opgave 1Opgave 1 Duopolis
In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd:
Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door
middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei
identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale
winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80%
van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat
mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan
zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het
volgende model opgeleverd:
− Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis;
− P = prijs van een boodschappenpakket in euro’s;
− Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week;
− De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het
inkomen.
11pBereken de prijs van een boodschappenpakket als Civitas monopolist is
en de sociale norm hanteert.
De manager van Lucrum maakt een analyse op basis van matrix 1.
Matrix 1 Winsten Lucrum en Civitas (x € 1.000) in een herhaald spel
22pToon met een berekening aan dat de winst van Lucrum in de cel
linksboven € 440.000 bedraagt.
In de uitgangssituatie (nog voor het onderzoek) bieden zowel Lucrum als
Civitas 12.000 boodschappenpakketten aan. De manager van Lucrum
concludeert: “Als we op basis van de matrix onze dominante strategie
volgen, zijn we vanwege de sociale norm van Civitas, op termijn slechter
af dan in de uitgangssituatie.”
33pLeg de conclusie van de manager van Lucrum uit.
De directeur van Civitas wil prijsdiscriminatie toepassen voor mensen met
een betalingsbereidheid onder de huidige verkoopprijs. De gemeente kan
de huishoudens opdelen in vijf even grote inkomensgroepen, en geeft per
week een kortingscode op naam aan uitsluitend de armste groep.
42pBeargumenteer of het plan van de directeur voldoet aan de twee
voorwaarden van prijsdiscriminatie.
Civitas denkt alle huishoudens te kunnen voorzien van boodschappen, als
er een subsidie komt vanuit de gemeente. Civitas overweegt om een van
de drie prijsvoorstellen te doen. Deze zijn weergegeven in spelboom 1.
De gemeente kan met Civitas een deal sluiten of zelf de
voedselvoorziening regelen voor de armste groep. In alle voorstellen heeft
iedereen te eten. De gemeente streeft naar zo laag mogelijke kosten, en
Civitas wil ook winst maken.
Spelboom 1 Winsten Civitas en kosten van de gemeente
Toelichting: alle prijzen van Civitas zijn inclusief een (eventuele) subsidie.
52pLeg uit welke uitkomst tot stand zal komen. Noem daarbij getallen uit de
spelboom.
opgave 3Opgave 3 Beleidsdilemma
De economie van de eurozone is vanuit een situatie met een output gap
van nul (Y0=Y*) terechtgekomen in een laagconjunctuur (Y1). Een
econoom gebruikt het IS-MB-GA-model om de regeringsleiders van de
eurozone van economisch advies te voorzien. De econoom gaat ervan uit
dat de landen naast een gezamenlijk monetair beleid ook een gezamenlijk
begrotingsbeleid gaan voeren.
Figuur 1 Het IS-MB-GA-model van de eurozone in een laagconjunctuur
111pGeef een verklaring dat er in de uitgangssituatie (Y0) sprake is van
natuurlijke werkloosheid.
Door de laagconjunctuur verschuift de IS-curve van IS0 naar IS1.
122pLeg uit dat de laagconjunctuur leidt tot een lagere inflatie en een lagere
productie.
De regeringsleiders van de eurozone komen in crisisberaad bij elkaar om
een gezamenlijk begrotingsbeleid te voeren. Een regeringsleider behoort
tot de klassieke economen en beweert: “De productie zal niet reageren op
stimulerend begrotingsbeleid. Er moet een curve in het IS-MB-GA-model
anders worden getekend om dit duidelijk te maken.”
132pGeef aan welke curve anders had moeten worden getekend en leg uit hoe
deze curve zal verlopen.
De gemiddelde staatsschuldquote van de eurozone is nu 84%. Beleggers
schatten het risico van beleggen in staatsobligaties hoog in. De
regeringsleiders stellen: “Door deze inschatting zal het voeren van
stimulerend begrotingsbeleid niet haalbaar zijn.”
142pLeg de stelling van de regeringsleiders uit.
De econoom laat met het IS-MB-GA-model zien dat de inflatie en de rente
zullen veranderen over de tijd, zodat er weer een output gap van nul
ontstaat. Neem aan dat de centrale bank de nominale rente zo aanpast
dat de reële rente (r) stapsgewijs met 1 procentpunt daalt. De centrale
bank en de overheid voeren geen stimulerend beleid.
153puitwerkbijlageGeef de aanpassing van de economie weer over de tijd. Doe het als volgt:
− Teken in de uitwerkbijlage de verschuivingen van de relevante curven
tot en met het moment dat de output gap weer nul wordt.
− Vul in de tabel in de uitwerkbijlage de reële rente (r) en de inflatie (π)
in bij een output gap van nul.
opgave 4Opgave 4 Stikstofheffing
De overheid wil in de periode tot 2030 de binnenlandse uitstoot van
stikstof door producenten beperken via een heffing, onder andere voor de
vervuilende staalindustrie. Econoom Piethaan analyseert de effecten van
een eventuele stikstofheffing.
161pGeef een verklaring dat een stikstofheffing via de producenten kan leiden
tot een afname van de stikstofuitstoot door producenten.
Op de binnenlandse staalmarkt concurreert de enige binnenlandse
staalproducent, Archy, met buitenlandse producenten. De
staalverwerkende industrie is de vrager op de binnenlandse staalmarkt.
Piethaan onderzoekt met behulp van de Armington-elasticiteit de
gevolgen van een stikstofheffing op de afzet van Archy.
procentuele verandering importvolume
Armington-elasticiteit =
procentuele verandering prijs binnenlands product
172pLeg uit dat een grotere Armington-elasticiteit leidt tot een hogere
binnenlandse effectiviteit van de stikstofheffing.
De staalverwerkende industrie vraagt om 9 miljoen ton staal. Archy levert
in de uitgangssituatie 7,333 miljoen ton staal. De rest wordt geïmporteerd.
Na invoering van de stikstofheffing blijft de totale binnenlandse vraag naar
staal 9 miljoen ton.
Figuur 1 Opbrengsten en kosten Archy
Archy streeft naar maximale totale winst.
Voor Archy geldt in de uitgangssituatie:
GO = –60Q + 980
MK1 = 100
Een stikstofheffing zal leiden tot een stijging van de marginale kosten met
40%.
182pToon met een berekening aan dat de binnenlandse prijs van Archy na de
stikstofheffing € 560 per ton is.
Gebruik figuur 1, de tekst boven figuur 1 en de formule van de Armington-
elasticiteit.
192pBereken de hoogte van de Armington-elasticiteit.
Piethaan: “Een stikstofheffing zal effect hebben op het
producentensurplus van de binnenlandse staalmarkt, waardoor de
doelmatigheid van de staalmarkt verder zal afnemen. Onze buurlanden
hebben echter minder milieuregels, waardoor de mondiale
maatschappelijke kosten juist kunnen toenemen.”
203puitwerkbijlageAnalyseer het effect van de stikstofheffing op het producentensurplus in
de binnenlandse staalmarkt. Doe het als volgt:
− Arceer in de figuur in de uitwerkbijlage de veranderingen van het
producentensurplus als gevolg van de stikstofheffing.
− Geef een verklaring voor de daling van het producentensurplus.
212pLeg uit dat de mondiale maatschappelijke kosten door de stikstofheffing
kunnen stijgen.
opgave 5Opgave 5 Cyberrisicoverzekering
De laatste jaren worden steeds meer ondernemingen getroffen door
hackers. Een onderneming ervaart dan financiële schade, bijvoorbeeld als
de toegang tot de webshop is geblokkeerd. Een verzekeraar biedt per
1-1-2023 een cyberrisicoverzekering aan die alle financiële schade als
gevolg van een hack dekt. Ook biedt de verzekering juridische hulp aan
en zullen cyberspecialisten de hack verhelpen. De verzekering wordt
aangeboden aan zelfstandige ondernemers zonder personeel (zzp’ers) en
overige ondernemingen (zie tabel 1).
Tabel 1 Financiële gegevens verzekeraar in 2023
221pBij welke van de twee klantengroepen is het risico voor de verzekeraar
het hoogst? Verklaar je antwoord.
Een expert stelt: “Bij werknemers in loondienst is de kans op een hack
vanwege onvoorzichtig handelen groter dan bij zzp’ers. Dat komt doordat
er bij overige ondernemingen sprake is van een principaal-agentprobleem
en bij zzp’ers niet.”
233pLeg uit dat er bij overige ondernemingen sprake is van een principaal-
agentprobleem en bij zzp’ers niet.
De verzekeraar stelt bij het aanbieden van de cyberrisicoverzekering een
aantal preventie-eisen, waaronder het zorgen voor up-to-date
beveiligingssoftware. Als ondernemingen daar niet aan voldoen, krijgen
ze maar de helft van de schade uitgekeerd.
242pLeg uit dat de preventie-eisen het risico op averechtse selectie
verminderen.
De verzekeraar wil een zo laag mogelijke premie hanteren. Daarom
overweegt de verzekeraar per 1-1-2024 een eigen risico van € 50.000
voor zzp’ers en € 250.000 voor overige ondernemingen in te voeren.
252pLeg uit dat een eigen risico leidt tot zowel een verschuiving van de
vraaglijn als een verschuiving langs de vraaglijn van de
cyberrisicoverzekering.
De verzekeraar ziet een winstmogelijkheid bij de genoemde eigen risico’s
en stelt de jaarlijkse premie vast op € 10.500 voor zzp’ers en
€ 20.500 voor overige ondernemingen. De expert van de verzekeraar
neemt aan dat de gegevens in tabel 1 niet veranderen.
263pBereken de hoogte van de winst.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.
opgave 6Opgave 6 Trilemma
Westland en Oostland vormen elkaars belangrijkste handelspartners. De
economie van Westland verkeert in een laagconjunctuur met een ruime
arbeidsmarkt. De economie van Oostland verkeert in een hoogconjunctuur
met een krappe arbeidsmarkt. Figuur 1 toont het trilemma dat kan worden
gebruikt om te analyseren welke drie beleidsopties er zijn om beide
economieën in een evenwichtige situatie te krijgen.
Figuur 1 Het trilemma van monetair beleid
272pLeg uit dat bij beleidsoptie B internationaal kapitaalverkeer moet worden
beperkt.
Bij beleidsoptie A kunnen de Westlandse en Oostlandse centrale banken
geen eigen rentebeleid voeren. Ze voeren dan dezelfde rente die voor
Westland te hoog is en voor Oostland te laag is.
282pLeg uit dat het voeren van dezelfde rente tot verdere conjuncturele
problemen in beide landen leidt.
De introductie van vaste wisselkoersen moet in beide landen leiden tot
een evenwichtige arbeidsmarkt. Dan moet er worden voldaan aan twee
voorwaarden:
1 onbeperkte arbeidsmobiliteit tussen landen en sectoren
2 relatief weinig loonrigiditeit / prijsrigiditeit
292pKies een van de twee voorwaarden en leg uit dat deze voorwaarde tot een
evenwichtige arbeidsmarkt kan leiden in beide landen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
