bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2015, tijdvak 1

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Globalisering van speelgoedfabrikant Mattel

Wereld
Opgave 1 − Globalisering van speelgoedfabrikant Mattel
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Op de tekst in bron 1 zijn twee begrippen van toepassing die te maken
hebben met globalisering. Hieronder staan omschrijvingen van deze twee
begrippen.
Omschrijving 1: de overheersende invloed van cultuurelementen als
Barbie, McDonalds en Coca Cola op andere delen van de wereld.
Omschrijving 2: de verspreiding van een cultuurelement en de wijze
waarop deze verspreiding tot stand komt.
12p
Geef van elke omschrijving aan welk begrip erop van toepassing is.
De ontwerpafdeling van Mattel is gevestigd in Los Angeles (zie bron 2).
Redenen hiervoor zijn onder andere de goede mondiale bereikbaarheid
van Los Angeles en de aanwezigheid van hoog opgeleid personeel.
21p
Geef nog een reden waarom de ontwerpafdeling juist in Los Angeles is
gevestigd.
Gebruik bron 2.
De productiekosten in Tijuana zijn hoger dan in Jakarta. Toch heeft Mattel
een deel van de productie in Tijuana gevestigd.
32p
Beredeneer waarom Mattel, ondanks de hogere productiekosten, toch een
deel van de productie in Tijuana gevestigd heeft.
Mattel verwacht dat de verkoop van speelgoed als barbiepoppen in
westerse landen de komende jaren zal stagneren. Een reden hiervoor is
de nauwelijks toenemende koopkracht in deze landen.
42p
Geef nog twee redenen voor deze verwachting.

opgave 2Opgave 2 − China en India demografisch vergeleken

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
Stelling 1: China heeft in zowel 1970 als 2010 meer 0- tot 4-jarigen dan
India.
Stelling 2: In China is het aandeel 20- tot 64-jarigen in 2010 groter dan in
India.
51p
Geef van elk van deze stellingen aan of deze juist of onjuist is.
Gebruik bron 1.
62p
Geef aan
− welk land in 1970 de meest gunstige bevolkingsopbouw had om tot
economische groei te komen;
− welk land in 2010 de meest gunstige bevolkingsopbouw had om tot
economische groei te komen;
− op welke manier de bevolkingsopbouw van een land de economische
groei kan stimuleren.
Gebruik bron 1.
Om de bevolkingsgroei in China tegen te gaan werd in 1979 de
eenkindpolitiek ingevoerd. Dat beleid houdt in dat je als stel slechts één
kind mag krijgen. Het krijgen van een tweede kind is strafbaar. Bron 1
geeft twee aanwijzingen voor de eenkindpolitiek in China.
72p
Welke twee aanwijzingen zijn dit?
Gebruik bron 1.
Tussen 2010 en 2015 is het aantal 0- tot 4-jarigen in China toegenomen.
Op langere termijn wordt juist een afname van het aantal 0- tot 4-jarigen
verwacht.
82p
Beredeneer met behulp van bron 1 waarom het aantal 0- tot 4-jarigen
tussen 2010 en 2015 toenam, maar op langere termijn juist zal afnemen.
Gebruik de kaartbladen van India en China in de atlas.
In China is de bevolking minder gelijkmatig over het land verspreid dan in
India. De afgelopen decennia is de bevolkingsspreiding in China nog
ongelijkmatiger geworden dan in India. Dit komt doordat China
vooral de exportgeoriënteerde industrie ontwikkelde, terwijl India zich
vooral richtte op de ontwikkeling van de IT-sector.
92p
Beredeneer dat hierdoor in China de bevolkingsspreiding op nationale
schaal nog ongelijkmatiger is geworden dan in India.
Betrek in je antwoord zowel de ontwikkeling in China als die in India.

opgave 3Opgave 3 − Fjorden in Noorwegen

Aarde
Opgave 3 − Fjorden in Noorwegen
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de atlas.
Noorwegen ligt vrijwel helemaal in het Scandinavisch Hoogland. Dit is een
oud gebergte. In dit gebergte vindt minder afbraak door stromend water
plaats dan in jonge gebergten als de Alpen, de Himalaya en de Andes.
101p
Noteer de atlaskaart waarop je dit kunt aflezen.
112p
Leg uit dat er in een oud gebergte als het Scandinavisch Hoogland minder
afbraak door stromend water plaatsvindt dan in jonge gebergten als de
Alpen, de Himalaya en de Andes.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de atlas.
Aan de kust van Noorwegen komt volgens de klimaatindeling van Köppen
een ander hoofdklimaat voor dan in Midden- en Noord-Zweden.
122p
Leg uit dat aan de kust van Noorwegen een ander hoofdklimaat voorkomt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Noorwegen heeft een grillige kustlijn (zie bron 2). Deze fjordenkust is
ontstaan in het pleistoceen en het holoceen.
132p
Beschrijf de wijze waarop fjordenkusten zoals in Noorwegen zijn ontstaan.
Betrek in je antwoord de tijdvakken pleistoceen en holoceen.
Gebruik bron 2.
Het water in het Fjaerlandsfjord is in de winter helder, maar in de zomer
niet. Dan is het ondoorzichtig of troebel.
142p
Beschrijf met behulp van bron 2 de wijze waarop het water in het fjord in
de zomer ondoorzichtig of troebel wordt.

opgave 4Opgave 4 − De Donau en de Eufraat

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1 en de atlas.
Bij de letters a tot en met d in bron 1 horen, in willekeurige volgorde, de
volgende waarden:
− 1.078 m
− 1.750 m3/s
− 3.520 m
− 6.500 m3/s
152p
Noteer de letters a tot en met d op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de juiste waarde.
Gebruik atlaskaart 98-99.
Passau ligt aan de Donau op de grens van Duitsland en Oostenrijk.
Stroomopwaarts van Passau heeft de Donau alleen in de winter een
afvoerpiek. Bij Passau verandert het verloop van de afvoer. De Donau
heeft stroomafwaarts van die stad twee afvoerpieken: één in de winter en
één in het voorjaar.
163p
Geef aan
− waardoor bij Passau het verloop van de afvoer van de Donau
verandert;
− op welke wijze de afvoerpiek in de winter ontstaat;
− op welke wijze de afvoerpiek in het voorjaar stroomafwaarts van
Passau ontstaat.
In het rivierstelsel van de Eufraat zijn meer stuwdammen aangelegd dan
in dat van de Donau.
172p
Beschrijf de wijze waarop de aanleg van stuwdammen de sedimentatie in
het mondingsgebied beïnvloedt.

opgave 5Opgave 5 − Het Tobameer

Zuidoost-Azië
Opgave 5 − Het Tobameer
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
182p
Beschrijf met behulp van deze bronnen de wijze waarop de caldera is
ontstaan waarin nu het Tobameer ligt.
Gebruik bron 2.
Midden in het Tobameer ligt het eiland Samosir. Dit eiland is in de periode
na de grote uitbarsting van 74.000 jaar geleden ontstaan.
192p
Beschrijf met behulp van bron 2 de wijze waarop dit eiland is ontstaan.
Gebruik bron 1.
Het is niet precies bekend in welk jaar de grote uitbarsting van Toba
plaatsvond. De periode in het jaar waarin de uitbarsting plaatsvond is wel
bekend. Onderzoek naar de verspreiding van lagen vulkanische as heeft
uitgewezen dat de uitbarsting in de periode mei tot september heeft
plaatsgevonden.
202p
Beredeneer dat uit de verspreiding van lagen vulkanische as is af te
leiden dat de uitbarsting in deze periode heeft plaatsgevonden.
Gebruik de atlas.
Het klimaat bij het Tobameer wordt door veel inwoners van Medan
aangenamer gevonden dan dat in Medan zelf. Onder andere hierdoor is
de omgeving van het Tobameer uitgegroeid tot een populair
recreatiegebied.
212p
Geef aan
− waarom het klimaat bij het Tobameer aangenamer wordt gevonden
dan dat in Medan;
− wat de oorzaak is van het aangenamere klimaat bij het Tobameer.

opgave 6Opgave 6 − De ASEAN

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Als indicator voor de welvaart in een land wordt vaak het bnp per hoofd
van de bevolking gebruikt. Deze indicator geeft niet in ieder land een
betrouwbaar beeld van de welvaart onder bevolking.
222p
Beredeneer in welk land deze indicator het meest betrouwbare beeld
geeft van de welvaart onder de bevolking.
Kies uit: Filipijnen, Maleisië, Singapore of Thailand.
In bron 1 is het aandeel van landen in het totale bnp van de ASEAN
weergegeven. Het aandeel van Vietnam, Myanmar en Singapore zal de
komende tien jaar veranderen.
232p
Noteer deze drie landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land of het aandeel van dat land in het totale bnp van de
ASEAN zal toenemen of afnemen.
Gebruik de atlas.
China is tegenwoordig de grootste investeerder in de ASEAN.
242p
Geef aan
− in welk ASEAN-land China volgens de atlas het meeste investeert;
− welk Aziatisch land de grootste investeerder in de ASEAN was voordat
China dit werd.
China investeert in de ASEAN het meeste in de energiesector.
251p
Geef een reden waarom China zoveel in deze sector investeert.
De landen Singapore, Maleisië en Thailand hebben het grootste aandeel
in het totale handelsvolume van de ASEAN.
262p
Geef van deze landen twee gemeenschappelijke kenmerken die eraan
bijdragen dat juist deze landen het grootste aandeel hebben.

opgave 7Opgave 7 − De kust van Noord-Holland

Leefomgeving
Opgave 7 − De kust van Noord-Holland
Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlaskaart Nederland Geologie.
De Noordzeekust in de Kop van Noord-Holland was in het verleden een
waddenkust.
271p
Welke aanwijzing geeft de atlaskaart Nederland Geologie hiervoor?
Al in de zeventiende eeuw werden ingrepen gedaan die leken op het
huidige kustbeheer. Eén van deze ingrepen was de aanleg van een stuif-
of zanddijk (tussen de letters a en b in bron 1). Deze dijk vormt nog
steeds de basis van de huidige duinenrij tussen Huisduinen en
Callantsoog. Destijds werd besloten om de dijk niet direct langs zee, maar
een eind landinwaarts aan te leggen.
282p
Geef twee redenen waarom werd besloten om de dijk verder landinwaarts
aan te leggen.
De aanleg van stuif- of zanddijken is een voorbeeld van een ingreep
waarmee werd geprobeerd de kustopbouw via natuurlijke kustprocessen
te versterken.
292p
Geef twee ingrepen die tegenwoordig worden gedaan om de kustopbouw
door natuurlijke kustprocessen te versterken.
De belangrijkste functie van de duinen in Noord-Holland is de
bescherming van het achterliggende gebied.
302p
Geef nog twee functies van de duinen.

opgave 8Opgave 8 − Haverleij: een VINEX-locatie, maar dan anders

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
In de jaren zestig, zeventig en tachtig van de twintigste eeuw vond veel
suburbanisatie plaats. Een gevolg hiervan was de afname van het aantal
inwoners van de grote steden.
312p
Geef van de suburbanisatie
− nog een demografisch gevolg voor de grote steden;
− een economisch gevolg voor de grote steden.
Gebruik de atlas.
Vanaf de jaren negentig van de twintigste eeuw werden VINEX-locaties
ontwikkeld. Bij ’s-Hertogenbosch is behalve Haverleij nog een andere
VINEX-locatie ontwikkeld.
323p
Geef
− de naam van deze andere VINEX-locatie bij ’s-Hertogenbosch;
− twee doelen die de overheid met het VINEX-beleid wilde realiseren.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
Haverleij vertoont kenmerken van een type woonwijk dat in steden in de
Verenigde Staten wel voorkomt, maar in Nederland niet.
332p
Geef aan
− met welk begrip dit type woonwijk in de Verenigde Staten wordt
aangeduid;
− waarom Haverleij toch niet te beschouwen is als zo’n type woonwijk.
De opzet van Haverleij levert op wijkniveau een bijdrage aan een grotere
subjectieve veiligheid. Op het schaalniveau van de stad ’s-Hertogenbosch
levert het een bijdrage aan ruimtelijke segregatie.
342p
Beredeneer dat de opzet van Haverleij op elk van deze twee
schaalniveaus een andere bijdrage levert.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.