opgave 1Opgave 1
Afscheid van ontslagbescherming? In een Europees land genieten werknemers een hoge mate van ontslagbescherming. Een politieke partij vindt de ontslagprocedure langdurig, ingewikkeld en duur en stelt de ontslagbescherming ter discussie. Ook de minister van Sociale Zaken wil de ontslagbescherming verminderen en stelt hierbij dat als werkgevers makkelijker werknemers kunnen ontslaan, de werkgelegenheid uiteindelijk zal kunnen toenemen. Een econoom heeft onderzoek gedaan naar de effecten van het verminderen van de ontslagbescherming. Uit dit onderzoek komen twee gevolgen naar voren. − de duur van de werkloosheid neemt af maar de kwalitatieve structurele werkloosheid neemt toe − de inkomensverdeling zal veranderen Uit dit onderzoek komt figuur 1. figuur 1 ontslagbescherming en inkomensongelijkheid hoog mate van inkomens- ongelijkheid laag laag mate van ontslagbescherming
Leg uit dat, als gevolg van het verminderen van de ontslagbescherming, de kwalitatieve structurele werkloosheid kan toenemen. In figuur 2 van deze opgave is een aantal lorenzcurven getekend. Lijn 1 geeft de primaire inkomensverdeling weer zoals die geldt bij de huidige ontslagbescherming in het genoemde Europese land. figuur 2 primaire inkomensverdelingen
opgave 2Opgave 2
Cash & Carry
Internationaal opererende beleggers kunnen gebruikmaken van renteverschillen
tussen landen. Ze lenen tegen een lage rente in het ene land en beleggen tegen
een hogere rente in een ander land. Dergelijke transacties noemt men carry
trade.
In 2007 deed deze carry trade zich voor tussen Japan en Nieuw-Zeeland.
Beleggers leenden in Japan tegen een rente van 0,6% per jaar en belegden dit
geld in Nieuw-Zeeland tegen een rente van 6,6% per jaar.
In onderstaande figuur is de koersontwikkeling van de euro in Japanse yen
(JPY) (linkeras) en in de Nieuw-Zeelandse dollar (NZD) (rechteras)
weergegeven voor de periode 1-3 tot 1-11 in 2007.
euro 168 1,95 euro JPY166 1,92 166,0 1,92 in 164 162,8 1,90 1,90 162,0 162 1,86 1,85 162,0 161,0 1,85 160 158 1,82 157,7 1,80 156 157,0 1,78 1,78 155 154 1,75 152 1,74 151,0 150 1,70 0 0 1-3 1-4 1-5 1-6 1-7 1-8 1-9 1-10 1-11 maanden
Legenda:
euro in JPY
euro in NZD
52pIs de concurrentiepositie van Japanse exporteurs ten opzichte van exporteurs uit
eurolanden in de periode 1-3 tot 1-6 verbeterd of verslechterd? Verklaar het
antwoord.
62pLeg uit welk valutarisico er voor een internationale belegger verbonden is aan
de carry trade tussen Japan en Nieuw-Zeeland.
Eind juli 2007 raakten de internationale financiële markten in een crisis en
internationale beleggers zagen zich genoodzaakt hun in Japan afgesloten
leningen terug te betalen.
De Europese bankpresident Trichet had al begin 2007 de internationale
beleggers gewaarschuwd voor de risico’s van carry trade.
Een internationale belegger negeert deze waarschuwing en leent op 1-6 in
Japan 16.280 miljoen JPY voor een periode van 4 maanden. Hij wisselt deze
JPY om in NZD tegen een koers van 1 NZD = 88 JPY en zet dit bedrag op een
spaarrekening in Nieuw-Zeeland met een looptijd van 4 maanden.
De rentebetaling in Japan en Nieuw-Zeeland vindt plaats aan het einde van de
4 maanden.
71pBepaal met behulp van de figuur de koers van 1 NZD in JPY op 1-10.
83pBereken het verlies van de genoemde belegger in NZD.
Uit de figuur blijkt dat het koersverschil tussen de euro in JPY en de euro in NZD
in de periode 1-8 tot 15-9 kleiner wordt. Dit wijst er op dat de internationale
beleggers hun tegoeden in Nieuw Zeeland hebben gebruikt om hun in Japan
afgesloten leningen terug te betalen.
opgave 3Opgave 3
Regie over de luchthaven
Luchthaven Aero is een knooppunt in een wereldomspannend net van
verbindingen. Tot nu toe is de overheid eigenaar van Aero en regelt, met behulp
van een vergunningenstelsel, de start- en landingsrechten van luchtvaart-
maatschappijen.
De directie van Aero komt met het voorstel de luchthaven te privatiseren.
De minster van Transport, die verantwoordelijk is voor het beleid ten aanzien
van Aero, schakelt een economisch adviesbureau in om hem in een rapport de
voor- en nadelen van privatisering te schetsen.
Verdere informatie over Aero:
− Aero is de enige luchthaven in dit land en is gelegen in een dichtbevolkte regio. In deze regio zijn veel multinationale ondernemingen gevestigd die werkzaam zijn in de tertiaire sector. − Aero is een winstgevend bedrijf. − Binnen een straal van 400 kilometer liggen drie buitenlandse luchthavens met een vergelijkbaar net van verbindingen. − Op het terrein van de luchthaven zijn winkels, kantoren en toeleveranciers gevestigd. De benodigde ruimte / grond wordt van Aero gehuurd / gepacht. − Aero is de grootste werkgever van de regio en heeft moeite hooggeschoold personeel te vinden. − Vliegdiensten van en naar Aero worden verzorgd door twee soorten luchtvaartmaatschappijen. Naast de gevestigde, grote maatschappijen is er een aantal prijsvechters. Deze kleine maatschappijen beconcurreren de grote maatschappijen op korte vluchten (tot 700 kilometer). − Start- en landingsrechten worden nu nog afgegeven door de overheid. Als Aero geprivatiseerd wordt, zal het verkrijgen van deze rechten via een veiling verlopen, die om de vijf jaar gehouden wordt. − In dit land is sprake van het begin van een economische neergang.
108pSchrijf een betoog over handhaving van Aero als staatsbedrijf of over de
privatisering van Aero.
In het betoog moeten de volgende onderdelen aan de orde komen.
a Beschrijf het belang van Aero voor de internationale concurrentiepositie van
bedrijven in dit land.
b Kies daarna of je voor handhaving van Aero als staatsbedrijf of voor
privatisering van Aero bent en beargumenteer deze keuze op basis van drie
voordelen die de keuze biedt.
Aanwijzingen
− De onderdelen van het betoog moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het betoog 160 woorden. Een afwijking van 30 woorden is
toegestaan.
opgave 4Opgave 4
Kerngezond
In Nederland groeit het bruto binnenlands product (bbp) in de jaren 2007 en
2008 met 3,5% per jaar, ruim boven de trend van 2%. De overheid weet, mede
dankzij deze conjuncturele ontwikkeling, haar financieringssaldo te verbeteren.
Een econoom, die de ontwikkeling van de overheidsfinanciën onderzoekt, merkt
op:
1 De staatsschuldquote is in 2007, ondanks een financieringstekort in 2007,
gedaald.
2 Bij ongewijzigd belastingbeleid zal de belastingdruk toenemen in een
periode van hoogconjunctuur.
De volgende tabel komt uit dit onderzoek.
2007 2008 2009 2010 uitgaven (exclusief aflossing staatschuld) (in mld euro) 212,3 219,7 231,4 belastingen en sociale premies (in mld euro) 207,7 222,4 233,8 overige inkomsten (in mld euro) 2,2 0,3 1,5 financieringssaldo (in mld euro) −2,4 3,0 3,9 financieringssaldo (in % bbp) −0,44 0,53 0,66 staatsschuld per 31 december (in mld euro) 249,8 245,9 staatsschuldquote (in % bbp) 47,5 44,13 41,61
111pNoem een voorbeeld van een begrotingspost die onder de ‘overige inkomsten’
valt.
122pToon met een berekening aan dat in 2007 de staatsschuldquote 47,5%
bedraagt.
132pGeef de verklaring voor de daling van de staatsschuldquote in 2007.
142pLeg opmerking 2 van de econoom uit.
opgave 5Opgave 5
Zoeken naar evenwicht
Het gaat niet goed met de economie van Storland. De bezettingsgraad van de
productiecapaciteit is gedaald tot 90% en de werkloosheid is gestegen.
De overheid heeft een adviesbureau onderzoek laten doen naar een drietal
maatregelen om de werkloosheid te bestrijden. Hierbij is gebruikgemaakt van
het onderstaande vraagmodel van de economie van Storland.
C = 0,8(Y − B) + 12 B = 0,2Y − 5 I = 29,2 O = 52 E = − 0,3G + 180 = Y × G 100 C = particuliere consumptie Y = nationaal inkomen B = belastingontvangsten I = particuliere investeringen O = overheidsbestedingen E = export lopende rekening G 100 Y* M = 0,5Y + 18 EV = C + I + O + E − M Y = EV Y = W Y* = A a × apt apt = 75 = Y A G = bezettingsgraad van de productiecapaciteit in % Y* = nationaal inkomen bij volledig capaciteitsgebruik M = import lopende rekening EV = effectieve vraag W = nationaal product A a = autonoom arbeidsaanbod in miljoenen personen ap = arbeidsproductiviteit per persoon in duizenden t geldeenheden A v = arbeidsvraag in miljoenen personen A v apt A = 4 a U = A a − A v A a = arbeidsaanbod in miljoenen personen U = werkloosheid in miljoenen personen − Alle grootheden luiden, − De multiplier van de tenzij anders aangegeven, in miljarden geldeenheden. 100 autonome overheidsbestedingen bedraagt . De multiplier van de − De multiplier van de − In de uitgangssituatie betalingsbalans. autonome overheidsbestedingen bedraagt . 96 − 5 autonome belastingen bedraagt . 6 is sprake van evenwicht op de lopende rekening van de
De onderzochte maatregelen om de werkloosheid te bestrijden zijn:
1 verhoging van de autonome overheidsbestedingen met 6 mld.
2 verlaging van de autonome belasting met 6 mld.
3 verkorting van de werkweek met volledige herbezetting van de vrijgekomen
uren door werklozen.
De minister van Financiën is voorstander van maatregel 1, omdat deze
maatregel een inverdieneffect van 1,25 mld oplevert, hetgeen hoger is dan het
inverdieneffect van maatregel 2.
De minister van Arbeid is voorstander van maatregel 3.
De minister van Financiën heeft kritiek op de mogelijke keuze voor maatregel 3.
Het multipliereffect van de verhoging van de autonome overheidsbestedingen is
groter dan dat van de verlaging van de autonome belastingen.
152pVerklaar dit met behulp van de vergelijkingen van het model.
163pBereken met hoeveel procent de werkloosheid daalt bij het uitvoeren van
maatregel 1.
172pLaat met een berekening zien dat het inverdieneffect van maatregel 2 lager is
dan dat van maatregel 1.
De minister van Financiën stelt dat, gelet op het model, het
werkgelegenheidseffect van deze maatregel tegenvalt, doordat als gevolg van
deze maatregel de arbeidsproductiviteit daalt.
182pLeg uit dat het werkgelegenheidseffect van maatregel 3 tegenvalt. Gebruik
hierbij het model.
opgave 6Opgave 6
Oman twijfelt aan dollar en dinar
Een zestal olieproducerende Golfstaten, waaronder Oman, heeft in 1981 de
Gulf Cooperation Council (GCC) opgericht. Twee jaar later leidde dit tot afschaffing van
de onderlinge handelsbelemmeringen. In 2003 besloten de GCC-lidstaten tot invoering
van gemeenschappelijke tarieven op importgoederen.
Uit een krant: Sinds 1981 hebben de GCC-lidstaten hun valuta, via een systeem met
een spilkoers en een bandbreedte, aan de Amerikaanse dollar gekoppeld. Het doel van
de koppeling is de invoering van een gemeenschappelijke munt in 2010; de Golf-dinar
waarmee ook de olie betaald kan worden. Een gevolg van deze koppeling is dat bij
depreciatie van de dollar, interventie op de valutamarkt kan leiden tot het veranderen
van de valutareserve van de GCC-lidstaten.
Oman twijfelt over verdere deelname, omdat dit land slechts beschikt over een kleine
oliereserve. Oman heeft alleen belang bij een koppeling aan de dollar indien de dollar
deprecieert en een regeringsadviseur stelt dat Oman beter af kan zien van invoering
van de Golf-dinar.
191pVormen de GCC-lidstaten, na invoering van gemeenschappelijke tarieven op
importgoederen, een vrijhandelsgebied, een monetaire unie, een douane-unie of
een economische unie?
202pLeg uit hoe, in de periode vóór 2010, een koersstijging van de dollar de inflatie
in de GCC-lidstaten kan afremmen.
De dollar deprecieert in de periode vóór 2010 ten opzichte van de munten van
de GCC-lidstaten. Dit leidt tot interventie op de valutamarkt.
212pZal in dit geval de valutareserve van de GCC-lidstaten groter of kleiner worden?
Verklaar het antwoord.
222pLeg uit hoe een koppeling van de munteenheid van Oman aan de dollar, bij een
depreciërende dollar, de export van Oman naar niet-dollarlanden bevordert.
opgave 7Opgave 7
Gevarieerd bezuinigen
In een land is de oudedagsvoorziening, die geldt vanaf 65-jarige leeftijd,
opgebouwd uit drie onderdelen.
− De basisregeling (BR). Dit is een volksverzekering die via het omslagstelsel
gefinancierd wordt. De BR-uitkering is een voor iedereen gelijk bedrag en is
welvaartsvast.
− De collectieve pensioenregeling (CPR). Deze geldt verplicht voor alle
werknemers en wordt gefinancierd via het kapitaaldekkingsstelsel.
− De individuele pensioenregeling (IPR). Hierbij regelen de burgers een deel
van hun oudedagsvoorziening via een particuliere verzekerings-
maatschappij.
Een onderzoeksbureau voorziet dat na 2015, als gevolg van de toenemende
vergrijzing, de uitgaven voor de BR niet meer gedekt kunnen worden.
Het onderzoeksbureau heeft drie varianten om de uitgaven te beperken
onderzocht:
1 de BR-uitkering waardevast maken in plaats van welvaartsvast;
2 de leeftijd waarop de BR ingaat vanaf 2015 elk jaar met twee maanden
verhogen tot 70 jaar;
3 de BR-uitkering geleidelijk inkomensafhankelijk maken zodat in 2030 slechts
30% van de 65-plussers nog een BR-uitkering ontvangt.
In de onderstaande tabel wordt een situatie van ongewijzigd beleid vergeleken
met een situatie van gewijzigd beleid met daarbij het effect van de drie
varianten.
2015 2020 2025 2030 ongewijzigd beleid premie-inkomsten in % van het bbp 1) 6 6 6 6 BR-uitgaven in % van het bbp 6 12 13 12 gewijzigd beleid variant 1 − 2 − 3 − 3 variant 2 − 6 − 6 − 6 variant 3 − 4 − 8 − 8 1) bruto binnenlands product Toelichting bij de varianten: Als variant 1 wordt uitgevoerd, zullen 2 procentpunt lager uitvallen dan bij dienen op dezelfde manier gelezen te de BR-uitgaven ongewijzigd worden. in % beleid. De van het bbp andere in 2020 waardes
232pLeg uit dat, indien variant 1 wordt uitgevoerd, het verschil tussen de
looninkomens en BR-uitkeringen groter kan worden.
242pBereken hoeveel procent op de BR-uitgaven in 2020 bespaard kan worden bij
het uitvoeren van variant 3 ten opzichte van ongewijzigd beleid.
252pLeg met behulp van de tabel uit dat door het uitvoeren van variant 3 in de
periode 2025 tot en met 2030 de premiedruk verlaagd kan worden.
262pLeg uit waarom in dit land de financiering van de CPR niet bemoeilijkt wordt
door de vergrijzing.
Een van de onderzoekers merkt op: ”Door fors op de BR-uitgaven te bezuinigen,
zal het profijtbeginsel een grotere rol krijgen bij de oudedagsvoorziening,
doordat burgers hun gedrag ten aanzien van de oudedagsvoorziening wijzigen.”
272pLeg de opmerking van de onderzoeker uit.
