bronnen

Eindexamen economie vwo 2006, tijdvak 1 (economie 1)

opgave 1Opgave 1

Leidt de euro tot inflatie? Op 1 januari 2002 nam de euro de functies van de gulden over. Na een aanvankelijke euforie − de introductie van de euro was soepel verlopen − kwam er steeds meer kritiek. Veel mensen zagen de euro als de belangrijkste oorzaak van de hoge inflatie in 2002 en latere jaren.…

Leidt de euro tot inflatie? Op 1 januari 2002 nam de euro de functies van de gulden over. Na een aanvankelijke euforie − de introductie van de euro was soepel verlopen − kwam er steeds meer kritiek. Veel mensen zagen de euro als de belangrijkste oorzaak van de hoge inflatie in 2002 en latere jaren. Zij wezen daarbij naar de winkeliers die niet netjes omrekenden maar de prijzen veelal naar boven afrondden op hele euro’s. Zo ging een artikel met een prijs van ƒ 4,00 vaak € 2,00 kosten in plaats van € 1,82. Daarnaast werd erop gewezen dat ook een matig internationaal vertrouwen in de euro tot inflatie zou kunnen leiden. De Europese Centrale Bank beloofde de ontwikkeling van de inflatie goed in de gaten te zullen houden. figuur 1 0 januari februari maart april mei juni maanden in 2002 Geld vervult diverse functies. Ook na 1 januari 2002 bleven veel Nederlanders ‘in hun hoofd’ de gulden gebruiken.

→ Welke geldfunctie vervult de gulden hierbij? Stel dat de ‘afrondingsinflatie’ in 2002 gelijk was aan die van het voorbeeld in de tekst en dat 40% van de gezinsuitgaven hierdoor werd getroffen.
→ Bereken met hoeveel procent de gezinsuitgaven in 2002 door de ‘afrondingsinflatie’ stegen.
→ Kan op basis van figuur 1 worden geconcludeerd dat de ontwikkeling van de koers van de euro in de eerste helft van 2002 tot inflatie in Nederland leidde? Verklaar het antwoord.

opgave 2Opgave 2

uit een krant (januari 2004):
Crisis in Japan
De Japanse economie kwakkelt al een decennium lang als gevolg van grote structurele
problemen. Er dreigen faillissementen in de banksector en de reële schuldenlast van
overheid en bedrijven is sterk toegenomen. De jaarlijkse reële groei van het nationaal
product is het afgelopen decennium gezakt tot gemiddeld 1 procent. In perioden van
internationale conjuncturele neergang heeft Japan zelfs te maken gehad met een negatieve
reële, en soms zelfs met een negatieve nominale productiegroei (figuur 2). Veel Westerse
economen denken dat de Japanse regering via krachtige maatregelen de financiële sector
moet saneren. Tot nu toe zijn die echter uitgebleven. Sommige economen vrezen dat dit
ertoe kan leiden dat buitenlandse beleggers voor miljarden aan kapitaal uit Japan zullen
weghalen. Toch kan juist dit laatste een stimulans voor de Japanse goederenexport
betekenen.
figuur 2 4,0 reële groei nationaal product en inflatie in Japan
%33,,50
Legenda:
reële groei
inflatie
2,5
2,0
1,5
10,,005
-0,5
-1,0
-1,5 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
jaar
42p
In welke jaren was er in Japan sprake van een daling van het nominaal nationaal product?
52p
Leg uit dat de toename van de schuldenlast van de Japanse overheid het gevolg kan zijn van
de lage groei van het nationaal product.
62p
Heeft in 2003 de prijsontwikkeling bijgedragen aan een stijging van de reële schuldenlast
van de Japanse overheid? Verklaar het antwoord.
72p
Leg uit dat ‘het weghalen van kapitaal uit Japan’ via de wisselkoers kan zorgen voor
stimulering van de Japanse goederenexport.

opgave 3Opgave 3

Grof vuil In een gemeente wordt tot en met 2006 het grof vuil opgehaald door een gemeentelijke dienst. In 2006 worden de totale kosten daarvan voor 80% gedekt door alle huishoudens in de gemeente een gelijke heffing te laten betalen (tabel 1). Het aanbod van grof vuil verschilt per huishouden…

Grof vuil In een gemeente wordt tot en met 2006 het grof vuil opgehaald door een gemeentelijke dienst. In 2006 worden de totale kosten daarvan voor 80% gedekt door alle huishoudens in de gemeente een gelijke heffing te laten betalen (tabel 1). Het aanbod van grof vuil verschilt per huishouden (tabel 2). tabel 1 huishoudens en heffing voor grof vuil aantal huishoudens in 2006 en 2007 heffing per jaar per huishouden in 2006 83.000 tabel 2 aanbod van grof vuil in 2006 en 2007 aantal huishoudens (% van het totaal) 35% 26% aanbod grof vuil per huishouden 0-40 41-80 81-120 121-160 >160 (gemiddeld aantal kilo’s per jaar) In het kader van het milieubeleid wil de gemeente met ingang van 1 januari 2007 een nieuwe regeling voor grof vuil invoeren. De heffing voor grof vuil wordt daarbij afgeschaft. De mensen moeten voortaan zelf hun grof vuil naar een milieubedrijf brengen en daarvoor per kilo een prijs betalen. De directie van het milieubedrijf krijgt de opdracht de prijs, onder voorwaarde van kostendekking, zo laag mogelijk vast te stellen. Bij de prijsbepaling maakt de directie gebruik van figuur 3. figuur 3 kosten en opbrengsten inzamelen grof vuil in 2007 euro's hoeveelheid grof vuil (x 1 miljoen kilo) GO: gemiddelde opbrengst GTK: gemiddelde totale kosten (kostprijs) MO: marginale opbrengst MK: marginale kosten

opgave als beeld van het examen
→ Is het ophalen van grof vuil door de gemeentelijke dienst tot en met 2006 een individueel goed, een quasi-collectief goed of een collectief goed? Verklaar het antwoord.
→ Bereken hoeveel de totale kosten voor het inzamelen van grof vuil in 2007 bij de nieuwe regeling lager zijn dan het ophalen van grof vuil in 2006.
→ Bereken hoeveel gezinnen in 2007 bij de nieuwe regeling voor grof vuil duurder uit zijn dan in 2006. De nieuwe regeling leidt in de gemeenteraad tot discussie. Alle raadsleden willen het leefmilieu in de gemeente verbeteren. Sommige raadsleden zijn er daarom voorstander van dat burgers voor het…

→ Bereken hoeveel gezinnen in 2007 bij de nieuwe regeling voor grof vuil duurder uit zijn dan in 2006. De nieuwe regeling leidt in de gemeenteraad tot discussie. Alle raadsleden willen het leefmilieu in de gemeente verbeteren. Sommige raadsleden zijn er daarom voorstander van dat burgers voor het aanbieden van grof vuil een hogere prijs moeten gaan betalen. Andere raadsleden zijn juist tegenstander van een hogere prijs voor het aanbieden van grof vuil.

→ Geef een verklaring voor het standpunt van de voorstanders van een hogere prijs én voor het standpunt van de tegenstanders van een hogere prijs.

opgave 4Opgave 4

Overheid ter discussie
De rol van de overheid staat regelmatig ter discussie. In dat verband trokken de twee
onderstaande krantenkoppen de aandacht.
kop 1
kop 2
Burgers verwachten meer van Overheid kan stapje terug
overheid bij stijgende welvaart doen bij stijgende welvaart
Vanuit de samenleving wordt voortdurend druk op de overheid uitgeoefend om de
collectieve uitgaven te verhogen. Tegelijkertijd vinden veel politici dat het tekort van de
collectieve sector moet worden beperkt. Een en ander is voor politici aanleiding om strikte
criteria te formuleren bij het te voeren collectieve uitgavenbeleid. Zo vinden sommigen dat
de overheid de collectieve uitgavenquote constant moet houden. Anderen zijn strenger en
pleiten er voor de reële collectieve uitgaven constant te houden.
tabel 3 ontwikkeling enkele macro-economische grootheden in de periode 2001-2005
2001 2002 2003 2004 2005
nationaal inkomen1)
374,1 402,6 429,2 448,2 469,6
collectieve lastendruk2)
41,2 41,0 39,8 39,8 39,8
collectieve uitgavenquote2)
41,7 39,6 40,6 40,6 40,5
prijspeil (index: 2001 = 100) 100,0 104,2 113,8 113,8 118,1
1)
miljarden euro’s
2)
procenten van het nationaal inkomen
122p
Welke krantenkop past het best bij het criterium om de collectieve uitgavenquote constant
te houden? Verklaar het antwoord.
131p
In welk jaar of welke jaren was er volgens tabel 3 sprake van een overschot bij de
collectieve sector?
142p
Zijn de reële collectieve uitgaven in 2005 ten opzichte van 2001 gestegen of gedaald?
Verklaar het antwoord met een berekening.
152p
Leg uit hoe een stijging van het nationaal inkomen bij een gelijkblijvend financieringssaldo
tot een stijging van de collectieve uitgaven kan leiden.
162p
Leg aan de hand van een voorbeeld uit dat een stijging van de collectieve uitgaven kan
helpen om een stijging van het nationaal inkomen mogelijk te maken.

opgave 5Opgave 5

uit een krant (oktober 2003):
Franse woede over dure sigaret
In Frankrijk stelt de staat de consumentenprijs van sigaretten vast. In die consumentenprijs
is een bedrag aan accijns opgenomen. De Franse minister van Volksgezondheid wil het
roken van sigaretten ontmoedigen. Daartoe is de accijns op sigaretten enkele keren flink
verhoogd. Op 1 januari 2003 steeg daardoor de consumentenprijs van sigaretten met 16% en
op 1 oktober 2003 nog eens met 20%. Een volgende verhoging van de sigarettenprijs met
nog eens 20% per 1 januari 2004, is al aangekondigd. Frankrijk is voor rokers een duur land
geworden (tabel 4).
De Franse tabakshandel verwacht dat door de prijsverhoging op 1 januari 2004 de totale
consumentenuitgaven aan sigaretten in Frankrijk zullen dalen van € 1.800 miljoen in
december 2003 tot € 1.600 miljoen in januari 2004. Op 20 oktober houden de 34.000 Franse
tabakswinkels hun zaak een dag gesloten uit protest tegen de voortdurende prijsverhogingen
van sigaretten.
tabel 4
Waar is de sigaret het duurst?
prijs pakje sigaretten (€) per 1 januari 2004
1 Groot-Brittannië
7,05
2 Frankrijk
5,52*)
3 België
3,70
4 Nederland
3,35
5 Italië
3,25
6 Duitsland
3,12
*)
na prijsverhoging per 1 januari 2004
172p
Welke plaats zou Frankrijk in tabel 4 hebben ingenomen zonder de gegeven
prijsverhogingen in 2003 en 2004, ceteris paribus? Verklaar het antwoord met een
berekening.
181p
Wat wordt bij vraag 17 met het gebruik van de uitdrukking ‘ceteris paribus’ in de gegeven
situatie concreet verondersteld?
192p
Is de vraag naar sigaretten in Frankrijk in januari 2004 volgens de tabakshandel
prijselastisch of prijsinelastisch? Verklaar het antwoord.

opgave 6Opgave 6

Voltijd-deeltijd De regering streeft naar een vergroting van de arbeidsdeelname om in de toekomst krapte op de arbeidsmarkt te voorkomen. In 2004 waren er in Nederland in totaal 3.550.000 paren waarvan beide partners jonger waren dan 65 jaar. Figuur 4 geeft een beeld van de arbeidsdeelname van deze…

Voltijd-deeltijd De regering streeft naar een vergroting van de arbeidsdeelname om in de toekomst krapte op de arbeidsmarkt te voorkomen. In 2004 waren er in Nederland in totaal 3.550.000 paren waarvan beide partners jonger waren dan 65 jaar. Figuur 4 geeft een beeld van de arbeidsdeelname van deze paren. figuur 4 voltijd-deeltijd Toelichting: ‘voltijd-deeltijd 36%’ betekent dat bij 36% van de paren één partner voltijd werkt en de ander in deeltijd. Figuur 5 geeft een beeld van de ontwikkeling van de arbeidsdeelname van paren tussen 1998 en 2004. De arbeidsdeelname van de niet opgenomen categorieën uit figuur 4 is niet veranderd. figuur 5 % 0 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 jaar Het aantal tweeverdieners (paren waarbij beide partners werken) blijkt sterk gegroeid. Een arbeidsmarkteconoom stelt dat de toename van het aantal tweeverdieners de arbeidsmobiliteit kan verminderen. Daar staat volgens hem tegenover dat door de stijging van de arbeidsdeelname de kans op kosteninflatie kan afnemen.

→ Bereken hoeveel paren in 2004 tot de categorie tweeverdieners behoorden.
→ Is, uitsluitend kijkend naar de ontwikkeling van de arbeidsdeelname in figuur 5, het aantal personen per arbeidsjaar groter geworden, kleiner geworden of gelijk gebleven? Verklaar het antwoord.
→ Beschrijf de redenering van de arbeidsmarkteconoom met betrekking tot de arbeidsmobiliteit.
→ Beschrijf de redenering van de arbeidsmarkteconoom met betrekking tot de kosteninflatie.

opgave 7Opgave 7

Stijgende koers euro raakt bedrijf en consument
Een econoom houdt een lezing over de gevolgen van een stijgende koers van de euro.
Centraal daarin staat de vraag welk gevolg zo’n stijging heeft voor de werkgelegenheid in
Nederland. Aspecten die daarbij aan de orde komen zijn de consumentenvraag, de
arbeidskosten en de concurrentiepositie van Nederlandse exporteurs.
Twee passages uit die lezing:
• De consumentenvraag naar importgoederen is op korte termijn volkomen prijsinelastisch en
op langere termijn prijselastisch. Het effect van een koersstijging van de euro op de
werkgelegenheid in Nederland via de consumentenvraag is daardoor op korte termijn anders
dan op langere termijn.
• Een stijgende koers van de euro kan via de CAO-onderhandelingen de concurrentiepositie
van Nederlandse exporteurs beïnvloeden en via die weg de werkgelegenheid stimuleren.
242p
Wat zal er bij een stijgende koers van de euro op korte termijn gebeuren met de waarde van
de Nederlandse import van consumentengoederen in euro’s uitgedrukt? Verklaar het
antwoord.
252p
Leg uit dat door een koersstijging van de euro de werkgelegenheid in Nederland via de
consumentenvraag op korte termijn kan toenemen.
262p
Leg uit dat door een koersstijging van de euro de werkgelegenheid in Nederland via de
consumentenvraag op langere termijn kan afnemen.
272p
Leg uit hoe een koersstijging van de euro via de CAO-onderhandelingen de
werkgelegenheid in Nederland kan stimuleren.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 8Opgave 8

Beter een halve koppeling dan geen koppeling
In een bepaald jaar verloopt het arbeidsvoorwaardenoverleg tussen overheid en bonden
moeizaam. Om te voorkomen dat het financieringstekort stijgt, wil de overheid de
ambtenarensalarissen gelijk houden en de koppeling tussen de ambtenarensalarissen en de
lonen in het bedrijfsleven niet toepassen. De ambtenarenbonden beschouwen die koppeling
echter als een verworven recht. De onderhandelaar van de ambtenarenbonden laat wel
doorschemeren te kunnen accepteren dat de stijging van de ambtenarensalarissen beperkt
blijft tot de helft van de stijging van de lonen in het bedrijfsleven, als bij die ‘halve
koppeling’ de koopkracht van de ambtenaren minimaal gelijk blijft. Bovendien moeten dan
de subsidiebanen*) gehandhaafd blijven. De onderhandelaar stelt daarbij dat handhaving van
de subsidiebanen op langere termijn bijdraagt aan een verlaging van het financieringstekort
van de overheid.
*)
Subsidiebanen zijn door de overheid gesubsidieerde banen om laaggeschoolde werklozen
gedurende een bepaalde periode werkervaring te laten opdoen.
282p
Hebben onderhandelingen over het toepassen van de koppeling betrekking op de primaire of
op de secundaire arbeidsvoorwaarden? Licht het antwoord toe.
292p
Leg uit dat handhaving van de subsidiebanen op langere termijn kan bijdragen aan een
verlaging van het financieringstekort van de overheid.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek verstrekt voor het komend jaar de onderstaande
prognose:
• stijging kosten van levensonderhoud
3,0%
• gemiddelde initiële loonstijging in de bedrijven 1,2%
302p
Bereken met hoeveel procent de lonen in het bedrijfsleven volgens deze prognose het
komend jaar in totaal stijgen bij volledige prijscompensatie (in twee decimalen).
312p
Zal volgens deze prognose bij een halve koppeling de koopkracht van de ambtenaren het
komend jaar gelijk blijven? Verklaar het antwoord.
√(Einde)
Lees verder