Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2023, tijdvak 2

Het onderwerp van een tekst kan op verschillende manieren ingeleid

worden, bijvoorbeeld door:

1 belangrijke vragen te stellen

2 de tekst kort samen te vatten

3 een definitie van een belangrijk begrip te geven

4 een voorbeeld te geven

5 een waarschuwing te geven

In de alinea’s 1, 2 en 3 wordt de tekst onder andere ingeleid door een

deskundige en zijn onderzoek te introduceren.

Op welke twee andere manieren wordt de tekst ingeleid in de alinea’s

1, 2, en 3? Noteer de juiste nummers in de uitwerkbijlage.

De tekst is te verdelen in vier deelonderwerpen.

Bij welke alinea’s beginnen deelonderwerpen 2 en 3? Vul de tabel in

de uitwerkbijlage verder aan.

Wat wordt er in alinea 4 tegenover elkaar gezet?

oorzaak ↔ verwachting

planning ↔ uitvoering

studenten ↔ onderwijskundige

uitstelgedrag ↔ tijdmanagement

Uit de alinea’s 5, 6 en 7 blijkt dat uitstelgedrag niet per definitie

veroorzaakt wordt door een verkeerde planning of een lui karakter.

Wat is vaak wél de achterliggende oorzaak?

ervaringen uit het verleden

gebrek aan intentie om hard te werken

goede resultaten op de middelbare school

twijfel over de studiekeuze

Wat is een belangrijk verschil tussen de gespannen uitsteller en de

ontspannen uitsteller als het gaat om de oorzaak van hun uitstelgedrag,

volgens de informatie in de alinea’s 7 tot en met 10?

De gespannen uitsteller blijft vaak thuis, terwijl de ontspannen

uitsteller nog eens lekker op stap gaat.

De gespannen uitsteller heeft altijd angst om te falen, terwijl de

ontspannen uitsteller weinig stress ervaart.

De gespannen uitsteller moet altijd hard werken, terwijl de ontspannen

uitsteller zelden zo hard hoeft te werken om een opdracht af te maken.

De gespannen uitsteller verzet bergen werk, terwijl de ontspannen

uitsteller weinig werk verricht.

Het is belangrijk om je niet te laten meeslepen in uitstelgedrag.

Wat zijn de drie belangrijkste factoren die helpen om uitstelgedrag

tegen te gaan, die in de alinea’s 11, 12 en 13 worden genoemd?

Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Welke functie heeft alinea 14?

Alinea 14

geeft een conclusie.

geeft een persoonlijke noot.

noemt een toekomstverwachting.

verwoordt nieuwe informatie.

Wat zijn de twee belangrijkste doelen van deze tekst? Noteer de

nummers van de juiste antwoorden in de uitwerkbijlage.

De tekst lijkt de lezers vooral te willen informeren over

1 de consequenties van uitstelgedrag voor een planning.

2 de manieren waarop uitstelgedrag vermeden of opgelost kan worden.

3 de mate waarin studenten last hebben van uitstelgedrag.

4 de veelvoorkomende achterliggende oorzaken van uitstelgedrag.

5 het wetenschappelijk onderzoek naar het fenomeen procrastinatie.

Je moet een samenvatting van de tekst maken.

Welke zin uit alinea 13 bevat informatie die zeker in de samenvatting

moet worden opgenomen?

Stel jezelf ook kortetermijndoelen: wat wil je in een uur gedaan

krijgen? (regels 140-142)

Als je alle tijd hebt, ben je je niet bewust van de tijd die tussen je

vingers wegglijdt. (regels 146-148)

Ik adviseer iedereen zo veel mogelijk tussen 9 en 5 te werken.

(regels 148-150)

Op het moment dat je weet dat je vanavond nog drie uur de tijd hebt

om dingen af te maken, stel je het ook uit tot vanavond.

(regels 152-156)

Hoe wordt de tekst ingeleid in alinea 1?

vooral door

de samenvatting van het onderwerp van de tekst te geven

een conclusie over het onderwerp van de tekst te trekken

een voorbeeld bij het onderwerp van de tekst uit te werken

het centrale probleem van de tekst te benoemen

In de alinea’s 1 en 2 geeft de schrijver van de tekst drie verschillende

verklaringen voor de enorme afname van het aantal insecten.

Noteer deze drie verklaringen in de uitwerkbijlage.

Wat is het gevolg van het “negatieve effect van licht op insecten”

(regels 30-31)?

Noteer de twee uiteindelijke gevolgen die in de alinea’s 3 en 4

worden genoemd.

Wat is het verband tussen de alinea’s 3 en 4 enerzijds en alinea 5

anderzijds?

Alinea 5

geeft een gevolg van het gestelde in de alinea’s 3 en 4.

geeft een uitwerking bij het gestelde in de alinea’s 3 en 4.

plaatst een kanttekening bij het gestelde in de alinea’s 3 en 4.

voegt een nieuw element toe aan de alinea’s 3 en 4.

Bioloog Kamiel Spoelstra is het eens met wat Seymoure over

lichtvervuiling en insectensterfte zegt.

Citeer de zin uit alinea 6 waarin Spoelstra aangeeft hoe Seymoures

theorie het best bewezen kan worden.

Welk kopje past het best boven alinea 7?

Andere factoren insectensterfte

Keihard bewijs nodig

Negatief effect van licht

Probleem voor vergelijkend onderzoek

Spoelstra betwijfelt of lichtvervuiling simpel aan te pakken is.

Welke reden geeft hij hiervoor in alinea 8? Citeer de zin waarin hij

deze reden noemt.

Wat is de functie van alinea 8?

Alinea 8

geeft een conclusie van de schrijver bij de rest van de tekst.

geeft een samenvatting van de rest van de tekst.

uit een toekomstverwachting over het onderwerp van de tekst.

voegt een nieuw element toe aan de rest van de tekst.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

De tekst wil de lezer

informeren over de hoofdoorzaak van de enorme achteruitgang van

insecten, namelijk lichtvervuiling.

informeren over een nieuwe, waarschijnlijk belangrijke oorzaak van de

dramatische afname van insecten.

overtuigen dat er meer onderzoek moet worden gedaan naar de

effecten van kunstlicht op insecten.

overtuigen dat ’s nachts alle onnodige verlichting uitgezet moet

worden om onnodige insectensterfte te voorkomen.

De afbeelding in deze advertentie trekt de aandacht van de lezer.

Welke twee andere functies heeft deze afbeelding? Kruis de juiste

antwoorden aan in de tabel in de uitwerkbijlage.

Onderaan de advertentie staat de zin: “Scan de QR-code en vul een

pakket.”

Deze zin is vetgedrukt.

Waarom is ervoor gekozen om juist deze zin extra te laten opvallen?

Vul de zin in de uitwerkbijlage aan.

Op welke doelgroep richt deze advertentie zich vooral?

vooral op lezers die

een goed doel willen steunen

het belang van een muskietennet inzien

met Kerstmis graag cadeaus geven

willen helpen om kerstpakketten in te pakken

In de tekst staat: “Noodhulp is teamwork. Help mee en vul een

kerstpakket met levensreddende hulpgoederen.”

Van welk verband is sprake tussen deze twee zinnen?

doel - middel

oorzaak - gevolg

tegenstelling

uitspraak - toelichting

In de alinea’s 1 en 2 worden voor de tekst belangrijke vragen gesteld.

Hoe wordt de tekst verder ingeleid in de alinea’s 1 en 2?

door de mening van de schrijver over het onderwerp van de tekst te

geven

door een samenvatting van de tekst te geven

door een voorbeeld bij het onderwerp van de tekst uit te werken

door het centrale probleem van de tekst te benoemen

In alinea 3 staat: “Daar hebben we van geleerd” (regels 28-29)

Wat heeft McDonald’s precies geleerd? Noteer je antwoord in

maximaal 15 woorden in de uitwerkbijlage.

In alinea 4 staan de volgende twee zinnen: “We doen al veel. Om de paar

uur gaat bij iedere McDonald’s iemand naar buiten om de omgeving op te

ruimen.” (regels 34-37)

Wat is het verband tussen deze twee zinnen?

algemene uitspraak - voorbeeld

oorzaak - gevolg

opsomming

tegenstelling

Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 7, 8 en 9?

door Groot geraapt zwerfafval

onderzoek naar zwerfafval

soorten zwerfafval

zwerfafval van McDonald’s

In alinea 9 staat “dat het roer verder om moet.” (regels 89-90)

Citeer het zinsgedeelte uit alinea 10 waarin ongeveer hetzelfde staat.

Waarom is het volgens alinea 11 “best ingewikkeld” (regel 118) om het

restant van het afval uit het milieu te houden?

omdat autobestuurders niet meewerken aan het opruimen

omdat een deel van het afval op onbereikbare plaatsen wordt gegooid

omdat het probleem van zwerfafval van McDonald’s te groot is

omdat iedere omgeving van een McDonald’s-vestiging anders is

In alinea 2 worden twee vragen gesteld:

1 Waarom gooit iemand fastfoodafval uit het autoraampje?

2 Waarom laat iemand frietdoosjes en mayonaisebakjes op straat vallen,

terwijl overal afvalbakken staan?

Citeer het zinsgedeelte uit alinea 12 waarin deze vragen worden

samengevat.

Wat is het verband tussen alinea 12 en 13?

Alinea 12 en 13 vormen een tegenstelling.

Alinea 12 en 13 vormen samen een opsomming.

Alinea 13 geeft een verklaring voor het gestelde in alinea 12.

Alinea 13 is een uitwerking van de informatie in alinea 12.

Waar gaan de alinea’s 12, 13 en 14 vooral over?

over het belangrijkste advies van zwerfvuilraper Dirk Groot

over ideeën voor beloning van mensen die hun afval opruimen

over manieren om mensen te stimuleren hun afval op te ruimen

over verschillende drijfveren van mensen die afval dumpen

In alinea 1 staat: “De firma wil schone klanten gaan belonen” (regels 6-7)

Wordt in het slot van de tekst duidelijk hoe McDonald’s deze klanten

concreet gaat belonen? Noteer ‘ja’ of ‘nee’ in de uitwerkbijlage en licht

je antwoord toe.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

De tekst is vooral bedoeld om de lezer te

informeren over de hoeveelheid zwerfafval van McDonald’s.

informeren over de manier waarop McDonald’s omgaat met afval.

overtuigen dat McDonald’s zijn best doet om afval te recyclen.

overtuigen om afval van McDonald’s zelf netjes op te ruimen.

Welke zin vat deze tekst het best samen?

McDonald’s vraagt afvalraper Dirk Groot om advies.

McDonald’s wil klanten helpen bij het scheiden van hun afval.

McDonald’s is van plan klanten die afval opruimen te gaan belonen.

McDonald’s doet onderzoek om van zwerfafval af te komen.

De laatste maanden is de hoeveelheid zwerfafval rondom de school

enorm toegenomen. Het meeste daarvan is door leerlingen achtergelaten.

Buurtbewoners hebben hierover bij school geklaagd. De directeur wil

leerlingen vragen om ideeën aan te dragen die ervoor zorgen dat

leerlingen hun afval niet zomaar op straat weggooien. Zij heeft de

mentoren van alle klassen daarom de opdracht gegeven om het probleem

van het zwerfafval te bespreken. De school heeft al veel prullenbakken

geplaatst in de buurt, maar toch ligt er nog steeds veel afval op straat.

In de mentorles bespreekt je docent het probleem van het zwerfafval

rondom de school met jullie. Er ontstaat een discussie over de redenen

waarom leerlingen hun afval zomaar op straat gooien en hoe je dit het

best kunt voorkomen. Uit de discussie komt naar voren dat vrijwel geen

enkele leerling het fijn vindt als er rommel op straat ligt, maar dat een deel

van de leerlingen hier wel zelf aan bijdraagt. Iedereen is het ermee eens

dat er wat aan het zwerfafvalprobleem gedaan moet worden.

Jij herinnert je de tekst ‘McDonald’s wil weten waarom u frietbakjes op

straat gooit, terwijl er gewoon afvalbakken staan’. Daarin wordt Floor

Uitterhoeve genoemd, manager duurzaamheid bij McDonald’s. Zij noemde

in die tekst allerlei maatregelen die McDonald’s neemt om zwerfafval

tegen te gaan. Misschien heeft ze ook nog wel goede ideeën voor jullie

school? Je vertelt hierover aan de directeur en stelt voor om mevrouw

Uitterhoeve uit te nodigen voor een gesprek met je klas. De directeur

vindt dit een goed idee.

Jij stuurt een e-mail aan mevrouw Uitterhoeve met de uitnodiging voor

een gesprek met je klas over het tegengaan van zwerfafval rondom

school.

Schrijf de e-mail aan mevrouw Uitterhoeve van McDonald’s. Een aantal

gegevens is al voorgedrukt in de uitwerkbijlage. Vermeld het onderwerp

van je e-mail in de onderwerpregel.

Gebruik voor je e-mail de gegevens op de vorige bladzijde en eventueel

de tekst ‘McDonald’s wil weten waarom u frietbakjes op straat gooit,

terwijl er gewoon afvalbakken staan’. Gegevens die niet in de opdracht

staan, moet je zelf bedenken.

Besteed in jouw e-mail aandacht aan de volgende punten:

− de aanleiding om de e-mail te schrijven;

− de uitnodiging voor een gesprek met de klas;

− jezelf voorstellen met naam, school en plaatsnaam school;

− een reden waarom zwerfafval rondom school een probleem is;

− een maatregel van school tegen zwerfafval;

− een reden voor leerlingen om afval zomaar op straat te gooien;

− jouw idee voor een eerste nieuwe mogelijke maatregel tegen

zwerfafval;

− jouw idee voor een tweede nieuwe mogelijke maatregel tegen

zwerfafval;

− de vraag naar haar ideeën over het tegengaan van zwerfafval rondom

school;

− een voorstel voor datum en tijdstip gesprek op school;

− een verzoek om een antwoord binnen twee weken.

Sluit je e-mail af met ‘Met vriendelijke groet,’ of ‘Hoogachtend,’ en je

eigen voor- en achternaam.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.

Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.