opgave 1Opgave 1
Kapitaalvlucht uit Agazia
Agazia kampt sinds een half jaar met heftige politieke onrust. Als gevolg
hiervan is een sterke kapitaalvlucht op gang gekomen: beleggers halen
hun geld weg en kiezen voor landen met een stabiel economisch klimaat.
De waarde van de munt van het land, de agau, daalde van 50 naar
35 dollarcent, met als gevolg een toename van de inflatie in Agazia. De
consumptieve bestedingen stegen eerst, maar zakten daarna in.
11pVerklaar dat, als gevolg van de verwachte hoge inflatie, de consumptieve
bestedingen in Agazia in eerste instantie stegen.
Terwijl exporterende bedrijven in Agazia als gevolg van de koersdaling in
eerste instantie hun winst zagen stijgen, ondervonden alle bedrijven in het
land nadeel van de kapitaalvlucht. Zij moesten investeringsprogramma’s
verminderen of zelfs stop zetten. De vooruitzichten voor de structurele
ontwikkeling van het land worden daardoor negatief beïnvloed.
22pVerklaar dat exporterende bedrijven in Agazia, door de daling van de
wisselkoers van de agau, op korte termijn meer winst konden maken.
32pLeg uit welk effect de kapitaalvlucht heeft op de binnenlandse rente en
welke invloed deze ontwikkeling van de rente kan hebben op de
structurele ontwikkeling van de economie.
Een economisch instituut heeft onderzoek gedaan naar de wisselkoers
van de agau. Hierbij is de vraag- en de aanbodfunctie van de agau, in de
situatie voorafgaand aan het uitbreken van de politieke onrust, als volgt
bepaald:
Qv = −0,2 P + 20
Qa = 0,3 P − 5
Qv = vraag naar agaus in miljarden
Qa = aanbod van agaus in miljarden
P = koers van de agau in dollarcenten
Door de kapitaalvlucht veranderde het aanbod, met de genoemde
koersdaling van de agau van 50 naar 35 dollarcent als gevolg.
42pBereken het bedrag in agau dat door de kapitaalvlucht werd omgezet in
US dollars.
De Centrale Bank van Agazia ziet in de koersdaling van de agau meer
nadelen dan voordelen voor de economie van het land. De bank
overweegt daarom met aan- en verkooptransacties te interveniëren op de
valutamarkt om zodoende de koers van de agau weer te laten stijgen. Met
het bekend worden van dit voornemen, zorgt het optreden van
speculanten op korte termijn voor een stijging van de koers van de agau.
52pVerklaar deze koersstijging als gevolg van het optreden van speculanten.
Economen vrezen dat dit effect niet lang zal aanhouden zonder
interventie van de Centrale Bank. Zij hebben echter niet het vertrouwen
dat de Centrale Bank deze interventie lang zal kunnen volhouden.
61pLeg dit gebrek aan vertrouwen bij de economen uit.
opgave 2Opgave 2
Investeren om af te schrikken In een land kan farmaceutisch bedrijf Hanse dankzij een patent als enige producent het geneesmiddel Faldrahyl aanbieden. Hanse streeft naar maximale totale winst. Figuur 1 geeft voor dit product de marginale kosten, alsmede de gemiddelde- en marginale opbrengsten. figuur 1 MK = marginale kosten GO = gemiddelde opbrengst MO = marginale opbrengst De overheid van het land wil dat Faldrahyl voor een groter aantal mensen beschikbaar is en stelt daartoe een maximumprijs in van € 50 per doosje. Hanse kan met de productie voorzien in de extra vraag die ontstaat.
Een nieuwe regering wil vrije toetreding tot de markt van geneesmiddelen realiseren. Zij meent dat dit ook de beste weg is om de beschikbaarheid van medicijnen te verhogen. Het patent dat Hanse heeft op Faldrahyl zal daarom niet worden verlengd. Het bedrijf Lako is geïnteresseerd in het opzetten van een productielijn voor een gelijksoortig medicijn na afloop van de patentperiode. In een poging Lako hiervan te weerhouden dreigt Hanse de prijs sterk te verlagen. De situatie waarin Hanse en Lako optreden kan worden beschouwd als een eenmalig sequentieel spel, weergegeven in de onderstaande spelboom. In de spelboom zijn de veranderingen van de winst van respectievelijk Lako en Hanse weergegeven in euro’s, rekening houdend met de afzet van zowel Lako als Hanse bij de verschillende keuzecombinaties.
Is de dreiging van Hanse geloofwaardig? Geef de verklaring met behulp van getallen uit de spelboom. In de spelboom is meegenomen dat Hanse in geval van prijsverlaging zelf ook 30.000 doosjes meer zal afzetten dan bij toetreding bij gelijke prijs. De afdeling procesinnovatie heeft voor Hanse een mogelijkheid gevonden voor een goedkoper proces bij de voorgestelde extra productie. De variabele kosten van deze extra productie kunnen daarmee tien euro per doosje lager worden.
opgave 3Opgave 3
Chinese arbeidsmarkt op keerpunt
Econoom Michaels stelt in een rapport over de Chinese economie dat het
bruto binnenlands product (bbp) in China tot het jaar 2011 sterk groeide
door investeringen en export. Michaels meent dat de sterke groei van de
export vooral mogelijk is geweest door twee factoren:
− Het loonniveau in industriële gebieden was in de voorafgaande fase
van de Chinese economische ontwikkeling internationaal gezien nog
erg laag.
− In agrarische gebieden bestond een zeer groot aanbod op de
arbeidsmarkt. De sterke groei van de productie in de industriële
gebieden werd mede mogelijk gemaakt door een omvangrijke
toestroom van arbeidskrachten vanuit de agrarische gebieden.
Michaels gaat bij deze analyse uit van de figuren 1a en 1b, waarin de
arbeidsmarkt is onderscheiden in de deelmarkten van industriële en van
agrarische gebieden. De verticale assen hebben in beide deelfiguren
dezelfde schaal. De verschuivingen die in de figuren zijn weergegeven,
betreffen ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in China gedurende de jaren
van sterke economische groei.
111pVerklaar de verschuiving van de vraaglijn op de arbeidsmarkt in
industriële gebieden met behulp van de tekst.
In de jaren tot 2011 kon de industriële productie in China toenemen
zonder dat de lonen daarbij hoefden te stijgen.
122pGeef hiervoor een verklaring met behulp van de figuren.
Michaels constateert dat China in 2011 een keerpunt bereikte, met voor
het eerst een merkbare stijging van de lonen in de industriële gebieden.
Volgens hem werd dit teweeggebracht doordat het loonverschil tussen
beide deelmarkten inmiddels was opgeheven. De gemiddelde
arbeidsproductiviteit in de industrie is ondertussen niet noemenswaardig
gestegen. De loonstijging in de Chinese industrie kwam daarmee hoger
uit dan in de industriële sectoren van de minder ontwikkelde landen in de
Aziatische regio. Michaels meent dat de werkgelegenheid in de Chinese
industriële sector hierdoor onder druk is komen te staan.
132pVerklaar deze mening van Michaels.
Michaels constateert dat ondanks het inzakken van de industriële export
de lonen in China in daaropvolgende jaren toch bleven stijgen, een
signaal dat de binnenlandse productie en de vraag naar arbeid op niveau
bleef of zelfs nog groeide.
141pVerklaar dat in de periode na 2011 de binnenlandse productie kon
toenemen, zelfs bij verminderde industriële export.
opgave 4Opgave 4
Communicatie te duur?
Twee aanbieders van mobiele telecommunicatie, Com en Blue, hebben
samen de consumentenmarkt van mobiele communicatie van een land in
handen. Zij zijn heel alert op hun marktaandeel. Daarom streven zij naar
een zo hoog mogelijke omzet en niet in eerste instantie naar maximale
totale winst.
Per 1 januari 2014 wordt de btw op telefonieabonnementen verhoogd van
19% naar 21%. Het management van Com bespreekt in het najaar van
2013 mogelijke strategieën naar aanleiding van deze btw-verhoging.
Er worden drie strategieën onderscheiden:
− de verhoging van de btw niet doorberekenen in de prijs;
− de verhoging van de btw deels doorberekenen in de prijs;
− de verhoging van de btw volledig doorberekenen in de prijs.
Het management maakt bij zijn analyse gebruik van onderstaande
prijsafzetvergelijkingen en prijzen van Com en Blue
Qc = − 2,3 Pc + 1,8 Pb + 85
Qb = − 1,9 Pb + 1,5 Pc + 59
In 2013 waren de abonnementsprijzen per maand bij Com € 24,99 en bij
Blue € 22,50, beide inclusief btw. De prijsafzetfuncties gelden voor zowel
2013 als voor 2014.
152pHoe blijkt uit bovenstaande gegevens dat consumenten de producten van
Com en Blue als heterogeen zien?
De manager van Com is niet bang om omzet te verliezen als hij de
btw-verhoging volledig doorberekent in de prijs van een abonnement. Hij
heeft de prijselasticiteit van de vraag naar abonnementen bij Com
bepaald bij volledig doorberekenen. Hij ziet dat deze vraag dan
inelastisch is, als Blue de btw-verhoging ondertussen niet doorberekent.
163pGeef de berekening van deze elasticiteit.
De staatssecretaris van economische zaken vraagt zich af of beide
bedrijven misschien een heimelijke afspraak zullen maken om de btw
volledig door te berekenen in de prijs. Om het keuzegedrag van Com en
Blue beter in kaart te brengen, stelt een marketingadviseur een schema
op met de omzetcijfers die bij de verschillende keuzecombinaties zijn te
verwachten (matrix 1).
matrix 1 verwachte omzet exclusief btw in miljoenen euro’s
171pWelk van beide partijen heeft geen financiële prikkel om zich aan de
afspraak van volledig doorberekenen te houden? Licht het antwoord toe.
182pBeredeneer met behulp van de uitkomsten van de matrix welke strategie
Com zal kiezen.
opgave 5Opgave 5
Geschikte arbeidsongeschiktheidsverzekeringen De particuliere verzekeringsmaatschappij AOVZ wil in 2017 een vrijwillige arbeidsongeschiktheidsverzekering introduceren voor de doelgroep zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). AOVZ geeft met deze verzekering zzp’ers in geval van ernstige arbeidsongeschiktheid uitzicht op een eenmalige uitkering van € 200.000. Van de zzp’ers in de regio waar AOVZ start, heeft 50% een fysiek zwaar beroep en 50% een fysiek licht beroep. De directie overweegt voor 2017 in eerste instantie een uniforme premie. De tabellen 1 en 2 vermelden verwachtingen van de directie voor 2017. tabel 1 gegevens verzekeringnemers AOVZ 2017 doelgroep aantal verzekerings- nemers per groep uniforme jaarpremie per persoon kans op arbeids- ongeschiktheid per groep uit te keren bij arbeidsongeschikt- heid per verzekeringsnemer zzp’ers met 8.000 850 euro 1 200.000 euro een fysiek zwaar beroep 200 zzp’ers met 1.000 850 euro 1 200.000 euro een fysiek licht beroep 500 tabel 2 verwachte kosten van AOVZ in 2017 totale kosten in verband met: constant / variabel nadere informatie loon, rente & afschrijving constant in totaal 400.000 euro per jaar administratie variabel 15 euro per klant schade-uitkeringen variabel afhankelijk van de groep De directie streeft naar een zo groot mogelijke totale winst. In 2017 zullen bij de gekozen uniforme jaarpremie van 850 euro de kosten echter niet gedekt kunnen worden.
Verklaar aan de hand van tabel 1 en de tekst hoe dit verlies mede kan zijn veroorzaakt door het optreden van averechtse selectie. Een directielid vreest dat door moral hazard bij verzekerde zzp-ers het verlies groter kan uitvallen dan verwacht. De voorzitter van de directie acht de kans op moral hazard bij een arbeidsongeschiktheidsverzekering te verwaarlozen.
De directie besluit om vanaf 2017 toch premiedifferentiatie toe te passen voor de in tabel 1 onderscheiden groepen zzp’ers. Zij gaat daarbij uit van de informatie over opbrengsten en kosten voor beide doelgroepen, zoals weergegeven in de figuren 1 en 2. figuur 1 verzekerden bij AOVZ met een zwaar beroep Q 1 (aantal verzekerden x100 uit groep 1) figuur 2 verzekerden bij AOVZ met een licht beroep Q 2 (aantal verzekerden x100 uit groep 2) MO = Marginale Opbrengsten MK = Marginale kosten GO = Gemiddelde Opbrengsten
opgave 6Opgave 6
Werken moet lonen
De regering van een land is bezorgd over de daling van de netto
participatiegraad, dat wil zeggen het aandeel werkzame mensen in de
potentiële beroepsbevolking (alle mensen tussen 18 en 66 jaar). Voor
mensen met een lage opleiding is de netto participatiegraad gedurende de
laatste jaren afgenomen van 52% naar 45%. Volgens de regering is deze
daling vooral te wijten aan de zogeheten ‘armoedeval’: als laagopgeleide
mensen vanuit een uitkeringssituatie in loondienst komen gaat hun netto
jaarinkomen er bijna niet op vooruit.
De regering wil (het accepteren van) betaald werk voor met name
laagopgeleide mensen financieel aantrekkelijker maken. Daarnaast stelt
de regering zich ten doel om de verdeling van de netto inkomens minder
scheef te maken.
Tabel 1 geeft de tarieven voor de inkomstenbelasting in 2016. Belasting
wordt geheven over zowel arbeidsinkomen als inkomen uit uitkeringen.
tabel 1 schijven en tarieven inkomensheffing in 2016
De regering overweegt voor 2017 een van onderstaande aanpassingen
aan te brengen in de inkomstenbelasting:
1 de introductie van een algemene heffingskorting van 1.000 euro per
jaar voor iedere belastingplichtige, of
2 de introductie van een arbeidskorting van 1.000 euro per jaar voor
iedereen met een betaalde baan.
232pGeef aan bij welke van beide aanpassingen er het minst sprake is van
nivellering van de netto inkomens. Licht het antwoord toe.
241pGeef aan welk van beide aanpassingen naar verwachting het sterkst de
arbeidsparticipatie van laag opgeleide uitkeringstrekkers zal stimuleren.
Licht het antwoord toe.
De overheid kiest voor invoering van aanpassing 2. Het schijventarief blijft
in 2017 hetzelfde als in 2016.
Jannie van Agt houdt van haar bijstandsuitkering in 2016 netto
12.000 euro over. Begin januari 2017 heeft zij de kans om als
medewerkster in een cateringbedrijf te werken. Haar brutojaarloon in 2017
zal 16.000 euro bedragen. Zonder werk zou haar nettobijstandsuitkering
voor 2017 12.200 euro zijn. Haar vriendin rekent haar voor dat ze dankzij
de aanpassing in de inkomstenbelasting die baan beter wel kan
accepteren: “Het extra netto-inkomen dat je ontvangt zal ruim het dubbele
zijn van het geld dat je extra krijgt als je in de bijstand blijft.”
252pLaat met een berekening zien dat haar vriendin gelijk heeft.
De minister van financiën argumenteert: “De introductie van elk van de
kortingen leidt tot een hoger besteedbaar inkomen en is daarmee van
invloed op de conjunctuur. Langs deze weg kan ook de bereidheid van
mensen om zich aan te bieden op de arbeidsmarkt toenemen.”
262pLeg de argumentatie van de minister uit.
