijving van ten minste twee klachten van de leerlingen;
− de inhoud van de discussie in de klas;
− de inhoud van het gesprek met je mentor;
− jouw mening over de manier waarop toetsen moeten worden
afgenomen (digitaal of op papier);
− twee argumenten die jouw mening ondersteunen;
− een oproep aan leerlingen om dit probleem in hun eigen mentorklas te
bespreken;
− een voorstel voor een idee om deze bespreking mogelijk te maken;
− wat je met het artikel hoopt te bereiken.
Maak er een samenhangend geheel van en zet er een passende titel
boven. Zet je voor- en achternaam en je klas onder het artikel.
Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.
Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.