opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, waarbij beelden en afbeeldingen werden
vernield en verboden, staan in willekeurige volgorde:
1 Amerikaanse kolonisten smolten meteen na het uitroepen van de
onafhankelijkheid een standbeeld van koning George III om tot kogels.
2 De Spaanse ontdekkingsreiziger Cortés liet na de verovering van
Mexico Azteekse godenbeelden uit tempels verwijderen.
3 Een Byzantijnse keizer verbood in zijn Rijk de verering van
afbeeldingen, om inwoners tevreden te houden die zich hadden
bekeerd tot de opkomende islam.
4 Het bestuur in Frankrijk dat de privileges voor standen afschafte, beval
alle beelden die 'sporen van feodalisme bevatten' te vernietigen.
5 Kort na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog vernielden calvinisten
alle heiligenbeelden in de Sint-Vituskathedraal in Praag.
6 Taiping-rebellen verwijderden boeddhistische afbeeldingen van de
porseleinen pagode van Nanking en braken de 80 meter hoge toren
af.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
De Arabische dynastie van de Omajjaden veroverde delen van Spanje.
In de negende eeuw schreef de islamitische rechtsgeleerde
Yahya ibn Yahya dat moslims in Spanje niet mochten deelnemen aan de
viering van het christelijke kerstfeest.
Je concludeert dat de Arabieren het christendom in Spanje tolereerden,
maar dat Ibn Yahya zich zorgen maakte over de gevolgen hiervan.
42pLicht deze conclusie toe door:
− een politieke reden te noemen voor de tolerantie tegenover de
christenen, en
− met behulp van een kenmerkend aspect te beredeneren welk gevolg
van het tolereren van het christendom Ibn Yahya wilde voorkomen.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 2.
Stel: je wilt deze bron gebruiken voor twee verschillende
onderzoeksgebieden:
1 de oorzaak van de Frankische overwinning bij Syburg.
2 de kerstening van Europa.
54pGeef aan, waarna je je antwoord telkens ondersteunt met een andere
verwijzing naar de bron:
− waardoor je de informatie in de bron als minder betrouwbaar
beschouwt voor het eerste onderzoeksgebied, en
− welke conclusie je met behulp van deze bron kunt trekken over de
kerstening van Europa op dat moment.
In 1241 liet de gravin van Vlaanderen de bepaling vastleggen dat in het
bestuur van de stad Brugge: "geen enkele handwerker [ambachtsman]
mag worden verkozen, tenzij hij zich sinds één jaar en één dag van alle
handwerk heeft onthouden".
Volgens een historicus droeg deze bepaling bij aan het oplopen van een
conflict onder de poorters van Brugge.
62pLeg de redenering van de historicus uit.
Gebruik bron 3.
De katholieke kerk streeft in de veertiende eeuw naar continuïteit maar
krijgt ook te maken met verandering.
73pToon aan:
− dat de bisschoppen met hun besluit continuïteit van de machtspositie
van de kerk nastreven, en
− met welke verandering in geloofsbeleving van stedelingen de
bisschoppen rekening houden, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 4.
Jan Allertsz. heeft een bedoeling met deze beschrijving.
82pGeef deze bedoeling weer door:
− aan te tonen dat hij kritiek levert op het centralisatiebeleid van de
Bourgondische hertogen, en
− te beredeneren welk doel Jan Allertsz. wil bereiken met het opnemen
van deze kritiek in zijn boek.
opgave 4Vroegmoderne tijd
In het begin van de zeventiende eeuw kreeg de Republiek een leidende
positie in de wereldhandel, die later werd overgenomen door Engeland.
93pVerklaar beide ontwikkelingen door:
− een beslissing te noemen die in 1602 in de Republiek werd genomen
om de positie in de wereldhandel te stimuleren, en
− uit te leggen welk Engels economisch beleid in de zeventiende eeuw
eraan bijdroeg dat de Republiek de leidende positie kwijtraakte.
In de zeventiende eeuw was het koninkrijk Xwéda (het huidige Benin in
Afrika) een van de grootste centra van slavenhandel. De Xwéda
bepaalden dat:
1 handelaren uit verschillende Europese landen een handelspost
mochten openen.
2 Europese handelsposten niet aan de kust mochten worden gebouwd.
De Xwéda wilden met beide bepalingen voorkomen dat ze werden
onderworpen door Europeanen.
102pGeef voor beide bepalingen apart de redenering weer die de Xwéda
daarbij volgden.
Gebruik bron 5.
Twee gegevens:
1 Historici gebruiken de brieven van Madame Palatine als bron voor
onderzoek naar de standensamenleving in de achttiende eeuw.
2 Madame Palatine verstuurt haar brieven via een privébode omdat
ambtenaren van de Franse koning alle brieven lezen die via het hof
worden verzonden.
114pToon aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere
verwijzing naar de brief:
− bij gegeven 1 welke verandering in de visie op de standensamenleving
Madame Palatine in haar brief naar voren laat komen, en
− bij gegeven 2 dat Madame Palatine een privébode moet gebruiken om
haar positie aan het hof veilig te stellen.
Gebruik bron 6.
Franklin stuurt deze prent in 1766 naar Britse politici.
123pGeef hiervoor een verklaring door:
− zonder bron het Britse beleid in die tijd te noemen waardoor het verzet
in Noord-Amerika toeneemt, en
− aan te geven welke politieke waarschuwing Franklin wil overbrengen
aan het Britse bestuur, waarna je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de prent.
Gebruik bron 7.
Een bewering:
Willem Frederik leert tijdens zijn opleiding over verlichte denkbeelden.
133pGeef een argument voor deze bewering door aan te tonen:
− dat Willem Frederik waarschuwt voor een gevolg van het idee van de
'algemene wil' van Rousseau, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
− met behulp van een kenmerkend aspect, welke regeringsvorm uit de
achttiende eeuw Willem Frederik in dit opstel ondersteunt.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
opgave 5Moderne tijd
Gebruik bron 8.
De Belgische regering roept kunstenaars op om schilderijen te maken die
het Zuid-Nederlandse verleden tot onderwerp hebben.
143pLicht deze oproep toe door:
− zonder bron de negentiende-eeuwse kunststroming te noemen die bij
deze oproep past, en
− uit te leggen dat de boodschap die De Braekeleer met dit schilderij wil
weergeven past bij de bedoeling van de Belgische overheid, waarbij je
in je antwoord ingaat op een gebeurtenis uit 1830.
De volgende gebeurtenissen, die plaatsvonden in de Chinese stad Xi'an,
staan in willekeurige volgorde:
1 De taoïstische 'Tempel van de Acht Onsterfelijken' in Xi'an werd
tijdens de Culturele Revolutie ernstig beschadigd.
2 Het keizerlijk hof vluchtte tijdens de Bokseropstand naar Xi'an.
3 Muitende generaals gijzelden de leider van de Chinese
nationalistische beweging bij Xi'an totdat hij beloofde samen te werken
met de communistische troepen.
4 Studenten demonstreerden in Xi'an om steun te betuigen aan de
studentendemonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede.
5 Tijdens de opstand van de Nian braken er in Xi'an ernstige rellen uit
onder voor- en tegenstanders van deze opstand.
6 Vlak voor de troonsafstand van Puyi werd in Xi'an het fort van de
Qing-dynastie bestormd.
152pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Twee gegevens:
1 Drucker vindt het nodig de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (VVK)
op te richten.
2 Socialisten uiten kritiek op Drucker omdat ze vindt dat kiesrecht eerst
alleen aan vrouwen met een opleiding moet worden verleend.
163pLicht beide gegevens toe door:
− aan te geven waarom Drucker de noodzaak voelt tot het oprichten van
de VVK, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron, en
− zonder bron vanuit het socialistische gedachtegoed te verklaren dat de
socialisten kritiek hebben op het uitgangspunt van Drucker.
Gebruik bron 10.
Een bewering:
De Duitse regering zal deze foto in de jaren 1920 wel willen verspreiden
in geallieerde landen, maar niet in Duitsland.
173pOndersteun deze bewering door:
− met een verwijzing naar de foto aan te geven welke boodschap de
Duitse regering hiermee kan overbrengen aan geallieerde landen, en
− de reden te noemen waardoor de Duitse regering terughoudend is om
deze foto te verspreiden binnen Duitsland.
De Amerikaanse journalist Hersey schreef over zijn jeugd in de Chinese
havenstad Tianjin in de jaren 1920: "Ik groeide op in een rare stad. Voor
drie of vier Chinese koperen munten kon ik in een riksja [fietstaxi] van
mijn huis naar Engeland rijden, naar Italië, Duitsland of Japan."
182pLicht dit toe door:
− de beschreven situatie in Tianjin te verklaren vanuit afspraken die
werden gemaakt na de opiumoorlogen in de negentiende eeuw, en
− de protestbeweging te noemen die in 1919 werd opgericht uit verzet
tegen situaties zoals deze.
Gebruik bron 11.
Historici trekken twee conclusies:
1 Lloyd George geeft een eenzijdig beeld weer van de populariteit van
Hitler in 1936.
2 Lloyd George is in 1936 vooral onder de indruk van Hitler vanwege
diens aanpak van de werkloosheid in Duitsland.
195pOnderbouw beide conclusies door:
− uit te leggen waardoor het beeld dat Lloyd George weergeeft van de
populariteit van Hitler in 1936 eenzijdig te noemen is, en
− aan te geven welke kritiek op de Britse appeasementpolitiek
Lloyd George wil wegnemen, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
− met behulp van een kenmerkend aspect een argument te geven voor
de tweede conclusie van de historici.
Let op: je moet na het opschrijven van het kenmerkende aspect een uitleg
geven.
Een gegeven:
In april 1945 sloeg de Duitse bevolking wél massaal op de vlucht voor de
troepen van de Sovjet-Unie, en niet voor de troepen van de Westerse
geallieerden. In Oost-Duitsland werd tussen 1945 en 1989 weinig
gepubliceerd over deze vlucht.
203pLicht dit gegeven toe door:
− met behulp van een kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie
een verklaring te geven voor de vlucht van de Duitse bevolking voor
de Sovjet-troepen in 1945, en
− te beredeneren waardoor er in Oost-Duitsland tussen 1945 en 1989
weinig werd gepubliceerd over deze vlucht.
Een geschiedenis:
In 1662 stichtte de Chinese generaal Zheng Chenggong een koninkrijk in
Taiwan en streed van daaruit tegen de Qing-keizer in China.
Chiang Kaishek liet zich na 1949 in propagandaboodschappen vaak
vergelijken met Zheng Chenggong.
212pGeef aan:
− welke politieke boodschap Chiang Kaishek wilde overbrengen met de
vergelijking met Zheng Chenggong, en
− welke beslissing van de Verenigde Naties in 1949 Chiang Kaishek
sterkte in de gedachte dat hij 'de nieuwe Zheng Chenggong' was.
Gebruik bron 12.
Twee onderzoeksonderwerpen over de Volksrepubliek China in de jaren
1950:
1 Het succes van de Grote Sprong Voorwaarts.
2 De legitimatie van de machtspositie van de Chinese Communistische
Partij (CCP).
222pLeg uit met een verwijzing naar de bron voor welk onderzoeksonderwerp
de informatie uit de bron het meest betrouwbaar is.
Vanaf de jaren 1960 besloot de CCP de Peking Review (zie bron 12) in
grotere oplages in verschillende wereldtalen uit te brengen.
232pLeg uit dat dit besluit van de CCP een gevolg was van de veranderde
internationale positie van de Volksrepubliek China.
Op 1 augustus 1961 sprak Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, met
Ulbricht over het plan om de Berlijnse Muur te bouwen. Chroesjstjov
stelde voor: "We moeten een gezamenlijk persbericht publiceren waarin
de DDR wordt gevraagd de grens te sluiten in het belang van de
socialistische landen."
243pLicht dit gesprek toe door:
− uit te leggen welk probleem, dat kon ontstaan door het bouwen van de
Berlijnse Muur, Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel, en
− aan te geven welk intern probleem van de DDR de bouw van de Muur
daadwerkelijk moest oplossen.
In 1979 ondertekende de Oost-Duitse scholier Peer G. de verklaring:
"Ik verplicht mij om op vrijwillige basis met het MfS
[Staatssicherheitsdienst] samen te werken. Ik ben bereid om het MfS van
alle zaken die zich tegen de veiligheid van de staat richten in schriftelijke
en mondelinge vorm op de hoogte te brengen".
Bij het openbaar maken van de archieven van de Staatssicherheitsdienst
in 1990:
1 werd op de verklaring genoteerd dat Peer in 1979 in ruil voor deze
verklaring geen celstraf kreeg wegens vandalisme.
2 werden de persoonsgegevens van Peer, zoals achternaam en
geboortedatum, onleesbaar gemaakt.
253pVerklaar beide gegevens door:
− met het eerste gegeven uit te leggen welke boodschap de Duitse
regering in 1990 wilde geven over de werkwijze van de
Staatssicherheitsdienst, en
− aan te geven welke onrust in de samenleving de Duitse regering wilde
voorkomen door het onleesbaar maken van persoonsgegevens.
Gebruik bron 13.
Stel: je doet onderzoek naar de voortschrijdende emancipatie van
vrouwen in Nederland eind jaren 1950. Je besluit dat je met dit verhaal
die emancipatie niet kunt illusteren vanwege het beeld dat het verhaal
weergeeft van vrouwen.
262pGeef een argument voor je besluit, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar het verhaal.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
