opgave 1Opgave 1 Vrouwenvoetbal
Vrouwenvoetbal ontwikkelt zich snel en de verwachting is dat clubs hoge
salarissen gaan betalen voor topspeelsters. De nationale voetbalbond wil
voorkomen dat clubs zich in de schulden steken om speelsters aan te
trekken. Mede daarom eist de bond van de clubs een begrotingsregel: de
kosten van een jaar mogen niet hoger zijn dan de opbrengsten, op straffe
van puntenaftrek of zelfs degradatie naar een lagere klasse. De voorzitter
van de bond stelt dat deze begrotingsregel invloed heeft op de
marktwaarde van speelsters.
12pLeg uit hoe de begrotingsregel invloed heeft op de marktwaarde van
speelsters.
Voetbalclub VV (Vrouwen Vooruit) heeft een betaald team dat speelt in de
hoogste divisie. De club heeft als doelstelling om dit jaar kampioen te
worden en wil een ervaren speelster aantrekken. Tot op heden hebben
speelsters een vast salaris (variant 1), maar bij het aantrekken van een
nieuwe speelster overweegt directeur Verheijen ook een variabele variant:
− Variant 1: een vast salaris van € 30.000 per jaar.
− Variant 2: een vast salaris van € 12.000 per jaar + € 1.100 per
gespeelde wedstrijd.
In de competitie worden 30 wedstrijden gespeeld. De speelsters worden
vier dagdelen per week op de club verwacht voor trainingen. Zij worden
daarnaast geacht zelfstandig te trainen om hun conditie op peil te houden
om wedstrijden te kunnen spelen. De meeste speelsters hebben naast
inkomsten uit het voetbal nog andere inkomsten.
Directeur Verheijen verwacht dat er bij het aanbieden van variant 1 eerder
averechtse selectie kan optreden dan bij variant 2.
22pLeg de verwachting van directeur Verheijen uit.
32pLeg uit welke variant directeur Verheijen zal kiezen om moral hazard te
verminderen.
Directeur Verheijen zegt: “De begroting in tabel 1 laat nu een kleine plus
zien zonder de extra speelster. Als we geen verlies willen lijden en toch
een extra speelster willen aantrekken, dan zullen de bezoekersaantallen
omhoog moeten.”
Tabel 1 Resultatenbegroting 2021 zonder extra speelster (in euro’s)
kosten opbrengsten Vaste salarissen 480.000 Sponsorbijdragen* 466.000 Overige constante kosten* 216.000 Televisierechten* 80.000 Totale variabele kosten (proportioneel afhankelijk van aantal bezoekers) 18.000 Entreegelden: 18.000 bezoekers x €10* 180.000 Winst 12.000 726.000 726.000
* Deze bedragen worden verondersteld niet te veranderen bij
onderstaande vragen.
42pBereken met hoeveel procent het bezoekersaantal moet stijgen om break-
even te bereiken, als de nieuwe speelster gecontracteerd wordt met
beloningsvariant 1.
Directeur Verheijen ziet graag jeugdspeelsters doorgroeien van het
jeugdteam naar het betaalde elftal. Hij wil extra investeren in de
jeugdopleiding door middel van betere faciliteiten en een betere
begeleiding. Hij voorziet wel een berovingsprobleem. Hij denkt dit
probleem te kunnen beperken door de volgende maatregel: speelsters die
voor hun 20ste levensjaar vertrekken bij de club moeten VV een
vergoeding betalen.
52pLeg uit hoe de maatregel van directeur Verheijen het berovingsprobleem
deels kan beperken.
opgave 2Opgave 2 Pensioenleeftijd
Het pensioen bestaat in een land voor de meeste mensen uit AOW en
(tegelijkertijd) het aanvullend pensioen. De AOW wordt betaald uit
premies die onderdeel zijn van de inkomensheffing, en is bestemd voor
iedere ingezetene, ongeacht of men heeft gewerkt. Het aanvullend
pensioen wordt gefinancierd volgens het kapitaaldekkingsstelsel. De
betaalbaarheid van de pensioenen is onder druk komen te staan door
onderstaande demografische ontwikkelingen:
− A: de laatste jaren is het aantal gepensioneerden toegenomen, terwijl
de werkzame beroepsbevolking constant is gebleven.
− B: de levensverwachting in dit land neemt toe.
Een econoom stelt dat bij de aanvullende pensioenen slechts één van
deze twee ontwikkelingen tot financieringsproblemen leidt.
62pLeg voor beide ontwikkelingen uit of deze tot financieringsproblemen
leiden bij de aanvullende pensioenen.
Om de betaalbaarheid van de AOW te verbeteren is enige tijd geleden de
AOW gekoppeld aan de gemiddelde levensverwachting: voor elk jaar dat
de gemiddelde levensverwachting stijgt, wordt de AOW-leeftijd met acht
maanden verhoogd.
Een politicus wil deze koppeling in 2022 afschaffen en bovendien de
pensioenleeftijd verlagen. De econoom verwacht dat het overheidssaldo
zal verslechteren door deze maatregel.
72pGeef twee oorzaken waarom het verlagen van de pensioenleeftijd kan
leiden tot een verslechtering van het overheidssaldo.
Figuur 1 Factoren die de hoogte van de premie van het aanvullend
pensioen bepalen
De econoom legt de voordelen van de koppeling uit: “De koppeling van de
AOW-leeftijd aan de levensverwachting kan leiden tot een verlaging van
de premie voor het aanvullend pensioen.” Op basis van figuur 1 geeft de
econoom daarvoor drie verklaringen.
82pGeef op basis van figuur 1 de drie verklaringen waarom de premie voor
het aanvullend pensioen kan worden verlaagd.
De econoom vreest dat wanneer er geen extra maatregelen worden
genomen, de premies voor het aanvullend pensioen en de AOW moeten
worden verhoogd om de pensioenen betaalbaar te houden. De export kan
hierdoor onder druk komen te staan.
92pLeg de vrees van de econoom uit.
De politicus vindt een verhoging van de AOW-leeftijd acceptabel als daar
tegenover staat dat de uitkeringen welvaartsvast worden zonder
premieverhoging. De politicus beweert: “Als door de verhoging van de
AOW-leeftijd de verhouding tussen de AOW-gerechtigden en de
werkenden gelijk kan blijven, dan kan de AOW welvaartsvast worden
zonder lastenverzwaring voor de werkenden (premieplichtigen).”
Totaal bedrag AOW − uitkeringen
Premiepercentage AOW=
Totaal bruto − inkomen premieplichtigen
102pLeg de bewering uit met behulp van de formule.
opgave 3Opgave 3 Een CO2 -taks
In 2015 ondertekende de Nederlandse overheid het klimaatverdrag van
Parijs waarin internationaal werd afgesproken om maatregelen te nemen
om de uitstoot van CO2 door bedrijven en gezinnen sterk te beperken. De
Nederlandsche Bank (DNB) onderzoekt in dit kader de gevolgen van een
belasting op CO2-uitstoot, de CO2-taks. Als Nederland een CO2-taks
invoert en de andere landen niet, zal de kostprijs bij Nederlandse
bedrijven stijgen. Dit zal leiden tot een verslechtering van de
internationale concurrentiepositie. Hierdoor kan het zogenoemde CO2-lek
ontstaan: in Nederland daalt de uitstoot van CO2 maar de totale mondiale
uitstoot daalt niet.
112pGeef een verklaring voor het ontstaan van het CO2-lek.
Een DNB-econoom stelt (gegeven de beschreven context) dat de
CO2-taks juist bij de exportbedrijven een grote rol kan spelen bij het
terugdringen van de mondiale CO2-uitstoot.
122pLeg de stelling van de DNB-econoom uit.
Uit doorrekening van de rekenmodellen blijkt dat door een CO2-taks van
50 euro per ton CO2 de kostprijs van Nederlandse exportproducten
gemiddeld zal stijgen met 1,2%. Deze CO2-taks heeft ook een effect op
het buitenlandse prijspeil.
132pVerklaar dat een Nederlandse CO
taks ook effect heeft op het prijspeil in
het buitenland.
DNB schrijft dat de gevoeligheid voor internationale concurrentie per
sector verschilt. Een indicatie voor deze concurrentiegevoeligheid is het
niveau van openheid van een bedrijfstak zoals te zien is in figuur 1.
Figuur 1 Openheid van Nederlandse bedrijfstakken
Som van import en export in procenten van bruto toegevoegde waarde, 2016
totaal economische activiteiten landbouw en veeteelt delfstoffenwinning verwerkende industrie waarvan chemie waarvan basismetaal energiebedrijven water- en afvalwaterbedrijven bouw diensten waarvan transport 0 50 100 150 200 250 300 350 400
De DNB-econoom stelt op basis van figuur 1 dat de invoering van een
CO2-taks een sterker negatief effect heeft op de winstgevendheid van de
chemiesector dan op de winstgevendheid van de bouwsector.
142pOnderbouw deze stelling op basis van figuur 1.
In een vraag- en aanbodmodel van de chemische sector berekent de
DNB-econoom het effect van de CO2-taks van 2,5% op de
evenwichtsprijs. Hieruit blijkt dat, gegeven een prijselasticiteit van de
vraag van -2, de gevraagde hoeveelheid zal dalen met 4,3%. De DNB-
econoom beweert dat meer dan driekwart van de CO2-taks uiteindelijk zal
worden doorberekend aan de consument.
152pToon met een berekening aan of de bewering van de DNB-econoom juist
is.
De DNB-econoom simuleert de effecten van de CO2-taks op de
Nederlandse economie in een model. In tabel 1 zijn drie bestemmingen
opgenomen van de opbrengsten van de CO2-taks van de overheid.
Tabel 1 Macro-economische effecten van CO2-taks
bestemming van extra belastinginkomsten
verbetering verlaging verlaging
begrotings- inkomsten- winst-
saldo belasting belasting
bruto binnenlands product (% mutatie)
reëel beschikbaar huishoudinkomen (% mutatie) -2,5
particuliere consumptie (% mutatie)
bedrijfsinvesteringen (% mutatie)
uitvoer goederen en diensten (% mutatie)
werkloosheid (% beroepsbevolking)
Toelichting: getallen zijn cumulatieve effecten in procenten na vijf jaar
De DNB-econoom concludeert dat de overheid die bestemming moet
kiezen waarbij de macro-economische effecten per saldo het minst
negatief uitpakken.
161pLeg uit welke bestemming leidt tot de minst negatieve macro-
economische effecten.
opgave 4Opgave 4 Gezonde zorg
Ziekenhuiszorg wordt in Nederland aangeboden door meer dan 300
ziekenhuizen. De ziekenhuizen zijn zelfstandige, particuliere organisaties.
Zorgverzekeraars sluiten contracten met ziekenhuizen over de prijs en de
hoeveelheid zorg die wordt geboden aan de vragers naar zorg (de
verzekerden). De vier grootste zorgverzekeraars hebben samen 80% van
de zorgverzekeringsmarkt in handen.
Een redactrice van een economisch magazine schrijft een artikel over
specialisatie van behandelingen bij ziekenhuizen. Ze richt zich op een
bepaalde behandeling waarin patiënten uit een regio alleen terecht
kunnen bij één ziekenhuis. Voor 2021 onderhandelen de vier grootste
zorgverzekeraars gezamenlijk met het ziekenhuis over een contract. De
gezamenlijke zorgverzekeraars stellen een prijs van € 1.000 per
behandeling voor. Het ziekenhuis vindt dat onacceptabel, omdat er dan
verlies wordt geleden op deze behandeling. Het ziekenhuis dreigt het
aantal behandelingen te beperken. Hierdoor zullen de wachtlijsten langer
worden.
Voor deze behandeling geldt in 2021 de volgende kostenfunctie:
TK = 101Q² – 10Q + 3.500
TK = totale kosten per dag in euro’s
Q = aantal behandelingen per dag
172pBereken het aantal behandelingen per dag waarbij het verlies minimaal is
bij een prijs van € 1.000 per behandeling.
Het ziekenhuis komt met een voorstel aan de zorgverzekeraars. De prijs
van deze behandeling wordt zodanig vastgesteld dat de winst 15% van de
omzet van deze behandeling bedraagt. Voor de overige zorg gaat het
ziekenhuis akkoord met een lagere prijs.
De zorgverzekeraars gaan akkoord met dit voorstel en stellen twee
voorwaarden voor de hogere prijs van deze behandeling:
− Het aantal behandelingen moet worden uitgebreid naar 10 per dag.
− Het ziekenhuis moet deze behandelmethode innoveren. Als gevolg
van deze specifieke investering zullen de constante (vaste) kosten van
deze behandeling stijgen met 20%.
182pBereken de prijs van deze behandeling als het ziekenhuis akkoord gaat
met de voorwaarden van de zorgverzekeraars.
De redactrice schrijft: “Ik verwacht dat als het ziekenhuis akkoord gaat
met de voorwaarden voor alleen het aankomende jaar, dat de
zorgverzekeraars na 2021 mogelijk een lagere prijs per behandeling
afdwingen door te dreigen een ander ziekenhuis in de regio te benaderen
om in de toekomst deze behandeling uit te voeren. Het ziekenhuis zal een
meerjarig contract moeten eisen.”
192pLeg uit dat het ziekenhuis een meerjarig contract moet eisen om een
berovingsprobleem te vermijden.
In haar artikel beschrijft de redactrice dat de overheidsdoelstelling van
betaalbare zorg met deze onderhandelingssituatie het best wordt gediend.
De redactrice concludeert: “De prijsstijging van deze behandelmethode
zou hoger zijn geweest als:
– de zorgverzekeraars geen marktleider zouden zijn op de
oligopolistische markt van de zorgverzekeringen.
– er meerdere ziekenhuizen zouden zijn die de behandeling kunnen en
willen uitvoeren.”
202pLeg beide argumenten van de conclusie van de redactrice uit.
opgave 6Opgave 6 De Afrikaanse euro-variant
Veertien West- en Centraal-Afrikaanse landen (de CFA-landen) vormen
samen een monetaire unie. Ze hebben afgesproken een
gemeenschappelijke munteenheid te gebruiken: de CFA-frank. In de
onderlinge handel wordt met deze CFA-frank betaald. De CFA-landen
handelen ook buiten de muntunie: ongeveer 20% van de export van de
CFA-landen gaat naar de Verenigde Staten (VS).
Een journaliste schrijft hierover: “Ondanks de lage inflatie in de
CFA-landen is er sprake van een groeiend tekort op de gezamenlijke
lopende rekening van de CFA-landen met de VS. Dit heeft echter niet
geleid tot een depreciatie van de CFA-frank ten opzichte van de dollar. In
tegendeel, de CFA-frank is geapprecieerd ten opzichte van de dollar.”
262pGeef de oorzaak van de appreciatie van de CFA-frank ten opzichte van de
dollar.
De journaliste schrijft dat de CFA-overheden in overleg met de centrale
bank hun beleid van de afgelopen jaren gericht hebben op het laag
houden van de inflatie bij een relatief hoge nominale rente. Dit heeft
geleid tot zowel een positief effect als een negatief effect op de totale
investeringen in de CFA-landen.
272pLeg uit waarom het beleid van de centrale bank de totale investeringen in
de CFA-landen zowel positief als negatief heeft beïnvloed.
De centrale bank van de CFA-landen wil de economische groei
stimuleren. De journaliste beweert: “De centrale bank zal de eigen munt
depreciëren door direct te interveniëren op de valutamarkt. Hierdoor zal
de omvang van de valutareserve veranderen.”
282pLeg uit hoe de centrale bank intervenieert op de valutamarkt en welk
gevolg dit heeft voor de omvang van de valutareserve.
Ondanks het voeren van begrotingsbeleid en monetair beleid blijft er een
tekort op de gezamenlijke lopende rekening van de CFA-landen. De
overheden van de CFA-landen willen door middel van importheffingen op
buitenlandse goederen het tekort op de gezamenlijke lopende rekening op
korte termijn verminderen. De journaliste schrijft dat hierdoor het saldo
lopende rekening op langere termijn juist kan verslechteren.
292pLeg uit hoe de overheden van de CFA-landen via de importheffing het
tekort op de lopende rekening op korte termijn kunnen verminderen en
tevens op langere termijn juist kunnen vergroten.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
