Eindexamen economie vwo 2025, tijdvak 2

Is hier sprake van degressief, proportioneel of progressief

kosten? Leg je antwoord uit.

Bereken de maximale totale winst van Safetybell.

De overheid vindt dat de videodeurbellen zorgen voor een betere

veiligheid en dat daardoor de maatschappelijke kosten als gevolg van

criminaliteit dalen. De overheid overweegt een subsidie te geven per

videodeurbel aan de laagste inkomensgroepen.

Leg uit of de overheid met deze subsidie prijsdiscriminatie ontstaat.

Stel dat de overheid een subsidie van € 50 per videodeurbel geeft aan

alle consumenten. Hierdoor verschuift de GO- en MO-lijn.

Teken de GO- en MO-lijn inclusief subsidie in figuur 1 van de

uitwerkbijlage.

In de praktijk blijkt dat het verstrekken van een subsidie van € 50 per

videodeurbel aan de producent eenvoudiger is uit te voeren dan aan de

consument. Daarmee ontstaat de marktsituatie zoals getoond in figuur 2.

De verschuiving van de MK-lijn naar MK’-lijn is het gevolg van de subsidie

aan de producent. Safetybell blijft streven naar maximale totale winst.

Arceer het totale subsidiebedrag in figuur 2 van de uitwerkbijlage.

Na tien jaar verloopt het patent op de videodeurbellen. Uiteindelijk

ontstaat een marktevenwicht bij volledige mededinging.

Leg uit dat het nieuwe marktevenwicht Pareto-efficiënt is.

Leg uit dat er bij de pensioenen sprake is van ruilen over tijd.

Leg uit met behulp van de aannames of de totale pensioenuitgaven zullen

afnemen of toenemen als de uitkeringen welvaartsvast zijn.

Pensioenfondsen noemen het verschil tussen de betaalde premies en

uitgekeerde pensioenen de netto opgebouwde pensioenbesparing.

Is de netto opgebouwde pensioenbesparing een stroomgrootheid of een

voorraadgrootheid? Motiveer je keuze.

De lijn in figuur 1 geeft aan dat de premies als percentage van het totale

pensioenvermogen dalen.

Leg uit dat de premies als percentage van het totale pensioenvermogen

dalen.

De econoom heeft geen rekening gehouden met de pensioenleeftijd. De

econoom geeft aan dat het verhogen van de pensioenleeftijd kan leiden

tot een hogere koopkracht van de huidige premieplichtigen.

Leg uit dat een hogere pensioenleeftijd kan leiden tot een hogere

koopkracht van de huidige premieplichtigen.

Leg uit dat de inkomensoverdrachten anticyclische effecten hebben

tijdens een laagconjunctuur in het land van herkomst.

De migranten versturen geld via een geld-overmaak-bedrijf (GOB). Het

GOB rekent een commissie (=vergoeding) per transactie en hanteert een

lagere wisselkoers dan de officiële wisselkoers op de valutamarkt. De

gezinnen kunnen het geld contant ophalen bij een vestiging van het GOB.

Een migrant in de EU maakt € 500 over naar de familie in een Afrikaans

land. Het GOB rekent eerst een commissie van € 7, en hanteert daarna

een wisselkoers van € 1 = 10,36 frank. De officiële wisselkoers is

€ 1 = 10,81 frank. Het verschil tussen de wisselkoersen plus de

commissie vormt de winst van het GOB.

Bereken hoeveel het GOB verdient in euro’s aan de transactie van € 500.

Leg uit dat een toenemende concurrentie tussen geld-overmaak-bedrijven

kan leiden tot hogere economische groei in de Afrikaanse landen.

Economen onderzoeken de economie van een specifiek Afrikaans land.

Ze gebruiken tabel 1 en laten de financiële rekening van de

betalingsbalans buiten beschouwing. Het land hanteert een vaste

(officiële) wisselkoers met de euro.

Heeft het Afrikaanse land een positief of negatief particulier spaarsaldo in

2021? Motiveer je antwoord.

De economen verwachten dat het saldo op de lopende rekening na 2021

zal verslechteren.

Leg uit of de centrale bank van het Afrikaanse land de rente zal verlagen

of verhogen om de vaste wisselkoers te kunnen handhaven.

Leg uit dat de lumpsum-financiering van middelbare scholen de positief

externe effecten van de ontwikkeling van menselijk kapitaal internaliseert.

Scholen streven naar een zo hoog mogelijk aantal leerlingen en besteden

daarom een groot deel van de lumpsum aan marketing. De Inspectie van

het Onderwijs is uitsluitend gericht op het controleren van de kwaliteit van

het geboden onderwijs.

Leg uit of er sprake is van een principaal-agentprobleem tussen de

inspectie en de scholen.

Een econoom maakt een model om de gevolgen van het marketingbeleid

aan te tonen (zie bron 1 en matrix 1). In het model zijn er twee scholen:

het Rij-college en het Kolom-college. Zij ervaren uitsluitend concurrentie

van elkaar.

Onderstaande gegevens gelden voor het vorige schooljaar en het huidige

schooljaar.

− De afzetfuncties zijn gelijk aan:

q_Vrij = 800 + 2M_rij – 0,5M_kolom

qVkolom = 800 + 2Mkolom – 0,5Mrij

− q_v = het aantal leerlingen per school

− M = het percentage van het maximale marketingbudget (M = 100 als

een school het volledige marketingbudget inzet)

− De school ontvangt een lumpsum van € 6.000 per leerling per jaar.

− Het maximale budget voor marketing bestaat uit 10% van de lumpsum

van het vorige schooljaar. Marketingkosten zijn constante kosten.

− De kostenfunctie voor elke school luidt:

TK = 3.000q + 2.510.000 + marketingkosten (q = aantal leerlingen)

noot 1: In het vorige schooljaar is de financiële reserve van beide scholen met € 110.000

afgenomen.

In het vorige schooljaar voerden beide scholen geen marketing (cel A).

Toon met een berekening aan dat de financiële reserve van het Rij-

college in cel G in het huidige schooljaar stijgt met € 10.000.

Leg uit met behulp van getallen uit de matrix of er sprake is van een

Nash-evenwicht.

De scholen besluiten te fuseren tot één school met 1.600 leerlingen. De

school zal dan geen marketingkosten hebben. De totale constante kosten

moeten afnemen om break-even te draaien.

Bereken met welk bedrag de totale constante kosten na de fusie moeten

afnemen om break-even te draaien.

Leg uit dat de versoepeling van het ontslagrecht leidt tot minder risico bij

werkgevers en daardoor tot een toename van de werkgelegenheid.

De verkorting van de opzegtermijn kan ertoe leiden dat het

berovingsprobleem in arbeidsrelaties groter wordt, waardoor de

loonkosten per product kunnen toenemen.

Leg uit dat de verkorting van de opzegtermijn, via het berovingsprobleem,

kan leiden tot een toename van de loonkosten per product.

Om de macro-economische effecten van beide voorstellen te

onderzoeken, gebruikt een econoom het IS-MB-GA model. Figuren 1 en 2

tonen een negatieve vraagschok waardoor de productie kleiner is dan het

productiepotentieel. Figuur 1 toont een model met een starre

arbeidsmarkt en figuur 2 toont een model met een flexibele arbeidsmarkt.

r = reële rente in procenten

π = inflatie in procenten

Y = reële productie / inkomen

Leg uit dat door versoepeling van het ontslagrecht de GA-curve steiler

wordt.

Leg uit in welk model (figuur 1 of figuur 2) de centrale bank de nominale

rente sterker zal verlagen om de economie terug te laten keren naar de

potentiële productie.

Leg uit voor elk van beide doelen of marktwerking ervoor zorgt dat deze

worden behaald.

In de situatie vóór de droogte was de prijs van water € 1 per 1.000 liter.

Een econoom stelt een model op waarin een heffing van € 1 per 1.000

liter water wordt ingevoerd (zie figuur 1).

Q_a1 = aanbodlijn voor heffing

Q_a2 = aanbodlijn na heffing

Q_v1 = vraaglijn september t/m juni

Q_v2 = vraaglijn in droogste maanden juli en augustus

Q’ = maandelijkse productiecapaciteit bij droogte

P = prijs voor heffing in euro’s

Ph = prijs na heffing in euro’s

Leg uit of de heffing ervoor zorgt dat de overconsumptie in de

zomermaanden bij droogte wordt tegengegaan.

De econoom stelt een tweede model op waarin een gepersonaliseerd

schijvenstelsel op drinkwater wordt geïntroduceerd. Het stelsel werkt op

basis van de drinkwaterconsumptie per persoon per jaar, en is als volgt

opgebouwd:

Een persoon verbruikt gemiddeld 50.000 liter water per jaar.

Toon met een berekening aan dat deze persoon meer dan € 100 per jaar

betaalt aan waterbelasting.

De econoom beweert dat het marginale tarief hoger ligt dan het

gemiddelde tarief, waardoor er een prikkel is om zuinig om te gaan met

water.

Leg de bewering van de econoom uit door middel van een berekening van

het gemiddelde tarief per liter water bij een gebruik van 50.000 liter water.