opgave 1Opgave 1
Dollarisering in Latijns Amerika
In veel landen in Latijns Amerika circuleert naast de eigen valuta de Amerikaanse dollar.
De dollar is door de jaren heen in dit deel van de wereld de meest stabiele valuta gebleken.
Enkele landen zijn zelfs zo ver gegaan dat ze hun eigen, voortdurend depreciërende valuta
geheel hebben opgegeven voor de dollar: er is dan sprake van dollarisering. Voorstanders
van dollarisering zien dit als een manier om buitenlandse beleggingen aan te trekken en om
de hoge inflatiecijfers te drukken. Tegenstanders van dollarisering wijzen er op dat hun land
bij dollarisering overgeleverd wordt aan het economisch en monetair beleid van de
Verenigde Staten. Als voorbeeld wordt gewezen op het gevolg van een renteverhoging door
de Amerikaanse centrale bank: de concurrentiepositie van een gedollariseerd land ten
opzichte van de Europese Unie en Japan verslechtert door zo’n renteverhoging.
Geld kan de volgende functies vervullen: ruilmiddel (ook wel betaalmiddel genoemd),
oppotmiddel (ook wel spaarmiddel genoemd) en rekenmiddel.
12p
Welke van deze functies vervult de Amerikaanse dollar in gedollariseerde landen in Latijns
Amerika? Verklaar het antwoord.
22p
Leg uit dat dollarisering van een land in Latijns Amerika kan leiden tot meer buitenlandse
beleggingen in dat land.
32p
Leg uit dat dollarisering van een land in Latijns Amerika kan leiden tot minder inflatie in
dat land.
43p
Leg uit dat een renteverhoging door de Amerikaanse centrale bank kan leiden tot een
verslechtering van de concurrentiepositie van een gedollariseerd land ten opzichte van de
Europese Unie en Japan.
opgave 2Opgave 2
Lastendruk in Nederland te hoog? Internationaal gezien kent Nederland een relatief hoge lastendruk op arbeid (tabel 1). Het verlagen van die lastendruk staat bij de regering hoog op de agenda omdat een te hoge lastendruk ten koste kan gaan van de werkgelegenheid. De regering heeft een tweetal belastingmaatregelen genomen. • De tarieven voor de inkomstenbelasting zijn verlaagd waarbij de progressie in de tarieven is verminderd. • Om die tariefsverlaging te financieren zijn de meeste aftrekposten afgeschaft of sterk beperkt. Voor- en tegenstanders van deze belastingmaatregelen wezen vooral op de gevolgen ervan voor de inkomensverdeling. tabel 1 Verenigd lastendruk Koninkrijk op arbeid * bij een brutoloon van € 25.000 16% Verenigde Staten van Amerika Frankrijk Duitsland Nederland * verschil tussen brutoloon en nettoloon in procenten van het 20%/27% 28% brutoloon
opgave 3Opgave 3
Omnifoon mobieler
In een land is Omnifoon een aanbieder op een oligopolistische markt voor mobiele telefonie
die zich richt op twee groepen klanten: abonnees en pre-paid bellers. Alle aanbieders
hebben te maken met hoge constante kosten en kunnen maar moeilijk winst maken. Zo is bij
Omnifoon in 2003 het aandeel van de constante kosten in de totale kosten 88% en wordt er
een verlies geleden van € 10 miljoen. In tabel 2 staan nog enkele gegevens van Omnifoon.
gegevens van Omnifoon over 2003abonnees pre-paid bellers
percentage klanten dat daadwerkelijk belt
beltijd per klant (verhouding ten opzichte van de andere groep klanten) 6/1
Algemeen wordt aangenomen dat het verzadigingspunt op deze markt nabij is. Omnifoon is
daarom van plan middelen in te zetten voor de ontwikkeling van in dit land nog niet
beschikbare data-diensten zoals mobiel internetten, mobiel verzenden van tekst- en
beeldberichten en een navigatiesysteem via satellietverbinding. Verder wordt getracht het
resultaat te verbeteren door in overleg met de andere aanbieders op deze markt de maximale
geldigheidstermijn voor pre-paid beltegoeden stap voor stap te halveren.
82p
Noem een gegeven dat voor Omnifoon aanleiding is om ter verbetering van het resultaat
onder andere parallellisatie na te streven. Verklaar het antwoord.
92p
Toon met een berekening aan dat Omnifoon prijsdifferentiatie toepast.
103p
Bereken het bedrag aan constante kosten voor Omnifoon in 2003.
De mededingingsautoriteit maakt bezwaar tegen het voorgenomen marketingbeleid.
112p
Op welk onderdeel van het marketingbeleid zal dat bezwaar betrekking hebben? Verklaar
het antwoord.
opgave 4Opgave 4
Prijsverschillen nieuwe auto’s De aanschafbelastingen op nieuwe auto’s 1) lopen in de Europese Unie (EU) sterk uiteen. Autofabrikanten hielden daarmee lange tijd rekening bij het vaststellen van de basisprijzen 2) van auto’s in de EU. De consumentenprijzen van nieuwe auto’s inclusief aanschafbelastingen waren daardoor overal in de EU vrijwel gelijk. In figuur 1 zijn ter illustratie van deze prijspolitiek de basisprijzen van de (denkbeeldige auto) Summit weergegeven. Deze prijspolitiek kon voor consumenten lucratief zijn. Een consument kon in een ander EU-land dan waarin hij woont, tegen de daar geldende basisprijs een nieuwe auto kopen, deze naar zijn eigen land brengen en bij invoer de in eigen land geldende belastingen betalen. Zo staken veel Britten het Kanaal over om in België een nieuwe auto te kopen. Nederlanders echter gingen voor hun nieuwe auto nauwelijks naar België. Een Britse analist kwam op grond van deze constatering tot de conclusie dat Britten, als het om de aanschaf van een nieuwe auto gaat, prijsbewuster zijn dan Nederlanders. In 2002 werd in de EU gesproken over een aanpassing van de mededingingsregeling waardoor de autofabrikanten hun prijspolitiek moesten aanpassen. De verwachting van de EU was dat daardoor de verschillen in basisprijzen in de EU-landen grotendeels zouden verdwijnen. 1) Belastingen die bij aanschaf van een nieuwe auto betaald moeten worden. In Nederland is dat bijvoorbeeld de BPM (Belasting op Personenauto’s en Motorrijwielen). 2) De basisprijs is de consumentenprijs exclusief de aanschafbelastingen. figuur 1 basisprijzen Summit 1 januari 2002 euro's 16.000 14.000 14.479 14.319 12.000 10.000 13.210 12.969 12.847 10.209 8.000 6.000 4.000 2.000 0 n i ë n d g a l n d g i ë e n n d r i tt a n D u i t s l a P o r t u e d e r l a B e l e m a r k F i n l a t- B N e n o o D G r De EU-automarkt is een oligopolistische markt. De aanbieders op een oligopolistische markt streven er vaak naar hevige prijsconcurrentie te vermijden.
→ Is de conclusie van de Britse analist juist? Verklaar het antwoord met behulp van figuur 1. Op 1 januari 2002 was de consumentenprijs van de Summit in Nederland € 19.755. Stel dat de nieuwe mededingingsregeling ertoe leidt dat de basisprijs van de Summit gelijk wordt aan het gemiddelde van de in figuur 1 gegeven basisprijzen. Stel verder dat de aanschafbelastingen op nieuwe auto’s in procenten van de basisprijs in ieder land onveranderd blijven.
opgave 5Opgave 5
Afzwakkende groei Uit macro-economische cijfers van een land (tabel 3) blijkt dat na jaren van forse groei de economie van dat land in 2001 voor het eerst tekenen van verzwakking vertoont. Aan de hoogconjunctuur lijkt een eind te komen. De ontwikkeling van de investeringen bevestigt dit beeld: in 2001 stagneren de investeringen, gevolgd door een forse daling in 2002. De investeringen die wel nog plaatsvinden, zijn overwegend diepte-investeringen. tabel 3 1998 1999 investeringsquote 1) 8,75 9,00 nationaal product 2) 4,50 6,00 prijspeil 2) 3,50 3,50 kapitaalintensiteit 3) 100,00 101,50 rente 4) 6,75 5,50 exportvolume 2) 4,50 6,00 1) in procenten van het nationaal product 2) procentuele verandering ten opzichte van het voorafgaande jaar 3) index 4) percentage
opgave 6Opgave 6
Beleidsdilemma Een politieke partij in een land stelt voor om in 2005 de overheidsbestedingen met 3% te verhogen om zo de werkgelegenheid te stimuleren. De partij maakt bij dit voorstel gebruik van berekeningen van het Planbureau waaruit blijkt dat een verhoging van de overheidsbestedingen met 1% uiteindelijk zal leiden tot een stijging van het nationaal product met 0,4%. Een econoom plaatst kritische kanttekeningen bij dit voorstel en signaleert dat er sprake is van een beleidsdilemma. Hij wijst daarbij op het feit dat de voorgestelde maatregel strijdig is met de doelstellingen die de partij heeft geformuleerd met betrekking tot het overheidstekort en het saldo op de lopende rekening van de betalingsbalans. De econoom baseert zijn kanttekeningen op het schema in figuur 2. De pijlen geven een oorzakelijk verband aan. figuur 2 In dit land worden voor 2005 bij ongewijzigd beleid de volgende gegevens verwacht: • nationaal product € 450 miljard • gemiddelde arbeidsproductiviteit per arbeidsjaar € 36.000 • overheidsbestedingen € 120 miljard • tekort lopende rekening betalingsbalans € 6 miljard • marginale belastingdruk 0,28 Het nationaal product is gelijk aan het nationaal inkomen.
opgave 7Opgave 7
uit een krant:
Eigen huis een goudmijn
In Nederland is het kopen van een huis met een hypothecaire lening vaak financieel
aantrekkelijk. Dat komt onder andere doordat hypotheekrente een aftrekpost is bij de
inkomstenbelasting. Door het in Nederland gehanteerde progressieve stelsel van
inkomstenbelasting kan de netto-rentelast* dalen als het inkomen stijgt. Ook inflatie kan
huiseigenaren met een hypothecaire lening voordelen opleveren. Het rentepercentage van de
lening ligt een aantal jaren vast terwijl het inkomen wordt aangepast aan de inflatie. De
reële rente kan zelfs negatief zijn. Gemiddeld genomen houdt de stijging van de prijs van
koopwoningen gelijke tred met de inflatie.
* netto-rentelast: rentelast na aftrek van belastingvoordeel
242p
Zal het aandeel van de bruto-rentelasten in het inkomen van huiseigenaren met een
hypothecaire lening bij inflatie − uitgaande van het krantenbericht − toenemen, afnemen of
gelijk blijven? Citeer de zin waaruit dat blijkt.
252p
Leg uit dat de netto-rentelasten voor huiseigenaren met een hypothecaire lening
− uitgaande
van het krantenbericht − kunnen dalen als het inkomen stijgt.
261p
In welk geval is er sprake van een negatieve reële rente?
Jansen heeft een huis waarvan op 1 januari 2001 de waarde € 200.000 bedroeg. De inflatie
bedraagt 2,4% per jaar.
272p
Bereken de waarde van het huis van Jansen op 1 januari 2004 als die waarde gelijke tred
houdt met de inflatie.
282p
Leg uit dat inflatie
− uitgaande van het krantenbericht
− de huiseigenaar met een
hypothecaire lening een vermogensgroei oplevert.
