opgave 1Opgave 1
Hoge bomen vangen veel …
In een land bestaat kritiek op de hoge beloning van sommige bestuurders
die in loondienst zijn bij grote ondernemingen.
Een econoom heeft de verdeling van de arbeidsbeloning onder
werknemers bestudeerd. Als maatstaf van ongelijkheid neemt hij het
aandeel van de 10% meest verdienende werknemers in de totale
arbeidsbeloning (zie bron 1). Hij komt hiermee tot de conclusie dat de
ongelijkheid in beloningen in 2006 is toegenomen ten opzichte van 1999.
11pGeef aan op welke gegevens in bron 1 de econoom zijn stelling baseert.
De econoom concludeert dat daarnaast de ongelijkheid in beloningen in
2006 ten opzichte van 1999 ook is toegenomen binnen de groep van de
1% meestverdienende werknemers.
22pLaat met een berekening zien dat deze conclusie juist is. Gebruik bron 1.
bron 1 percentages van de totale arbeidsbeloning van de
meestverdienende werknemers
In het land gaan stemmen op dat de arbeidsbeloningen van bestuurders
onaanvaardbaar hoog zijn geworden vergeleken met het gemiddelde
loonniveau van werknemers in het land.
Een econoom heeft in opdracht van de minister een onderzoek uitgevoerd
naar het loon van bestuurders. Uit het onderzoek komt naar voren, dat in
de relatie tussen eigenaren en bestuurders sprake is van een principaal-
agentprobleem. De bijbehorende informatie-asymmetrie bij
beursgenoteerde ondernemingen speelt een grotere rol dan bij niet-
beursgenoteerde ondernemingen. Het principaal-agentprobleem kan
minder sterk worden indien de beloning van bestuurders ook bestaat uit
extra uitkeringen in de vorm van pakketten aandelen in de onderneming.
32pGeef aan hoe in de relatie tussen eigenaren en bestuurders van
ondernemingen sprake is van een principaal-agentverhouding.
42pLeg uit dat bij beursgenoteerde ondernemingen de informatie-asymmetrie
tussen principaal en agent groter kan zijn dan bij niet-beursgenoteerde
ondernemingen.
52pLeg uit waarom de eigenaren van een beursgenoteerde onderneming het
uitkeren van een extra beloning in de vorm van aandelen zien als een
bijdrage aan de oplossing van het principaal-agentprobleem in de
onderneming.
De econoom concludeert: “Sterke beloningsverschillen tussen
bestuurders dragen bij aan een efficiëntere allocatie van de
productiefactor arbeid binnen de samenleving. Dit leidt tot een toename
van het totale surplus en daarmee van de welvaart.”
62pGeef een argument voor de stelling van de econoom en licht dit argument
toe.
opgave 2Opgave 2
Noord en Zuid
In een artikel op een economische opiniesite geeft politicus Nordholt een
analyse van de ontwikkeling van de Economische Unie (EU) tot een
Economische en Monetaire Unie (EMU). Hij wijst op grote verschillen in
de (verwachte) economische ontwikkeling tussen de noordelijke lidstaten
(Noord) en de zuidelijke lidstaten (Zuid). Deze zijn weergegeven in
onderstaande tabel. De economie van Noord groeit sterker dan die van
Zuid.
Noord Zuid fase 1 vóór euro − lage rente t.o.v. Zuid − lage inflatie t.o.v. Zuid − wisselkoersen stijgen t.o.v. Zuid − hoge rente t.o.v. Noord − hoge inflatie t.o.v. Noord − wisselkoersen dalen t.o.v. Noord fase 2 met euro − convergentie van rentestand − convergentie van tempo van − geen sprake van onderlinge loon- en prijsstijging koersen: één munt fase 3 met euro − lage rente t.o.v. Zuid − lage inflatie t.o.v. Zuid − hoge rente t.o.v. Noord − hoge inflatie t.o.v. Noord De rente op op de kapitaalmarkt wordt steeds staatsobligaties is in een land direct van (bijvoorbeeld voor hypothecaire kortweg gesproken over de rente. invloed op de hoogte van de rente leningen) in dat land. In de tabel
Met de invoering van de euro (fase 2) breekt een periode aan waarin
bedrijven en overheden van Zuid bij beleggers uit Noord kunnen lenen
tegen aanvankelijk relatief lage rentetarieven. Dit stimuleert de
economische groei en maakt het mogelijk bezuinigingen op de
overheidsbegrotingen in Zuid uit te stellen.
In fase 3 neemt in Zuid de inflatie toe terwijl deze in Noord juist afneemt.
De concurrentiepositie van Zuid verzwakt, zowel op de interne markt van
de EMU als op de wereldmarkt. De concurrentiepositie van Noord wordt
nu juist sterker.
72pVerklaar het verschil in gemiddelde koersontwikkeling van de
munteenheden van de beide groepen landen in fase 1. Maak hierbij
gebruik van het in de tabel beschreven verschil in de economische
situatie tussen Noord en Zuid in fase 1.
Volgens politicus Zangaro uit een van de zuidelijke lidstaten draagt de
zwakke economische positie van Zuid in fase 3 bij aan de sterke
economische groei van Noord. Hij stelt: “Noord heeft Zuid nodig om te
voorkomen dat de euro op de valutamarkt te sterk wordt en daarmee de
concurrentiepositie van Noord weer verzwakt.”
82pLeg de stelling van politicus Zangaro uit.
Een econome voegt toe: “Na invoering van de euro (fase 2) betaalden
overheden in Zuid in vergelijking met fase 1 een lage rente aan beleggers
in Noord. De relatief lage rente op de kapitaalmarkt die hierdoor in Zuid
ontstond leidde tot een hoge productie in de bouwsector.”
Daarnaast merkt ze op: “Als overheden van Noord in fase 3 steeds
garanties blijven geven aan overheden van Zuid voor leningen om
overheidstekorten te dekken, geeft dit kans op moral hazard (moreel
wangedrag).”
92pLeg uit op welke manier de lage rente in fase 2 in Zuid heeft geleid tot een
hoge productie van onroerend goed.
102pLeg de tweede opmerking van de econome uit.
opgave 3Opgave 3
Groen of grijs?
In een land worden twee soorten stroom aangeboden: grijze stroom en
groene stroom:
− Grijze stroom wordt geproduceerd in energiecentrales die worden
gestookt met kolen, olie of gas en wordt aangeboden op een markt
van oligopolie. Productie van grijze stroom heeft negatieve gevolgen
voor de milieukwaliteit.
− Groene stroom wordt geproduceerd met biomassa, door windmolens
en zonnecollectoren. Productie van groene stroom heeft ook negatieve
gevolgen voor de milieukwaliteit, maar minder dan bij grijze stroom.
Naast enkele producenten van grijze stroom zijn er veel producenten van
groene stroom actief. De markt van groene stroom wordt in de
uitgangssituatie weergegeven door het volgende model.
(1) Qv = −300P + 120
(2) Qa = 600P − 60
(3) Qv = Qa
De symbolen hebben de volgende betekenis:
P is de prijs van groene stroom per kilowattuur (kWh) in euro.
Qv en Qa is de hoeveelheid groene stroom in miljarden kilowattuur (kWh)
die respectievelijk wordt gevraagd en aangeboden.
Marktwerking leidt tot een evenwicht op de markt voor groene stroom bij
een prijs van € 0,20 per kWh en een hoeveelheid van 60 miljard kWh.
De prijs van grijze stroom bedraagt € 0,18 per kWh.
De minister van energie in dit land streeft naar vervanging van productie
en consumptie van grijze stroom door productie en consumptie van
groene stroom.
De minister overweegt invoering van een subsidie per kWh voor de
producenten van groene stroom, zodat voor de consument de prijs voor
groene stroom daalt tot € 0,18.
Ambtenaren van zijn departement schetsen de effecten op de markt van
groene stroom in de figuur op pagina 7.
P = de prijs van groene stroom per kWh in euro’s
Q = de hoeveelheid groene stroom in miljarden kWh
Qa0 = het aanbod vóór invoering van subsidie in miljarden kWh
Qa1 = het aanbod na invoering van subsidie in miljarden kWh
Qv = de vraag in miljarden kWh
112pToon met een berekening aan dat de totale subsidie-uitgaven aan
producenten van groene stroom voor de overheid uitkomen op
1,98 miljard euro.
De minister van energie besluit pas tot invoering van de subsidie als de
toename van het consumenten- en producentensurplus op de markt voor
groene stroom bij elkaar opgeteld groter is dan het bedrag aan subsidie.
122pGeef met letters aan welk oppervlak in de figuur een afname van het
producentensurplus weergeeft, en welk oppervlak een toename van het
producentensurplus weergeeft als gevolg van invoering van de subsidie.
Per saldo leidt de maatregel tot een toename van het producentensurplus
van 0,63 miljard euro.
132pToon met een berekening aan dat de minister niet kiest voor invoering van
de subsidieregeling. Licht het antwoord toe.
Op het ministerie discussieert men verder over de externe effecten die
hun weerslag zullen hebben op de totale welvaart, indien de subsidie op
groene stroom toch zou worden ingevoerd. Een punt van discussie is hier
hoe de vraag naar stroom zal reageren op de veranderde
prijsverhoudingen tussen grijze en groene stroom.
142pLeg uit dat het plan door het optreden van externe effecten zowel kan
leiden tot een toename als tot een afname van de totale welvaart.
opgave 4Opgave 4
Koop een nieuw huis!
Een econoom heeft onderzoek gedaan naar de betalingsbereidheid van
potentiële kopers van nieuwbouwwoningen. Hij vat zijn voornaamste
onderzoeksresultaten samen in het onderstaande pijlenschema.
collectieve vraag naar 2 prijs van een + nieuwbouwkoopwoningen nieuwbouwkoopwoning 1 + huurprijs per jaar 4 betalingsbereidheid van 3 rente van hypothecaire + ? van een huurhuis potentiële kopers voor een lening als % per jaar nieuwbouwkoopwoning + 9 de mate waarin de hypotheekrente een aftrekpost voor de inkomstenbelasting is 7 + 6 + + 8 tijdsvoorkeur van het huidige jaarinkomen van 5 + dezelfde consument dezelfde consument voordat de prijs van de inkomstenbelasting is bestaande ingehouden koopwoningen mate van consumentenvertrouwen
152pMoet het teken bij pijl 3 negatief of positief zijn? Verklaar het antwoord.
De economie van een land is de afgelopen jaren in een neergaande
conjunctuur beland. Dit kan leiden tot een lagere betalingsbereidheid voor
nieuwbouwkoopwoningen. Dit blijkt in het schema onder meer uit pijl 8.
164pGeef aan de hand van het pijlenschema twee andere verbanden die laten
zien dat een neergaande conjunctuur kan leiden tot een verminderde
betalingsbereidheid voor nieuwbouwkoopwoningen. Verklaar het
antwoord.
Het inzakken van de vraag naar nieuwbouwkoopwoningen kan op zijn
beurt een neergaande conjunctuur ook versterken.
172pLeg dit uit.
De econoom schrijft een open brief in een nationaal dagblad. Hij komt met
gebruikmaking van zijn pijlenschema tot de volgende adviezen om de
nieuwbouwmarkt van koopwoningen te stimuleren:
a de hypotheekrente-aftrek moet voor ten minste 10 jaar een aftrekpost
blijven voor de inkomstenbelasting, om daarmee een eind te maken
aan de onzekerheid,
b de huurtoeslagen (subsidies voor mensen met een laag en
middeninkomen) moeten worden beperkt en
c mensen met een midden- en hoog inkomen moeten niet meer in
aanmerking komen voor een goedkope huurwoning en als ze daar al
in wonen moet de huur voor hen veel sneller stijgen.
183pSchrijf namens de econoom hoe elk van de drie beleidsadviezen de vraag
naar nieuwbouwkoopwoningen kan stimuleren. Ga hierbij uit van het
getekende pijlenschema en noem de gebruikte pijlen.
Gebruik ongeveer 100 woorden.
opgave 5Opgave 5
Zit er groei in de muziek?
Melodycloud is een van de vier snel groeiende bedrijven die in Europa
muziek online aanbieden en hiermee een alternatief bieden voor illegaal
downloaden. Bij Melodycloud kunnen luisteraars uit een online databank
kosteloos en onbeperkt kiezen welke muzieknummers ze willen
beluisteren zonder de nummers te downloaden (streaming). Melodycloud
haalt zijn omzet uit de verkoop van reclametijd, voorafgaand aan elke
stream. Luisteraars kunnen reclames vermijden door een zogenaamd
flatfee-abonnement af te sluiten waarbij ze voor een vast bedrag per
maand, de flatfee, onbeperkt reclamevrij muziek kunnen beluisteren. Om
de rechten te verkrijgen sluit Melodycloud contracten met de artiesten met
daarin een afspraak over te betalen royalty’s per beluisterde stream.
Een economisch analist geeft in een blog (informatieve pagina op zijn
internetsite) de volgende gegevens uit het jaarverslag van Melodycloud:
gegevens maand december 2011 1 aantal abonnementen met flatfee 1,8 miljoen 2 flatfee 10 euro 3 gemiddeld aantal streams per luisteraar 1.000 4 reclameopbrengst per stream met voorafgaande reclame 0,007 euro 5 aantal streams met voorafgaande reclame 80% van totaal aantal streams 6 variabele kosten (royalty’s per stream) 0,0065 euro 7 vaste kosten 11 miljoen euro
Eind 2011 maakt de directie van Melodycloud in haar jaarverslag bekend
dat er weliswaar in 2011 nog steeds verlies werd gemaakt, maar dat de
totale omzet is toegenomen. Daarnaast signaleert de directie twee
ontwikkelingen, namelijk dat het aantal betalende abonnees is
toegenomen én dat het aantal streams per maand per luisteraar is
toegenomen. Volgens de directie van Melodycloud is dat goed nieuws.
De analist stelt in zijn blog:
1 Melodycloud kan in 2011 wel meer omzet hebben gemaakt en meer
betalende abonnees hebben gehad, maar een veel te groot deel (ruim
85,5%) van de gemiddelde omzet per stream is in dit jaar naar het
uitbetalen van royalty’s aan de artiesten gegaan. De vaste kosten
konden niet geheel worden gedekt. Dat is een probleem.
2 Als één van beide ontwikkelingen die de directie van Melodycloud
heeft genoemd, zich in de jaren na 2011 doorzet bij een gelijkblijvende
flatfee, zal dat een toenemend negatief effect hebben op de
winstontwikkeling van Melodycloud na 2011.
192pToon met een berekening aan dat in december 2011 ruim 85,5% van de
gemiddelde omzet per stream wordt uitgegeven aan royalty’s.
202pBereken hoeveel abonnementen Melodycloud in december 2011 had
moeten verkopen om de vaste kosten te dekken. Ga ervan uit dat de
verdeling tussen het aantal streams met voorafgaande reclame en het
aantal dat betaald is met een abonnement hetzelfde blijft.
212pGeef aan op welke ontwikkeling de analist doelt in zijn tweede stelling.
Verklaar het antwoord.
De analist is van mening dat Melodycloud twee opties heeft om in de
toekomst winstgevend te kunnen worden:
− verhoging van de abonnementsprijs;
− verlaging van de royalty’s per stream.
Een lezeres schrijft een reactie op de blog van de analist. De twee opties
bieden volgens haar geen goede mogelijkheden om de winsten in de
nabije toekomst te vergroten. Zij onderbouwt haar mening met de
volgende twee stellingen:
1 Verhoging van de abonnementsprijs zal substitutie-effecten in het
gebruik tot gevolg hebben, die negatief kunnen uitwerken op de te
behalen winst.
2 Verlaging van de royalty’s zal eveneens reacties oproepen die
negatief kunnen uitwerken op de winstvooruitzichten van Melodycloud.
222pGeef een verklaring voor stelling 1.
232pGeef aan hoe verlaging van de royalty’s negatief kan uitwerken op de
winstvooruitzichten van Melodycloud. Licht het antwoord toe.
